Vaxzevria là một trong những vaccine đầu tiên được sử dụng rộng rãi để phòng COVID-19 và góp phần quan trọng trong việc hình thành miễn dịch cộng đồng. Sau tiêm, người dùng có thể gặp một số phản ứng miễn dịch như sốt, mệt mỏi hoặc đau nhức cơ thể. Việc tìm hiểu các lưu ý chăm sóc sức khỏe và theo dõi dấu hiệu bất thường sau tiêm sẽ giúp người tiêm chủ động hơn, giảm lo lắng và xử trí kịp thời khi cần thiết.
Vì sao có thể xảy ra tác dụng phụ sau tiêm vắc xin AstraZeneca
Tác dụng phụ sau khi tiêm chủng, về mặt khoa học, là minh chứng cho thấy hệ thống miễn dịch của bạn đang làm việc hiệu quả. Vắc xin AstraZeneca sử dụng một loại virus cảm lạnh đã được làm yếu (adenovirus từ tinh tinh) để mang mã di truyền của protein gai virus SARS-CoV-2 vào cơ thể.
Khi các tế bào tiếp nhận “bản hướng dẫn” này, chúng sẽ sản xuất ra các protein gai, từ đó kích thích hệ miễn dịch tạo ra kháng thể và tế bào T. Quá trình “tập trận” này thường gây ra các phản ứng viêm nhẹ trong cơ thể, biểu hiện qua các triệu chứng như sốt, đau cơ hay mệt mỏi. Chúng tôi ghi nhận rằng các phản ứng này thường diễn ra mạnh mẽ hơn ở người trẻ tuổi do hệ miễn dịch của họ phản ứng nhạy bén hơn so với người cao tuổi.
Đối tượng được chỉ định và chống chỉ định tiêm vắc xin AstraZeneca
Việc xác định đúng đối tượng giúp đảm bảo an toàn tối đa và hiệu quả phòng bệnh tốt nhất.
Những trường hợp nên tiêm
Vắc xin AstraZeneca được chỉ định cho người từ 18 tuổi trở lên. Đặc biệt khuyến khích cho các nhóm đối tượng:
- Người làm việc trong môi trường có nguy cơ lây nhiễm cao (nhân viên y tế, lực lượng tuyến đầu).
- Người cao tuổi (trên 65 tuổi) cần được bảo vệ khỏi nguy cơ chuyển nặng.
- Người có các bệnh lý nền ổn định như tiểu đường, huyết áp (sau khi đã được bác sĩ khám sàng lọc kỹ lưỡng).
Những trường hợp không nên hoặc cần thận trọng khi tiêm
Để đảm bảo an toàn, một số nhóm đối tượng sau cần lưu ý:
- Chống chỉ định: Người có tiền sử phản ứng phản vệ nghiêm trọng với bất kỳ thành phần nào của vắc xin AstraZeneca hoặc đã từng bị hội chứng rò rỉ mao mạch.
- Thận trọng: Người có tiền sử bị huyết khối (cục máu đông) kèm theo giảm tiểu cầu sau khi tiêm vắc xin COVID-19 trước đó.
- Trì hoãn tiêm: Những người đang mắc bệnh cấp tính, đang sốt trên $37,5^{circ}C$ hoặc đang trong giai đoạn cấp cứu của các bệnh mãn tính.
Vì sao có thể xảy ra tác dụng phụ sau tiêm vắc xin AstraZeneca (Nguồn: Sưu tầm)
Các tác dụng phụ có thể gặp sau tiêm vắc xin AstraZeneca
Nắm rõ các loại phản ứng giúp các bạn phân biệt được đâu là hiện tượng bình thường và đâu là dấu hiệu nguy hiểm.
Các tác dụng phụ thường gặp
Hơn 50% người tiêm AstraZeneca có thể gặp các triệu chứng sau trong 24-48 giờ đầu:
- Tại chỗ tiêm: Đau nhức, sưng tấy, nóng đỏ hoặc có cảm giác ngứa nhẹ.
- Toàn thân: Sốt (thường từ $37,8^{circ}C$ đến $39^{circ}C$), ớn lạnh, đau đầu dữ dội, mệt mỏi rã rời, đau khớp hoặc đau cơ.
- Tiêu hóa: Có cảm giác buồn nôn hoặc chán ăn tạm thời.
Những dấu hiệu bất thường cần liên hệ cơ sở y tế
Dù tỷ lệ gặp các phản ứng nghiêm trọng là rất thấp, các bạn tuyệt đối không được chủ quan nếu xuất hiện:
- Co giật, liệt mặt hoặc mất thăng bằng.
- Đau bụng dữ dội không rõ nguyên nhân.
- Xuất hiện các vết bầm tím, xuất huyết dưới da (những nốt đỏ li ti) ngoài vị trí tiêm.
- Đau ngực, khó thở hoặc sưng chân kéo dài.
Những điều nên làm sau khi tiêm vắc xin AstraZeneca
Để cơ thể nhanh chóng phục hồi và hỗ trợ hệ miễn dịch sản sinh kháng thể tốt nhất, các bạn nên thực hiện các bước sau:
Bổ sung đủ nước và điện giải
Sốt là phản ứng phổ biến nhất sau khi tiêm AstraZeneca, và sốt thường dẫn đến mất nước. Chúng tôi khuyên bạn nên uống nước liên tục ngay cả khi không thấy khát. Nước lọc, nước ép trái cây tươi (cam, chanh) hoặc dung dịch Oresol là những lựa chọn tuyệt vời để cân bằng điện giải và hỗ trợ quá trình thải độc của cơ thể.
Nghỉ ngơi, theo dõi sức khỏe trong 24–48 giờ đầu
Đây là khoảng thời gian cơ thể cần nhiều năng lượng nhất để phản ứng với vắc xin. Bạn hãy:
- Dành thời gian ngủ đủ giấc và nghỉ ngơi hoàn toàn.
- Ở lại điểm tiêm ít nhất 30 phút để theo dõi phản vệ sớm.
- Có người thân bên cạnh để hỗ trợ nếu xảy ra tình trạng sốt cao hoặc mệt lả.
Sử dụng thuốc hạ sốt khi cần theo chỉ định
Nếu sốt trên $38,5^{circ}C$ hoặc đau đầu, đau cơ gây khó chịu nhiều, bạn có thể sử dụng Paracetamol. Liều lượng thông thường là 10-15mg/kg cân nặng mỗi 4-6 giờ. Tuy nhiên, các bạn lưu ý không nên uống thuốc hạ sốt trước khi tiêm với mục đích “phòng ngừa” vì điều này có thể làm giảm khả năng đáp ứng miễn dịch của cơ thể.
Thuốc chống dị ứng khi nào nên dùng?
Các loại thuốc kháng Histamin chỉ nên được sử dụng nếu bạn có biểu hiện ngứa, phát ban nhẹ sau tiêm. Đối với các trường hợp dị ứng nặng hoặc phù nề, việc sử dụng thuốc phải theo chỉ định nghiêm ngặt của bác sĩ tại bệnh viện.
Các tác dụng phụ có thể gặp sau tiêm vắc xin AstraZeneca (Nguồn: Sưu tầm)
Sau khi tiêm vắc xin AstraZeneca cần kiêng gì?
Việc kiêng khem đúng cách giúp tránh làm nhiễu các triệu chứng theo dõi và không gây áp lực thêm cho cơ thể.
Tránh sử dụng rượu bia và các chất kích thích
Chúng tôi đặc biệt lưu ý các bạn tuyệt đối không uống rượu bia ít nhất trong 3 ngày đầu sau tiêm. Rượu bia gây mất nước, làm ức chế hệ miễn dịch và có thể làm trầm trọng thêm các tác dụng phụ như đau đầu, mệt mỏi. Ngoài ra, chất cồn có thể gây nhầm lẫn giữa triệu chứng say rượu và phản ứng phản vệ, gây khó khăn cho việc chẩn đoán y tế.
Không vận động mạnh hoặc tập luyện cường độ cao
Tập gym, chạy bộ đường dài hoặc làm việc nặng ngay sau khi tiêm có thể khiến cơ thể kiệt sức nhanh chóng. Việc vận động mạnh cũng làm tăng lưu lượng máu, có thể khiến vết tiêm sưng đau hơn. Hãy để cơ thể nghỉ ngơi tĩnh tại trong ít nhất 2-3 ngày đầu.
Hạn chế ăn thực phẩm nhiều dầu mỡ, khó tiêu
Hệ tiêu hóa có thể nhạy cảm hơn sau khi tiêm chủng. Các thực phẩm chiên rán, đồ ăn nhanh hoặc thực phẩm chứa quá nhiều chất béo bão hòa có thể gây đầy bụng, buồn nôn, làm tăng cảm giác khó chịu sẵn có do vắc xin gây ra. Thay vào đó, hãy ưu tiên các món ăn thanh đạm như cháo, súp hoặc rau xanh.
Không tự ý sử dụng thuốc giảm đau hoặc thuốc khác khi chưa có chỉ định
Một số loại thuốc giảm đau thuộc nhóm NSAIDs (như Ibuprofen) có thể gây ảnh hưởng đến phản ứng miễn dịch hoặc gây kích ứng dạ dày trong một số trường hợp nhất định. Bạn chỉ nên dùng Paracetamol là lựa chọn an toàn nhất, trừ khi có chỉ định khác từ bác sĩ.
Khi nào cần đi khám hoặc liên hệ cơ quan y tế sau tiêm?
Sự can thiệp y tế kịp thời là yếu tố sống còn trong các trường hợp phản ứng muộn. Các bạn cần đến bệnh viện ngay nếu:
- Triệu chứng hô hấp: Cảm thấy hụt hơi, khó thở ngay cả khi đang nghỉ ngơi, hoặc cảm giác thắt nghẹt ở cổ họng.
- Triệu chứng tim mạch: Đau nhói ở ngực, tim đập nhanh liên hồi hoặc đập không đều (rối loạn nhịp tim).
- Triệu chứng thần kinh: Nhìn mờ, lờ đờ, nói ngọng hoặc có những cơn đau đầu dữ dội không thuyên giảm sau khi dùng thuốc hạ sốt.
- Triệu chứng da liễu: Xuất hiện các vết tím bầm dưới da hoặc vết xuất huyết ngoài vị trí tiêm (dấu hiệu của giảm tiểu cầu).
- Phản ứng tại chỗ nghiêm trọng: Vết tiêm sưng to lan rộng, có mủ hoặc đau đớn dữ dội không thể cử động cánh tay.
Sau khi tiêm vắc xin AstraZeneca cần kiêng gì? (Nguồn: Sưu tầm)
Tổng kết lại, việc thực hiện tiêm chủng AstraZeneca là một bước đi quan trọng để bảo vệ bản thân và những người xung quanh. Dù các tác dụng phụ có thể gây khó chịu tạm thời, nhưng chúng thường sẽ biến mất nhanh chóng sau 24 đến 48 giờ. Bằng cách tuân thủ đúng các hướng dẫn về chế độ nghỉ ngơi, ăn uống và theo dõi sát sao các dấu hiệu bất thường, các bạn hoàn toàn có thể vượt qua giai đoạn sau tiêm một cách an toàn và nhẹ nhàng nhất.