14 
Prussian blue là một chất giải độc được sử dụng để điều trị nhiễm phóng xạ cesium và thallium. Nó giúp đẩy nhanh quá trình loại bỏ các chất độc hại này khỏi cơ thể. Với khả năng hấp thụ và giữ lại các chất phóng xạ, Prussian blue là một lựa chọn điều trị hiệu quả cho những bệnh nhân có chẩn đoán xác định hoặc nghi ngờ bị nhiễm phóng xạ.
Tổng quan về Prussian blue
Tên thuốc gốc (Hoạt chất)
- Prussian blue
Loại thuốc
- Chất giải độc
Dạng thuốc và hàm lượng
- Viên nang 500 mg
Chỉ định Prussian blue
- Thuốc này được chỉ định để điều trị cho các bệnh nhân có chẩn đoán xác định hoặc nghi ngờ bị nhiễm phóng xạ cesium và/hoặc nhiễm thallium (cả dạng phóng xạ và không phóng xạ).
- Mục tiêu của việc điều trị là đẩy nhanh quá trình loại bỏ các chất độc hại này khỏi cơ thể.
Dược lực học
Dược lực học
- Prussian blue là một hợp chất chelat kim loại không hòa tan và có khả năng hấp thụ các chất phóng xạ.
- Cơ chế hoạt động của nó bao gồm trao đổi ion, hấp phụ và giữ lại vật lý trong cấu trúc tinh thể, thể hiện ái lực đặc biệt mạnh với phóng xạ cesium cũng như thallium (cả dạng phóng xạ và không phóng xạ).
- Phương pháp điều trị giải độc này giúp giảm đáng kể mức độ độc hại và rút ngắn thời gian bán thải của các đồng vị phóng xạ có thời gian bán hủy vật lý tương đối dài, vốn phân bố rộng khắp các mô.
Cơ chế tác dụng
- Prussian blue tạo liên kết với các đồng vị cesium và thallium ngay trong đường tiêu hóa, từ đó hạn chế sự hấp thu của chúng từ đường tiêu hóa vào máu.
- Thuốc hoạt động như một chất trao đổi ion dành cho các cation đơn hóa trị, ưu tiên liên kết mạnh mẽ với cesium hoặc thallium.
- Cụ thể, Prussian blue thực hiện quá trình trao đổi kali lấy cesium hoặc thallium tại bề mặt tinh thể của nó trong lòng ruột.
- Phức hợp không hòa tan này sau đó được đào thải ra ngoài mà không bị hấp thu qua thành ruột.
- Việc sử dụng Prussian blue không hòa tan giúp giảm thời gian bán thải của cesium xuống 33% và rút ngắn thời gian bán thải của thallium từ 3,8 ngày xuống còn 2,2 ngày.
Dược động học
Hấp thu
- Thuốc không được hấp thu đáng kể vào cơ thể.
- Lượng cyanua giải phóng từ phức hợp là rất nhỏ.
- Sau khi uống, khoảng 2% ion hexacyanoferrate có thể được hấp thụ, tuy nhiên không có bằng chứng nào cho thấy sự phân hủy của chúng.
Phân bố
- Prussian blue không phân bố đến các mô hoặc cơ quan khác trong cơ thể.
Chuyển hóa
- Không có quá trình chuyển hóa nào của thuốc diễn ra tại gan.
Thải trừ
- Khoảng 99% lượng thuốc được bài tiết qua phân dưới dạng không thay đổi.
Tương tác thuốc Prussian blue
Tương tác thuốc
- Prussian blue có thể làm giảm khả năng hấp thu của một số loại thuốc khác, bao gồm acid alendronic, canxi phosphat, carbidopa và cefdinir.
- Ngoài ra, thuốc này cũng làm giảm sinh khả dụng của kháng sinh tetracycline.
Chống chỉ định thuốc Prussian blue
Chống chỉ định
- Nhà sản xuất không đưa ra bất kỳ chống chỉ định cụ thể nào cho thuốc này.
Liều lượng & cách dùng Prussian blue
Liều dùng
Người lớn
- Đối với ngộ độc và phơi nhiễm phóng xạ:
- Ngộ độc cesium:
- Đường uống: Bệnh nhân nên uống 3 g mỗi lần, 3 lần mỗi ngày.
- Sau khi mức độ bức xạ nội bộ giảm đáng kể, liều lượng có thể được giảm xuống còn 1 hoặc 2 g mỗi lần, 3 lần mỗi ngày.
- Tiếp tục điều trị trong ít nhất 30 ngày.
- Thời gian điều trị cụ thể sẽ được xác định dựa trên mức độ nhiễm độc và đánh giá lâm sàng của bác sĩ.
- Ngộ độc thallium:
- Đường uống: Bệnh nhân nên uống 3 g mỗi lần, 3 lần mỗi ngày.
- Thời gian điều trị phụ thuộc vào mức độ nhiễm độc và kết quả đánh giá lâm sàng.
Trẻ em
- Đối với ngộ độc và phơi nhiễm phóng xạ:
- Ngộ độc cesium:
- Đường uống:
- Trẻ em từ 2 đến 12 tuổi: 1 g mỗi lần, 3 lần mỗi ngày.
- Trẻ em từ 13 tuổi trở lên: 3 g mỗi lần, 3 lần mỗi ngày.
- Khi mức độ bức xạ nội bộ đã giảm đáng kể, liều lượng có thể được điều chỉnh xuống 1 hoặc 2 g mỗi lần, 3 lần mỗi ngày.
- Tiếp tục sử dụng trong tối thiểu 30 ngày.
- Thời gian điều trị cụ thể sẽ dựa trên mức độ nhiễm bẩn và đánh giá tình trạng lâm sàng.
- Ngộ độc thallium:
- Đường uống:
- Trẻ em từ 2 đến 12 tuổi: 1 g mỗi lần, 3 lần mỗi ngày.
- Trẻ em từ 13 tuổi trở lên: 3 g mỗi lần, 3 lần mỗi ngày.
- Thời gian điều trị được xác định dựa trên mức độ nhiễm bẩn và đánh giá lâm sàng.
Cách dùng
- Việc điều trị cần được bắt đầu càng sớm càng tốt ngay sau khi có nghi ngờ phơi nhiễm toàn thân với cesium hoặc thallium.
- Trong trường hợp nhiễm độc Cesium:
- Cần xác định mức độ ô nhiễm 137Cs bên trong cơ thể.
- Hoạt độ phóng xạ trong nước tiểu và phân cần được đo hàng tuần để theo dõi tốc độ thải trừ 137Cs.
- Sau 30 ngày điều trị, cần đánh giá lại hoạt độ phóng xạ toàn thân.
- Trong trường hợp nhiễm độc thallium:
- Cần xác định mức độ nhiễm độc thallium bên trong cơ thể.
- Trong quá trình điều trị, cần theo dõi nồng độ huyết thanh và điện giải hàng tuần.
- Thuốc nên được dùng cùng với thức ăn để thúc đẩy quá trình bài tiết cesium hoặc thallium.
- Nếu bệnh nhân gặp khó khăn khi nuốt một lượng lớn viên nang, có thể mở viên nang và trộn bột thuốc bên trong với thức ăn hoặc chất lỏng.
- Sử dụng thuốc kết hợp với các biện pháp hỗ trợ thích hợp, như thuốc nhuận tràng đường uống và/hoặc chế độ ăn giàu chất xơ, nhằm thúc đẩy việc đào thải phân đều đặn.
- Có thể dùng thuốc với dung dịch mannitol 15% để hỗ trợ phòng ngừa táo bón.
Tác dụng phụ của Prussian blue
Thường gặp
- Chưa ghi nhận dữ liệu lâm sàng về các tác dụng phụ ở mức độ này.
Ít gặp
- Táo bón, hạ kali máu, cảm giác khó chịu ở dạ dày.
Hiếm gặp
- Chưa ghi nhận dữ liệu lâm sàng về các tác dụng phụ ở mức độ này.
Không xác định tần suất
- Giảm nhu động tiêu hóa, phân có màu xanh lam, niêm mạc miệng và răng đổi sang màu xanh lam.
Lưu ý khi dùng Prussian blue
Lưu ý chung
- Tăng liều lượng bức xạ hấp thụ vào niêm mạc đường tiêu hóa
- Do prussian blue có khả năng làm giảm nhu động ruột, thời gian vận chuyển của các chất phóng xạ qua đường tiêu hóa sẽ kéo dài hơn.
- Việc này dẫn đến sự gia tăng liều bức xạ mà niêm mạc đường tiêu hóa hấp thụ.
- Táo bón
- Thuốc có thể gây ra táo bón. Cần theo dõi chặt chẽ và xử trí kịp thời các dấu hiệu và triệu chứng của tình trạng này.
- Những bệnh nhân đã có sẵn các rối loạn làm giảm nhu động đường tiêu hóa sẽ có nguy cơ cao hơn bị táo bón khi dùng thuốc.
- Các bất thường về điện giải
- Prussian blue có khả năng gắn kết với các chất điện giải trong đường tiêu hóa.
- Đã có báo cáo về tình trạng hạ kali máu, với nồng độ kali huyết thanh dao động từ 2,5 – 2,9 (mức bình thường là 3,5 – 5,0), khi sử dụng prussian blue.
- Do đó, việc theo dõi điện giải đồ huyết thanh là cần thiết trong quá trình điều trị, đặc biệt đối với những bệnh nhân có tiền sử rối loạn nhịp tim hoặc mất cân bằng điện giải.
- Sự đổi màu xanh lam của phân, niêm mạc miệng và răng
- Prussian blue chủ yếu được đào thải qua phân, khiến phân có màu xanh lam.
- Nếu viên nang prussian blue được mở ra và trộn với thức ăn, niêm mạc trong khoang miệng và răng có thể bị nhuộm màu xanh.
- Xử lý chất thải phóng xạ
- Nước tiểu và phân của bệnh nhân sau điều trị bằng prussian blue sẽ chứa các chất phóng xạ đã được thải loại. Sau khi đi vệ sinh, cần đậy nắp bồn cầu và xả nước 3 lần.
- Luôn rửa tay kỹ sau mỗi lần đi vệ sinh. Tuyệt đối không chạm vào phân hoặc nước tiểu mà không mang găng tay cao su latex.
- Đối với việc làm sạch bất kỳ chất dịch cơ thể nào, chỉ nên dùng khăn lau một lần và có thể xả trực tiếp vào bồn cầu.
- Quần áo bị nhiễm bẩn cần được giặt riêng, tách biệt với quần áo của các thành viên khác trong gia đình.
Lưu ý với phụ nữ có thai
- Phân loại theo FDA là loại C.
- Nguy cơ độc tính do thai nhi tiếp xúc với các chất phóng xạ cesium hoặc thallium (nếu người mẹ không được điều trị) được đánh giá là cao hơn so với nguy cơ độc tính sinh sản tiềm ẩn của prussian blue.
Lưu ý với phụ nữ cho con bú
- Vì prussian blue không được hấp thu qua đường tiêu hóa, khả năng thuốc bài tiết vào sữa mẹ là rất thấp.
- Tuy nhiên, cesium và thallium có thể truyền từ mẹ sang trẻ sơ sinh qua sữa mẹ. Do đó, phụ nữ nhiễm cesium hoặc thallium không được khuyến cáo cho con bú.
Lưu ý khi lái xe và vận hành máy móc
- Hiện tại chưa có báo cáo nào về ảnh hưởng của thuốc đối với khả năng lái xe hoặc vận hành máy móc.
Quá liều và cách xử lý
Quá liều và độc tính
- Sử dụng Prussian blue vượt quá liều lượng khuyến cáo có thể dẫn đến các biểu hiện như táo bón hoặc sự suy giảm nghiêm trọng nồng độ chất điện giải.
- Đau dạ dày đã được ghi nhận khi dùng thuốc ở mức 20 gam/ngày, liều này xấp xỉ 2,2 lần so với liều khuyến cáo tối đa.
Cách xử lý khi quá liều
- Trong trường hợp nghi ngờ quá liều, cần liên hệ ngay với cơ sở y tế hoặc trung tâm cấp cứu để được hỗ trợ và xử trí kịp thời.
Quên liều và xử trí
- Nếu một liều thuốc bị bỏ lỡ, bệnh nhân nên uống ngay khi nhớ ra.
- Tuy nhiên, nếu thời điểm nhớ ra đã gần với liều tiếp theo, hãy bỏ qua liều đã quên và tiếp tục lịch trình dùng thuốc như bình thường.
- Tuyệt đối không được uống gấp đôi liều quy định để bù cho liều đã quên.
Nguồn tham khảo
Tên thuốc: Prussian blue
Dailymed: https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=baa68c79-5f3d-468a-a510-58b9e978cd50
Dailymed: https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=baa68c79-5f3d-468a-a510-58b9e978cd50
Drugbank online: https://go.drugbank.com/drugs/DB06783
Drugbank online: https://go.drugbank.com/drugs/DB06783
https://www.drugs.com/sfx/prussian-blue-side-effects.html
https://www.drugs.com/monograph/prussian-blue.html
Drugs.com: https://www.drugs.com/mtm/prussian-blue.html
Drugs.com: https://www.drugs.com/mtm/prussian-blue.html
Ngày cập nhật: 01/08/2021
Bài viết này có hữu ích không?
Có0Không0