Hầu hết chúng ta đều từng trải qua cảm giác có tiếng “u u”, “ve kêu” hay “gió thổi” bên trong tai. Đa phần các trường hợp ù tai chỉ là hiện tượng thoáng qua do áp lực không khí hoặc mệt mỏi. Tuy nhiên, nếu tiếng ù tai xuất hiện đột ngột, kéo dài liên tục và đi kèm với các dấu hiệu bất thường về thần kinh, đó có thể là hồi chuông cảnh báo sớm của một cơn đột quỵ nguy hiểm tính mạng.
Nhận biết ù tai đột quỵ như thế nào?
Ù tai thông thường (do tiếng ồn, viêm tai, tích tụ ráy tai) thường diễn tiến chậm và không đi kèm các tổn thương hệ thần kinh trung ương. Ngược lại, ù tai do đột quỵ hoặc do các tổn thương mạch máu não thường xuất hiện cực kỳ đột ngột và mang những đặc điểm lâm sàng rất đặc trưng.
Tiếng ù tai do căn nguyên mạch máu hoặc đột quỵ thường có âm hưởng trầm, diễn ra liên tục hoặc đập theo nhịp dòng chảy của mạch máu (ù tai mạch đập). Điều này xảy ra do dòng máu lưu thông qua các mạch máu hẹp hoặc bị tắc nghẽn ở gần tai tạo ra áp lực lớn.
Để phân biệt ù tai thông thường với ù tai đột quỵ, bạn cần đặc biệt lưu ý đến các dấu hiệu thần kinh đi kèm. Khi một vùng não chịu trách nhiệm về thính giác hoặc các vùng lân cận bị thiếu máu nuôi dưỡng, người bệnh sẽ xuất hiện các triệu chứng thuộc quy tắc F.A.S.T mở rộng:
- Mặt (Face): Một bên mặt bị tê cứng, nụ cười bị méo xệch, nhân trung lệch sang một bên.
- Tay (Arms): Một bên tay hoặc chân đột ngột yếu nheo, không thể nâng lên hoặc cầm nắm đồ vật như bình thường, có cảm giác tê bì nửa người.
- Ngôn ngữ (Speech): Đột ngột nói ngọng, nói lắp, khó tìm từ để diễn đạt hoặc không hiểu lời người khác nói.
- Thời gian (Time): Nếu ù tai xuất hiện cùng bất kỳ dấu hiệu nào ở trên, cần gọi ngay cấp cứu 115. Mỗi giây trôi qua, hàng triệu tế bào não sẽ bị hoại tử.
Bên cạnh đó, ù tai do đột quỵ hố sau (đột quỵ tiểu não hoặc thân não) thường đi kèm với cảm giác chóng mặt quay cuồng dữ dội, mất thăng bằng không thể đứng vững, nhìn mờ hoặc nhìn đôi (song thị), nuốt khó và đau đầu kịch phát.
Ù tai đột quỵ gây ra những tác động gì đến sức khỏe và sinh hoạt?
Khi tiếng ù tai liên quan đến các bệnh lý mạch máu não và nguy cơ đột quỵ không được kiểm soát, nó sẽ gây ra những hệ lụy nặng nề đến cả thể chất lẫn tinh thần của người bệnh.
- Suy nhược thần kinh và trầm cảm: Tiếng u u, o o vang vọng trong đầu cả ngày lẫn đêm khiến người bệnh rơi vào trạng thái căng thẳng tột độ. Việc không thể tìm thấy một không gian yên tĩnh tuyệt đối làm gia tăng nồng độ cortisol (hormone stress), dẫn đến lo âu kéo dài, mất ngủ kinh niên và suy nhược cơ thể.
- Gây nhiễu và suy giảm thính lực thực thể: Tiếng ù tai quá lớn sẽ lấn át các âm thanh bên ngoài, khiến người bệnh gặp khó khăn trong giao tiếp hằng ngày. Về lâu dài, nếu vùng vỏ não thính giác bị tổn thương do thiếu máu cục bộ, người bệnh có thể bị suy giảm thính lực vĩnh viễn (điếc).
- Nguy cơ tàn phế và tử văn cao: Bản chất của ù tai đột quỵ là tổn thương mạch máu não. Nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời, mạch máu có thể bị tắc hoàn toàn (nhồi máu não) hoặc vỡ ra (xuất huyết não), dẫn đến liệt nửa người, sống thực vật, mất ngôn ngữ hoặc tử vong.
Nguyên nhân do đâu?
Ù tai đột quỵ không phải là một bệnh lý độc lập mà là triệu chứng hệ quả của nhiều tổn thương thực thể nghiêm trọng trong hộp sọ hoặc hệ thống mạch máu toàn thân.
Khối u
Các khối u nội sọ, đặc biệt là u dây thần kinh thính giác (Acoustic Neuroma) hoặc u màng não, u cuộn mạch vùng hố sau là nguyên nhân trực tiếp gây ù tai một bên. Khi khối u phát triển lớn, chúng chèn ép vào dây thần kinh số VIII (dây thần kinh tiền đình – ốc tai) và các mạch máu lớn nuôi não. Sự chèn ép này vừa tạo ra tiếng ù tai liên tục, vừa làm tăng áp lực nội sọ, cản trở dòng máu và làm tăng nguy cơ đột quỵ do chèn ép mạch máu não.
Bệnh đa xơ cứng (Multiple Sclerosis – MS)
Đa xơ cứng là một bệnh lý tự miễn nguy hiểm, trong đó hệ miễn dịch của cơ thể tấn công nhầm vào lớp bao myelin bảo vệ các sợi thần kinh ở não bộ và tủy sống. Khi các mảng xơ cứng hình thành tại vùng thân não – nơi có các hạt nhân thính giác đi qua – đường truyền tín hiệu âm thanh sẽ bị nhiễu loạn trầm trọng, gây ra chứng ù tai đột ngột. Người bệnh MS cũng có nguy cơ gặp các biến cố mạch máu não cao hơn do tình trạng viêm hệ thống diện rộng.
Đau nửa đầu (Migraine)
Chứng đau nửa đầu Migraine, đặc biệt là Migraine có tiền triệu vùng tiền đình (Vestibular Migraine), thường xuyên gây ra các triệu chứng ù tai, chóng mặt, sợ ánh sáng và tiếng động lớn. Trong cơn đau Migraine kịch phát, các mạch máu não bị co thắt dữ dội rồi giãn ra đột ngột. Sự co thắt mạch máu lặp đi lặp lại này làm giảm dòng máu nuôi brain tạm thời, và các nghiên cứu lâm sàng đã chứng minh người bị Migraine mãn tính có tỷ lệ đột quỵ nhồi máu não cao hơn rõ rệt so với người bình thường.
Tăng huyết áp
Tăng huyết áp được mệnh danh là “kẻ giết người thầm lặng” và là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến cả ù tai lẫn đột quỵ. Khi huyết áp tăng cao, áp lực dòng máu lên thành mạch tăng mạnh, buộc máu phải tháo qua các động mạch hẹp gần tai với vận tốc lớn, tạo ra tiếng ù tai đập theo nhịp tim. Đồng thời, áp lực cao kéo dài làm xơ vữa, rách hoặc vỡ các mạch máu não, trực tiếp kích hoạt cơn đột quỵ xuất huyết não hoặc nhồi máu não diện rộng.
Ù tai kéo dài có thể bắt nguồn từ các tổn thương cấu trúc mạch máu hoặc thần kinh trong sọ (Nguồn: Sưu tầm)
Cách phòng tránh ù tai đột quỵ
Phòng bệnh luôn luôn tốt hơn chữa bệnh. Để bảo vệ bản thân trước nguy cơ ù tai đột quỵ, bạn cần xây dựng một “hàng rào bảo vệ” toàn diện từ lối sống, dinh dưỡng đến việc kiểm soát y tế:
- Thiết lập chế độ ăn nhạt (Giảm muối): Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến cáo chỉ nên tiêu thụ dưới 5g muối/ngày. Việc ăn nhạt giúp lòng mạch giảm giữ nước, từ đó hạ huyết áp, làm giảm áp lực dòng máu lên hệ thống mạch thính giác và mạch máu não, ngăn ngừa xơ vữa động mạch.
- Tránh xa ô nhiễm tiếng ồn: Tiếp xúc với tiếng ồn cường độ lớn (trên 85 dB) như tiếng máy móc, nhạc kích động ở vũ trường, hoặc đeo tai nghe quá lớn trong thời gian dài sẽ hủy hoại các tế bào lông nhỏ ở tai trong, gây ù tai mãn tính và làm tăng căng thẳng thần kinh trung ương.
- Kiểm soát nghiêm ngặt các bệnh lý nền: Đối với người bệnh tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, việc sử dụng thuốc đều đặn theo chỉ định của bác sĩ là bắt buộc. Hãy giữ huyết áp ở mức an toàn (dưới 130/80 mmHg) và chỉ số đường huyết ổn định để bảo vệ thành mạch máu nuôi não.
- Duy trì lối sống lành mạnh: Tuyệt đối từ bỏ thuốc lá (nicotine trong thuốc lá làm co thắt mạch máu não và tăng độ nhớt của máu); hạn chế rượu bia; dành ít nhất 30 phút mỗi ngày để tập các bài tập thể dục vừa sức như đi bộ, bơi lội, yoga nhằm tăng cường tuần hoàn máu não.
- Tầm soát sức khỏe định kỳ: Định kỳ 6 tháng hoặc 1 năm một lần, bạn nên thực hiện khám sức khỏe tổng quát, siêu âm mạch cảnh và chụp cộng hưởng từ (MRI) hoặc cắt lớp vi tính (CT) mạch máu não nếu có chỉ định từ bác sĩ để phát hiện sớm các dị dạng mạch máu hoặc khối u nội sọ từ giai đoạn chưa có triệu chứng.
Kiểm soát huyết áp định kỳ là biện pháp cốt lõi để phòng ngừa biến cố mạch máu não (Nguồn: Sưu tầm)
Các câu hỏi liên quan
Để giúp bạn có thêm các kỹ năng xử trí an toàn khi gặp phải tình trạng khó chịu này, các chuyên gia y tế xin giải đáp một số câu hỏi phổ biến:
Mẹo chữa ù tai nhanh khỏi là gì?
Nếu bạn bị ù tai thoáng qua do thay đổi áp suất (khi đi máy bay, leo núi) hoặc do mệt mỏi, bạn có thể áp dụng các mẹo dân gian an toàn sau để cân bằng lại áp lực tai giữa:
- Nghiệm pháp Valsalva: Ngậm chặt miệng, dùng tay bịt chặt hai lỗ mũi, sau đó lấy hơi hít sâu và phà hơi ra mũi một cách nhẹ nhàng (giống như đang xì mũi nhưng không hở mũi). Bạn sẽ nghe một tiếng “pực” nhỏ ở tai, áp lực được cân bằng và tiếng ù sẽ biến mất.
- Nhai kẹo cao su hoặc nuốt nước bọt liên tục: Hành động này kích hoạt cơ mở vòi Eustache (vòi nối tai giữa và vòm họng), giúp lưu thông không khí và giảm ù tai nhanh chóng.
- Tiếng ồn trắng (White noise): Sử dụng âm thanh của tiếng mưa rơi, tiếng sóng biển hoặc tiếng quạt quay để làm “lu mờ” tiếng ù tai, giúp hệ thần kinh thư giãn và dễ đi vào giấc ngủ hơn.
Cách trị ù tai một bên tại nhà như thế nào?
Khi bị ù tai một bên tại nhà, điều đầu tiên là bạn cần bình tĩnh và đánh giá xem có dấu hiệu nguy hiểm nào đi kèm không. Nếu ù tai đơn thuần không kèm theo yếu liệt hay chóng mặt, bạn có thể thực hiện:
- Vệ sinh tai đúng cách: Kiểm tra xem tai có bị tích tụ quá nhiều ráy tai gây bít tắc ống tai ngoài hay không. Dùng các dung dịch nhỏ tai chuyên dụng để làm mềm ráy tai, tuyệt đối không dùng tăm bông hay vật cứng nhọn chọc sâu vào tai vì dễ gây thủng màng nhĩ hoặc đẩy ráy tai vào sâu hơn.
- Chườm ấm vùng quanh tai: Sử dụng một chiếc khăn ấm chườm nhẹ nhàng lên vùng xương chũm sau tai và vùng cổ bên tai bị ù để kích thích các mạch máu giãn nở, tăng cường dòng máu tuần hoàn đến nuôi dưỡng tai trong.
- Nghỉ ngơi trong không gian yên tĩnh: Tắt các thiết bị điện tử, giảm độ sáng đèn và nằm nghỉ ngơi thư giãn để làm dịu các kích thích lên vỏ não thính giác.
Cảnh báo y tế: Nếu tình trạng ù tai một bên xuất hiện đột ngột, kéo dài quá 24 giờ không giảm hoặc thính lực bên tai đó bị suy giảm nghiêm trọng (điếc đột ngột), bạn cần đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa Tai Mũi Họng hoặc Thần kinh để kiểm tra, tránh tự ý nhỏ các loại thuốc lạ vào tai.
Bấm huyệt có chữa ù tai không?
Trong Y học cổ truyền, bấm huyệt là một phương pháp hỗ trợ điều trị ù tai rất có hiệu quả đối với các trường hợp ù tai do thể hư (suy nhược, thiếu máu tuần hoàn, căng thẳng tinh thần). Bằng cách tác động cơ học lên các huyệt đạo, bấm huyệt giúp đả thông kinh lạc, tăng cường khí huyết lưu thông đến vùng đầu mặt và tai.
Các huyệt đạo thường được tác động để hỗ trợ cải thiện chứng ù tai bao gồm:
- Huyệt Thính Cung: Nằm ở vùng lõm ngay phía trước bình tai (nơi lõm vào khi bạn há miệng). Ấn và day nhẹ huyệt này giúp thông nhĩ, tăng cường thính lực.
- Huyệt Ế Phong: Nằm ở chỗ lõm phía sau dái tai, giữa xương hàm dưới và xương chũm. Bấm huyệt này giúp cải thiện tuần hoàn máu vùng tai trong rất tốt.
- Huyệt Hợp Cốc: Nằm ở vùng hổ khẩu giữa ngón cái và ngón trỏ. Tác động vào huyệt này giúp thanh nhiệt, khu phong, giảm các chứng đau đầu, ù tai vùng đầu mặt.
Bấm huyệt đúng cách giúp tăng cường lưu thông khí huyết và hỗ trợ giảm các triệu chứng ù tai do suy nhược (Nguồn: Sưu tầm)
Ù tai không đơn thuần là sự khó chịu ở cơ quan thính giác mà có thể là tín hiệu cảnh báo sớm của đột quỵ. Việc chủ động phòng tránh bằng lối sống khoa học, giảm muối, kiểm soát tốt huyết áp và tầm soát y tế định kỳ chính là chiếc khiên vững chắc bảo vệ bạn trước biến cố tim mạch nguy hiểm. Hãy luôn lắng nghe cơ thể, dù là tiếng động nhỏ nhất trong tai, để chủ động làm chủ sức khỏe của bản thân.
Nguồn tham khảo:
PubMed Central
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6042678/