Không nên ăn gì khi bị COVID-19? 7 nhóm thực phẩm cần tránh

Khi bị COVID-19, người bệnh không cần kiêng khem quá mức nhưng nên hạn chế một số thực phẩm có thể làm triệu chứng khó chịu hơn như rượu bia, đồ ăn nhiều dầu mỡ, thực phẩm nhiều đường hoặc món khó tiêu. Hiện chưa có bằng chứng khoa học cho thấy một loại thực phẩm thông thường nào có thể làm virus SARS-CoV-2 phát triển nhanh hơn. Mục tiêu quan trọng nhất của dinh dưỡng trong giai đoạn này là duy trì năng lượng, cung cấp đủ protein, vitamin, khoáng chất và nước để cơ thể phục hồi.

Nhiều người mắc COVID-19 được truyền tai những lời khuyên như “phải kiêng thịt gà”, “không được ăn trứng”, “không uống sữa vì nhiều đờm” hoặc “phải tránh hoàn toàn đồ lạnh”. Tuy nhiên, dưới góc nhìn y khoa, cần phân biệt giữa thực phẩm gây cảm giác khó chịu ở từng cá nhân và thực phẩm thực sự làm bệnh tiến triển nặng hơn.

Thông điệp chuyên môn: Chế độ ăn phù hợp khi mắc COVID-19 không phải là loại bỏ càng nhiều thực phẩm càng tốt, mà là lựa chọn những món cơ thể có thể hấp thu, dễ tiêu hóa và đáp ứng nhu cầu phục hồi.

Bị COVID-19 có thực sự cần kiêng nhiều loại thực phẩm không?

Người mắc COVID-19 thường không cần loại bỏ hoàn toàn nhiều nhóm thực phẩm nếu cơ thể vẫn dung nạp tốt. Việc kiêng ăn quá mức có thể khiến người bệnh thiếu năng lượng, giảm khối cơ và kéo dài thời gian hồi phục, đặc biệt ở người cao tuổi hoặc người có bệnh nền.

Quan niệm phổ biến – Quan niệm phổ biến: Nhiều gia đình cho rằng khi nhiễm COVID-19, cơ thể đang “yếu” nên cần kiêng rất nhiều món như thịt gà, trứng, hải sản, sữa hoặc đồ lạnh để tránh ho, nhiều đờm hoặc làm bệnh nặng hơn. Những quan niệm này thường xuất phát từ kinh nghiệm chăm sóc các bệnh đường hô hấp trước đây hoặc chia sẻ trên mạng xã hội.

Bằng chứng khoa học – Bằng chứng khoa học: Các hướng dẫn chăm sóc COVID-19 của WHO, CDC và NIH không khuyến cáo người bệnh phải tránh các thực phẩm phổ biến như thịt, cá, trứng hoặc sữa nếu không có dị ứng, không dung nạp hoặc chống chỉ định riêng. Dinh dưỡng đầy đủ, đặc biệt là đủ protein và năng lượng, đóng vai trò quan trọng trong duy trì chức năng miễn dịch và phục hồi sau nhiễm trùng.

Liệu điều đó có thực sự cần thiết không? – Có thực sự cần thiết phải kiêng không? Câu trả lời phụ thuộc vào tình trạng của từng người. Một số thực phẩm nên hạn chế vì có thể gây bất lợi chung cho sức khỏe như rượu bia, thức ăn siêu chế biến hoặc quá nhiều đường. Ngược lại, việc loại bỏ hoàn toàn một nhóm thực phẩm chỉ vì lời truyền miệng thường không cần thiết.

Ai cần thận trọng? – Ai cần đặc biệt lưu ý?

• Người cao tuổi có nguy cơ suy dinh dưỡng.
• Người mắc đái tháo đường cần kiểm soát lượng đường trong khẩu phần.
• Người suy thận cần điều chỉnh lượng đạm, kali hoặc chất lỏng theo hướng dẫn bác sĩ.
• Người đang sử dụng thuốc điều trị COVID hoặc thuốc bệnh nền cần lưu ý tương tác thuốc – thực phẩm.
• Người có dị ứng thực phẩm hoặc bệnh tiêu hóa mạn tính.

Khuyến nghị thực tiễn – Khuyến nghị thực tế: Thay vì lập danh sách “cấm ăn”, người bệnh nên đánh giá khả năng ăn uống của bản thân: món nào gây buồn nôn, đầy bụng, đau họng hoặc tiêu chảy thì nên giảm tạm thời; món nào dễ ăn, giàu dinh dưỡng thì nên duy trì.

Những sai lầm thường gặp khi ăn uống lúc mắc COVID-19

Nhiều người mắc COVID-19 tập trung quá nhiều vào việc tìm món phải kiêng mà bỏ qua yếu tố quan trọng hơn là đủ nước, đủ năng lượng và đủ protein. Sai lầm này có thể khiến cơ thể mệt mỏi kéo dài, đặc biệt khi người bệnh sốt, chán ăn hoặc mất vị giác.

Người bị COVID-19 có nên tránh rượu bia không?

Người đang mắc COVID-19 nên tránh rượu bia vì cồn không giúp tiêu diệt virus trong cơ thể và có thể làm ảnh hưởng đến miễn dịch, giấc ngủ, tình trạng mất nước hoặc tương tác với một số thuốc điều trị.

Quan niệm phổ biến – Quan niệm phổ biến: Một số người tin rằng rượu có thể “sát khuẩn từ bên trong” hoặc giúp làm ấm cơ thể khi bị cảm cúm, COVID-19.

Bằng chứng khoa học – Bằng chứng khoa học: Cồn chỉ có tác dụng khử khuẩn khi được sử dụng ngoài da hoặc trên bề mặt với nồng độ phù hợp. Khi uống vào, ethanol không tiếp xúc với virus trong đường hô hấp theo cách có thể tiêu diệt SARS-CoV-2. Ngoài ra, uống nhiều rượu có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ, chức năng gan và khả năng đáp ứng miễn dịch.

Liệu điều đó có thực sự cần thiết không? – Có cần kiêng tuyệt đối không? Trong thời gian đang có triệu chứng COVID hoặc đang dùng thuốc, lựa chọn an toàn nhất là tránh rượu bia. Đặc biệt, người bệnh không nên dùng rượu để thay thế nước uống hoặc thuốc điều trị.

Ai cần thận trọng? – Ai cần tránh nghiêm ngặt?

• Người đang dùng thuốc kháng virus hoặc nhiều loại thuốc điều trị bệnh nền.
• Người có bệnh gan, viêm tụy, rối loạn chuyển hóa.
• Người lớn tuổi hoặc có nguy cơ mất nước do sốt, tiêu chảy.
• Người có triệu chứng COVID mức độ vừa đến nặng.

Khuyến nghị thực tiễn – Khuyến nghị thực tế: Thay thế rượu bia bằng nước lọc, nước canh, dung dịch bù điện giải khi có chỉ định, hoặc đồ uống không đường phù hợp. Nếu đang điều trị COVID bằng thuốc kê đơn, hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ về các nguy cơ tương tác thuốc.

Thông tin chuyên gia: Vì sao rượu bia có thể khiến quá trình hồi phục khó khăn hơn?

Một điểm thường bị bỏ qua là khi bị COVID, cơ thể không chỉ chống lại virus mà còn cần phục hồi sau phản ứng viêm và duy trì cân bằng dịch. Rượu bia có thể làm giấc ngủ kém chất lượng, ảnh hưởng đến việc ăn uống và khiến người bệnh khó hồi phục tối ưu.

• Người đang sốt: cần ưu tiên bù nước thay vì sử dụng đồ uống có cồn.
• Người đau họng: rượu có thể làm niêm mạc kích ứng hơn.
• Người dùng thuốc: cần kiểm tra nguy cơ tương tác, đặc biệt khi có bệnh gan hoặc dùng nhiều thuốc.

Đồ chiên rán, nhiều dầu mỡ có làm COVID lâu khỏi không?

Đồ chiên rán không được chứng minh là làm virus SARS-CoV-2 tăng lên, nhưng ăn quá nhiều thực phẩm nhiều dầu mỡ có thể khiến người bệnh khó tiêu, đầy bụng, giảm cảm giác thèm ăn và khó đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng trong giai đoạn hồi phục.

Quan niệm phổ biến – Quan niệm phổ biến: Nhiều người cho rằng mọi món ăn “nhiều dầu mỡ” đều làm tăng viêm và khiến COVID trở nên nặng hơn.

Bằng chứng khoa học – Bằng chứng khoa học: Chế độ ăn nhiều thực phẩm siêu chế biến, nhiều chất béo bão hòa và ít chất xơ không có lợi cho sức khỏe lâu dài. Tuy nhiên, một bữa ăn chiên rán đơn lẻ không quyết định diễn biến COVID-19. Điều quan trọng là tổng thể chế độ ăn trong nhiều ngày.

Liệu điều đó có thực sự cần thiết không? – Có cần tránh hoàn toàn không? Không cần loại bỏ tuyệt đối, nhưng nên hạn chế trong thời gian cơ thể đang mệt, sốt, buồn nôn hoặc rối loạn tiêu hóa.

Ai cần thận trọng? – Ai cần đặc biệt chú ý?

• Người bị buồn nôn, tiêu chảy hoặc chán ăn.
• Người có bệnh tim mạch, rối loạn mỡ máu.
• Người thừa cân, béo phì hoặc có hội chứng chuyển hóa.

Khuyến nghị thực tiễn – Khuyến nghị thực tế: Ưu tiên các phương pháp chế biến như hấp, luộc, nấu canh, áp chảo ít dầu. Chọn thực phẩm giàu dinh dưỡng nhưng dễ tiêu hóa thay vì món nhiều năng lượng rỗng.

Insight lâm sàng: Với bệnh nhân COVID chán ăn, vấn đề lớn hơn không phải là “ăn nhầm một món”, mà là ăn quá ít trong nhiều ngày khiến cơ thể thiếu nguyên liệu để phục hồi.

COVID-19 có cần kiêng đồ ngọt và nước uống nhiều đường không?

Người mắc COVID-19 nên hạn chế thực phẩm và đồ uống chứa nhiều đường, đặc biệt khi sử dụng thường xuyên, nhưng không cần loại bỏ hoàn toàn carbohydrate khỏi chế độ ăn. Lựa chọn phù hợp là duy trì nguồn năng lượng cân bằng, ưu tiên thực phẩm giàu dinh dưỡng thay vì đường tinh luyện.

Quan niệm phổ biến – Quan niệm phổ biến: Nhiều người cho rằng đường là “thức ăn của virus” hoặc ăn đồ ngọt sẽ khiến COVID-19 trở nên nghiêm trọng hơn. Một số thông tin trên mạng xã hội còn khuyên người bệnh phải cắt bỏ hoàn toàn tinh bột và đường trong thời gian nhiễm bệnh.

Bằng chứng khoa học – Bằng chứng khoa học: Hiện chưa có bằng chứng cho thấy một lượng đường thông thường trong khẩu phần ăn có thể làm virus SARS-CoV-2 phát triển nhanh hơn. Tuy nhiên, chế độ ăn nhiều đường bổ sung có thể làm giảm chất lượng dinh dưỡng tổng thể, góp phần kiểm soát đường huyết kém ở người mắc đái tháo đường hoặc hội chứng chuyển hóa.

Is Avoidance Really Necessary? – Có cần tránh hoàn toàn không? Không cần kiêng tuyệt đối tất cả thực phẩm có vị ngọt. Cơ thể vẫn cần carbohydrate để cung cấp năng lượng, đặc biệt khi đang sốt hoặc phục hồi sau nhiễm trùng. Điều cần hạn chế là nước ngọt, bánh kẹo và các món nhiều đường nhưng ít giá trị dinh dưỡng.

Who Needs Extra Caution – Ai cần đặc biệt lưu ý?

• Người mắc đái tháo đường hoặc đường huyết khó kiểm soát.
• Người đang dùng corticosteroid theo chỉ định y tế vì thuốc này có thể làm tăng đường huyết.
• Người béo phì, gan nhiễm mỡ hoặc có hội chứng chuyển hóa.
• Người cao tuổi có nguy cơ suy dinh dưỡng cần tránh cắt giảm năng lượng quá mức.

Khuyến nghị thực tiễn – Khuyến nghị thực tế: Thay vì uống nước ngọt hoặc ăn nhiều bánh kẹo khi mệt mỏi, người bệnh có thể lựa chọn trái cây nguyên quả, sữa không đường, cháo, súp hoặc các món giàu dinh dưỡng hơn. Người bệnh tiểu đường nên theo dõi đường huyết thường xuyên và trao đổi với bác sĩ nếu có thay đổi khẩu phần đáng kể.

Có phải mọi loại đường đều gây hại khi bị COVID-19?

Không phải mọi nguồn carbohydrate đều có tác động giống nhau. Đường tự nhiên trong trái cây hoặc tinh bột phức hợp trong ngũ cốc cung cấp năng lượng cần thiết, trong khi đường bổ sung quá nhiều thường làm giảm chất lượng chế độ ăn.

Clinical Pearl: Ở người mắc COVID-19, mục tiêu không phải là loại bỏ đường hoàn toàn mà là tránh “calo rỗng” – nguồn năng lượng không cung cấp đủ protein, vitamin và khoáng chất cần cho quá trình hồi phục.

Có nên kiêng đồ lạnh khi bị COVID-19 không?

Người bị COVID-19 không bắt buộc phải kiêng đồ lạnh nếu việc ăn uống này không làm tăng khó chịu. Nhiệt độ của thực phẩm không quyết định khả năng virus SARS-CoV-2 tồn tại hay mức độ nặng của bệnh, nhưng một số người có thể cảm thấy đau họng hoặc kích ứng khi dùng đồ quá lạnh.

Quan niệm phổ biến – Quan niệm phổ biến: Một quan niệm quen thuộc là uống nước lạnh, ăn kem hoặc sử dụng thực phẩm lạnh sẽ khiến “lạnh phổi”, tăng ho hoặc làm bệnh hô hấp nặng hơn.

Bằng chứng khoa học – Bằng chứng khoa học: Các nghiên cứu hiện nay không cho thấy việc ăn hoặc uống đồ lạnh làm COVID-19 tiến triển nặng hơn. Triệu chứng ho, đau họng chủ yếu liên quan đến phản ứng viêm của đường hô hấp do virus, không phải do nhiệt độ thức ăn.

Is Avoidance Really Necessary? – Có cần tránh không? Không cần tránh hoàn toàn. Nếu đồ lạnh khiến người bệnh đau họng, ho nhiều hơn hoặc cảm thấy khó chịu, có thể tạm thời chuyển sang thức ăn ấm, mềm, dễ nuốt.

Who Needs Extra Caution – Ai nên thận trọng?

• Người đang đau họng nhiều hoặc khó nuốt.
• Trẻ nhỏ có khả năng uống không đủ nước.
• Người cao tuổi dễ mất nước.
• Người có bệnh lý đường hô hấp mạn tính nếu nhận thấy triệu chứng bị kích thích bởi nhiệt độ thức ăn.

Khuyến nghị thực tiễn – Khuyến nghị thực tế: Hãy ưu tiên nhiệt độ thực phẩm khiến cơ thể dễ chịu nhất. Nước ấm, súp, cháo hoặc món mềm thường phù hợp khi đau họng, nhưng không cần lo lắng nếu người bệnh muốn dùng nước mát hoặc thực phẩm lạnh ở mức vừa phải.

COVID-19 có cần kiêng thịt gà, trứng và hải sản không?

Thịt gà, trứng và hải sản không nằm trong nhóm thực phẩm bắt buộc phải tránh khi mắc COVID-19 nếu người bệnh không dị ứng hoặc có chống chỉ định riêng. Đây là các nguồn cung cấp protein quan trọng giúp duy trì cơ bắp và hỗ trợ quá trình phục hồi.

Quan niệm phổ biến – Quan niệm phổ biến: Nhiều người cho rằng thịt gà làm “ngứa họng”, trứng làm tăng đờm hoặc hải sản gây viêm nên cần tránh trong thời gian mắc bệnh.

Bằng chứng khoa học – Bằng chứng khoa học: Không có bằng chứng lâm sàng cho thấy các thực phẩm này làm virus SARS-CoV-2 nhân lên hoặc khiến COVID-19 nặng hơn ở người không dị ứng. Ngược lại, protein từ thịt, cá, trứng có vai trò quan trọng trong duy trì khối cơ và sửa chữa mô.

Is Avoidance Really Necessary? – Có cần kiêng không? Chỉ nên hạn chế khi người bệnh có tiền sử dị ứng, rối loạn tiêu hóa sau khi ăn hoặc bác sĩ yêu cầu điều chỉnh chế độ ăn do bệnh nền.

Who Needs Extra Caution – Ai cần chú ý?

• Người dị ứng hải sản, trứng hoặc thịt gia cầm.
• Người có bệnh thận cần kiểm soát lượng protein.
• Người suy giảm miễn dịch cần đảm bảo thực phẩm được nấu chín kỹ.
• Trẻ nhỏ cần lựa chọn thực phẩm phù hợp độ tuổi.

Khuyến nghị thực tiễn – Khuyến nghị thực tế: Người bệnh có thể lựa chọn thịt nạc, cá, trứng, đậu phụ hoặc các nguồn đạm khác theo khả năng ăn uống. Cần đảm bảo thực phẩm được chế biến chín hoàn toàn để giảm nguy cơ nhiễm khuẩn đường tiêu hóa.

Myth vs Fact: Những thực phẩm thường bị hiểu sai khi mắc COVID-19

Người bị COVID-19 nên ăn uống như thế nào để hồi phục tốt hơn?

Chế độ ăn phù hợp khi mắc COVID-19 nên tập trung vào ba yếu tố chính: đủ năng lượng, đủ protein và đủ nước. Một khẩu phần cân bằng giúp cơ thể duy trì miễn dịch, hạn chế mất cơ và hỗ trợ phục hồi sau nhiễm virus.

Quan niệm phổ biến – Quan niệm phổ biến: Một số người chỉ tập trung tìm thực phẩm “tăng miễn dịch” mà bỏ qua việc ăn đủ lượng. Tuy nhiên, một món ăn đơn lẻ không thể thay thế chế độ dinh dưỡng tổng thể.

Bằng chứng khoa học – Bằng chứng khoa học: Các hướng dẫn dinh dưỡng lâm sàng của ESPEN và ASPEN nhấn mạnh vai trò của việc đảm bảo năng lượng và protein ở người mắc bệnh cấp tính để hạn chế suy giảm thể trạng.

Is Avoidance Really Necessary? – Có cần kiêng nhiều không? Không. Trong giai đoạn bệnh, ưu tiên hàng đầu là duy trì khả năng ăn uống. Kiêng quá mức có thể khiến người bệnh thiếu năng lượng, đặc biệt khi đã có sốt, mất vị giác hoặc mệt mỏi.

Who Needs Extra Caution – Ai cần chế độ cá nhân hóa?

• Người cao tuổi.
• Người giảm cân nhanh hoặc ăn uống kém.
• Bệnh nhân ung thư, suy giảm miễn dịch.
• Người mắc bệnh thận, gan hoặc đái tháo đường.
• Phụ nữ mang thai mắc COVID-19.

Khuyến nghị thực tiễn – Khuyến nghị thực tế:

• Chia nhỏ bữa ăn nếu chán ăn.
• Bổ sung protein mỗi bữa từ cá, thịt, trứng, sữa hoặc đậu.
• Uống đủ nước, đặc biệt khi sốt hoặc ra mồ hôi nhiều.
• Ăn rau xanh và trái cây phù hợp để bổ sung chất xơ, vitamin.

Dấu hiệu cảnh báo cần đi khám thay vì chỉ điều chỉnh chế độ ăn

Thay đổi thực phẩm chỉ hỗ trợ chăm sóc COVID-19 nhẹ; người bệnh cần được đánh giá y tế khi xuất hiện dấu hiệu cảnh báo như khó thở, giảm oxy máu, đau ngực hoặc tình trạng xấu đi nhanh chóng.

• Khó thở, thở nhanh hoặc cảm giác thiếu không khí.
• SpO₂ giảm theo hướng dẫn theo dõi tại nhà.
• Sốt kéo dài hoặc sốt trở lại sau khi đã giảm.
• Lơ mơ, mệt lả, không thể ăn uống.
• Dấu hiệu mất nước như tiểu ít, chóng mặt nhiều.

FAQ: Những câu hỏi thường gặp về việc không nên ăn gì khi bị COVID-19

Bị COVID-19 không nên ăn gì để nhanh khỏi?

Nên hạn chế rượu bia, đồ uống nhiều đường, thực phẩm siêu chế biến và món khiến cơ thể khó chịu. Không có thực phẩm thông thường nào được chứng minh làm virus SARS-CoV-2 phát triển nhanh hơn.

Người bị COVID có cần kiêng thịt gà không?

Không cần kiêng thịt gà nếu không dị ứng hoặc có chỉ định riêng. Thịt gà là nguồn protein có thể hỗ trợ duy trì thể trạng trong thời gian hồi phục.

Bị COVID có được ăn trứng không?

Có thể ăn trứng nếu cơ thể dung nạp tốt. Trứng cung cấp protein và nhiều dưỡng chất, không có bằng chứng cho thấy làm COVID nặng hơn.

Có nên uống nước cam khi bị COVID không?

Có thể uống nếu phù hợp, nhưng nước cam không phải thuốc điều trị COVID. Vitamin C hỗ trợ sức khỏe miễn dịch nhưng không thay thế điều trị y khoa.

Bị COVID có cần kiêng sữa vì sợ nhiều đờm không?

Chưa có bằng chứng rõ ràng cho thấy sữa làm tăng tiết đờm ở mọi người. Người không bất dung nạp lactose có thể tiếp tục sử dụng.

Người mắc COVID nên uống gì để tránh mất nước?

Nên ưu tiên nước lọc, nước canh, dung dịch bù điện giải khi cần và tránh rượu bia. Lượng nước cần thiết phụ thuộc vào tuổi, mức độ sốt và tình trạng sức khỏe.

Khi nào người mắc COVID cần hỏi ý kiến bác sĩ về chế độ ăn?

Nên trao đổi với nhân viên y tế nếu người bệnh ăn uống kém kéo dài, giảm cân nhanh, có bệnh nền, đang dùng nhiều thuốc hoặc xuất hiện dấu hiệu bệnh nặng.

Kết luận: Bị COVID-19 nên kiêng gì để hồi phục an toàn?

Người mắc COVID-19 không cần áp dụng chế độ kiêng khem nghiêm ngặt. Lựa chọn tốt nhất là hạn chế những thực phẩm có thể gây bất lợi như rượu bia, đồ ăn nhiều dầu mỡ, nhiều đường và ưu tiên khẩu phần giàu dinh dưỡng, dễ tiêu hóa.

Các quan niệm như kiêng hoàn toàn thịt gà, trứng, sữa hoặc đồ lạnh hiện chưa có đủ bằng chứng khoa học để áp dụng cho tất cả người bệnh. Chế độ ăn nên được điều chỉnh dựa trên triệu chứng thực tế, tuổi, bệnh nền, thuốc đang sử dụng và khả năng dung nạp của từng người.

Nếu người bệnh có triệu chứng nặng, bệnh nền phức tạp, mang thai, suy giảm miễn dịch hoặc gặp khó khăn trong ăn uống, việc tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng lâm sàng sẽ giúp xây dựng kế hoạch chăm sóc an toàn và phù hợp hơn.

Khuyến cáo cuối cùng: Dinh dưỡng là một phần quan trọng trong quá trình hồi phục COVID-19, nhưng không thay thế thuốc điều trị hoặc đánh giá y tế khi có dấu hiệu bất thường.

Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tổng quan. Vui lòng tham khảo ý kiến của Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để nhận được hướng dẫn phù hợp với tình trạng sức khỏe của bạn.