Hội chứng tiền kích thích gây rối loạn nhịp tim: Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị
Hệ thống dẫn truyền điện tim hoạt động như mạng lưới điều khiển nhịp co bóp của tim. Ở một số người, sự tồn tại của “đường dẫn truyền phụ” khiến xung điện đi tắt, gây tim đập nhanh bất thường. Đây là cơ chế của Hội chứng tiền kích thích. Dù là bệnh bẩm sinh, tình trạng này có thể dẫn đến rối loạn nhịp nguy hiểm nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.
Hội chứng tiền kích thích gây rối loạn nhịp tim là gì?
Thông thường, xung điện từ tâm nhĩ phải đi qua một “trạm trung chuyển” duy nhất là nút nhĩ thất để xuống tâm thất. Nút nhĩ thất đóng vai trò như một bộ hãm, làm chậm xung điện một chút để tâm thất có đủ thời gian đổ đầy máu trước khi co bóp.
Hội chứng tiền kích thích xảy ra khi tim có thêm một hoặc nhiều đường dẫn truyền phụ (cầu nối cơ học) nối trực tiếp tâm nhĩ và tâm thất, bỏ qua nút nhĩ thất. Do không bị “hãm” lại, xung điện đi qua đường phụ này sẽ đến kích thích tâm thất sớm hơn bình thường. Sự hiện diện của đường dẫn truyền phụ này tạo ra một vòng tròn điện học khép kín, khiến xung điện chạy quanh liên tục và gây ra các cơn nhịp nhanh kịch phát.
Nguyên nhân gây bệnh hội chứng tiền kích thích
Đa số các trường hợp hội chứng tiền kích thích là bẩm sinh. Điều này có nghĩa là các đường dẫn truyền phụ đã hình thành ngay từ giai đoạn bào thai khi tim đang phát triển.
- Sự phát triển bất thường của mô tim: Trong quá trình hình thành vách ngăn giữa tâm nhĩ và tâm thất, một số sợi cơ tim đáng lẽ phải biến mất nhưng lại tồn tại, tạo thành cầu nối điện học.
- Yếu tố di truyền: Mặc dù phần lớn các trường hợp xảy ra ngẫu nhiên, một số nghiên cứu cho thấy có một tỷ lệ nhỏ liên quan đến đột biến gen (đặc biệt là gen PRKAG2) và có tính chất gia đình.
- Bệnh lý tim bẩm sinh đi kèm: Hội chứng này đôi khi xuất hiện cùng với các dị tật tim bẩm sinh khác, điển hình là bệnh Ebstein (một dạng bất thường của van ba lá).
Triệu chứng của hội chứng tiền kích thích gây rối loạn nhịp tim
Nhiều người có hội chứng tiền kích thích nhưng không hề có triệu chứng trong nhiều năm. Tuy nhiên, khi các cơn nhịp nhanh khởi phát, người bệnh thường gặp các biểu hiện sau:
- Đánh trống ngực: Cảm giác tim đập thình thịch, dồn dập trong lồng ngực như vừa chạy bộ gắng sức, dù đang nghỉ ngơi.
- Chóng mặt, hoa mắt: Do tim đập quá nhanh, các buồng tim không có đủ thời gian để đổ đầy máu, dẫn đến lượng máu bơm lên não bị sụt giảm.
- Khó thở và đau tức ngực: Người bệnh cảm thấy hụt hơi, nặng ngực do cơ tim phải làm việc quá tải trong thời gian dài.
- Ngất xỉu: Đây là dấu hiệu cảnh báo nghiêm trọng khi huyết áp bị tụt giảm đột ngột do nhịp tim quá nhanh.
- Ở trẻ sơ sinh: Trẻ có thể quấy khóc vô cớ, da xanh tái, bú kém, vã mồ hôi hoặc thở nhanh.
Đánh trống ngực là triệu chứng phổ biến của hội chứng tiền kích thích (Nguồn: Sưu tầm)
Cách chẩn đoán bệnh hội chứng tiền kích thích
Vì các cơn nhịp nhanh có thể đến và đi đột ngột, việc chẩn đoán đòi hỏi các kỹ thuật chuyên sâu:
- Điện tâm đồ (ECG): Đây là công cụ quan trọng nhất. Trên bản ghi điện tim, bác sĩ sẽ tìm kiếm các dấu hiệu đặc trưng như khoảng PR ngắn và sóng delta (sóng dốc lên ở đầu phức bộ QRS) – minh chứng cho việc tâm thất bị kích thích sớm.
- Holter điện tâm đồ: Người bệnh đeo một thiết bị ghi điện tim liên tục trong 24 – 48 giờ để “bắt” được các cơn nhịp nhanh xảy ra lúc sinh hoạt hoặc lúc ngủ.
- Siêu âm tim: là kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh sử dụng sóng siêu âm để quan sát cấu trúc và hoạt động của tim theo thời gian thực. Đây là phương pháp an toàn, không đau và không xâm lấn, được sử dụng rất phổ biến trong tim mạch..
- Thăm dò điện sinh lý tim (EPS): Đây là phương pháp chuyên sâu nhất. Bác sĩ đưa các ống thông nhỏ qua mạch máu vào trong tim để đo đạc trực tiếp các tín hiệu điện. EPS giúp xác định chính xác vị trí của đường dẫn truyền phụ và đánh giá nguy cơ đột tử của người bệnh.
Phân loại hội chứng tiền kích thích
Tùy thuộc vào đặc điểm dẫn truyền và vị trí đường phụ, hội chứng này được chia thành các dạng chính:
Hội chứng WPW (Wolff-Parkinson-White)
Đây là dạng điển hình và phổ biến nhất. Đường dẫn truyền phụ (cầu Kent) cho phép xung điện đi theo cả hai chiều: từ nhĩ xuống thất và từ thất lên nhĩ. Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho các cơn nhịp nhanh vòng vào lại cực kỳ nguy hiểm.
Hội chứng WPW ẩn
Ở dạng này, đường phụ chỉ dẫn truyền theo chiều ngược (từ thất lên nhĩ). Do đó, trên điện tâm đồ lúc nhịp xoang bình thường, bác sĩ sẽ không thấy sóng delta hay khoảng PR ngắn. Bệnh chỉ được phát hiện khi người bệnh lên cơn nhịp nhanh hoặc thông qua thăm dò điện sinh lý.
Hội chứng PR ngắn (Hội chứng Lown-Ganong-Levine)
Trong trường hợp này, xung điện đi qua một đường phụ nối từ nhĩ xuống nút nhĩ thất hoặc bó His (nhưng nằm gần nút nhĩ thất). Kết quả là xung điện xuống thất rất nhanh nhưng phức bộ QRS vẫn bình thường, không có sóng delta.
Bác sĩ thực hiện thăm dò để phân loại hội chứng tiền kích thích (Nguồn: Sưu tầm)
Các cách điều trị bệnh hội chứng tiền kích thích
Mục tiêu điều trị là cắt cơn nhịp nhanh, kiểm soát nhịp tim và triệt tiêu đường dẫn truyền phụ để ngăn ngừa tái phát.
Nghiệm pháp Vagus (Nghiệm pháp cường phế vị)
Khi cơn nhịp nhanh vừa khởi phát, bác sĩ có thể hướng dẫn người bệnh thực hiện các động tác như rặn mạnh (như khi đi đại tiện), ho hoặc vỗ nước lạnh vào mặt. Những động tác này kích thích dây thần kinh phế vị giúp làm chậm nhịp tim một cách tự nhiên.
Điều trị bằng thuốc
Các nhóm thuốc chống loạn nhịp tim có thể được sử dụng để làm chậm dẫn truyền qua đường phụ hoặc nút nhĩ thất. Tuy nhiên, việc dùng thuốc cần hết sức cẩn trọng vì trong một số trường hợp (như rung nhĩ kèm WPW), một số thuốc nhất định có thể khiến nhịp tim nhanh hơn và gây nguy hiểm đến tính mạng.
Sốc điện chuyển nhịp
Được áp dụng trong các trường hợp cấp cứu khi cơn nhịp nhanh gây tụt huyết áp, phù phổi cấp hoặc đe dọa tính mạng người bệnh.
Triệt đốt bằng năng lượng sóng có tần số vô thanh (RF)
Đây là phương pháp điều trị tối ưu và có thể chữa khỏi hoàn toàn bệnh. Thông qua kỹ thuật thăm dò điện sinh lý, bác sĩ xác định chính xác vị trí đường phụ, sau đó dùng năng lượng sóng vô tuyến để “đốt” và phá hủy đường dẫn truyền dư thừa này. Tỷ lệ thành công của phương pháp này rất cao (trên 95%) và ít biến chứng.
Thay đổi lối sống và phòng ngừa
Dù đã điều trị hay chưa, người bệnh cần lưu ý:
- Tránh các chất kích thích như cà phê, thuốc lá, rượu bia vì chúng dễ kích hỏa các cơn nhịp nhanh.
- Giảm căng thẳng, lo âu qua các bài tập thiền hoặc yoga.
- Luôn mang theo hồ sơ bệnh án hoặc thẻ ghi chú về tình trạng bệnh để nhân viên y tế biết cách xử trí phù hợp trong trường hợp khẩn cấp.
Lối sống khoa học hỗ trợ kiểm soát rối loạn nhịp tim hiệu quả (Nguồn: Sưu tầm)
Hội chứng tiền kích thích gây rối loạn nhịp tim không còn là nỗi lo quá lớn nếu được chẩn đoán sớm và điều trị bằng các kỹ thuật hiện đại. Việc hiểu rõ về căn bệnh bẩm sinh này sẽ giúp bạn hoặc người thân chủ động hơn trong việc theo dõi và bảo vệ sức khỏe trái tim. Pharmacity luôn đồng hành cùng bạn với các giải pháp tư vấn y khoa và sản phẩm chăm sóc sức khỏe tim mạch chất lượng hàng đầu.
Nội dung mang tính chất tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán hoặc điều trị y khoa của nhân viên y tế.
Nguồn tham khảo: Tổng hợp
- Tổng hợp từ Vinmec: Hội chứng tiền kích thích trong rối loạn nhịp tim.
- Tổng hợp từ Bệnh viện Tâm Anh: Hội chứng Wolff-Parkinson-White là gì?