Dronabinol: Công dụng điều trị nôn mửa và lưu ý an toàn sức khỏe

Dronabinol là một chất chống nôn thuộc nhóm cannabinoid tổng hợp, được chỉ định để điều trị tình trạng chán ăn gây sụt cân ở người bệnh AIDS và buồn nôn, nôn liên quan đến hóa trị liệu ung thư. Thuốc có tác dụng kích thích thèm ăn và chống nôn, nhưng cũng có thể gây ra các tác dụng phụ như chóng mặt, buồn ngủ, và thay đổi tâm trạng. Để sử dụng hiệu quả và an toàn, cần tuân theo liều lượng và cách dùng được khuyến nghị.

Tổng quan về Dronabinol

Tên thuốc gốc (Hoạt chất)

• Dronabinol

Loại thuốc

• Chất chống nôn, thuộc nhóm cannabinoid tổng hợp.

Dạng thuốc và hàm lượng

• Viên nang uống chứa 10 mg; 2,5 mg; 5 mg.
• Dung dịch uống (5 mg/ mL).

Chỉ định Dronabinol

• Dronabinol được chỉ định để điều trị các tình trạng sau:
• Tình trạng chán ăn gây sụt cân ở người bệnh AIDS.
• Buồn nôn và nôn liên quan đến hóa trị liệu ung thư ở những bệnh nhân không có đáp ứng đầy đủ với các phương pháp chống nôn thông thường.
• Ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn, từ mức độ trung bình đến nặng (đây là một chỉ định ngoài nhãn).

Dược lực học

• Dronabinol có những tác động phức tạp lên hệ thần kinh trung ương, bao gồm cả việc ảnh hưởng đến hoạt động thần kinh giao cảm trung ương, điều này có thể dẫn đến nhịp tim nhanh, hạ huyết áp tư thế đứng hoặc ngất xỉu khi đứng.
• Đồng thời, thuốc cũng gây ra các hiệu ứng có thể đảo ngược trên sự thèm ăn, quá trình nhận thức, trí nhớ và tri giác; các tác dụng này có thể có mối liên hệ với liều lượng sử dụng.
• Khả năng chống nôn và kích thích thèm ăn của thuốc có thể một phần là do tương tác với hệ thống thụ thể cannabinoid, bao gồm các thụ thể cannabinoid 1 có mặt trong cả hệ thần kinh trung ương và ngoại vi. Ngoài ra, Dronabinol có thể có hoạt tính giảm đau, chống co thắt và giãn cơ, tuy nhiên điều này vẫn chưa được làm rõ hoàn toàn.
• Thuốc có khả năng tạo ra những thay đổi trong trạng thái tinh thần tương tự như những gì xảy ra khi sử dụng cần sa, chẳng hạn như cảm giác hưng phấn, tách biệt, trầm cảm, lo lắng, hoảng sợ, hoang tưởng, suy giảm nhận thức và trí nhớ, giảm khả năng kiểm soát các động cơ và xung động, thay đổi cảm giác về thời gian và khoảng cách, cũng như gây ảo giác.

Dược động học

Hấp thu

• Sau khi uống viên nang, khoảng 90–95% dronabinol được hấp thu; tuy nhiên, chỉ khoảng 10–20% liều dùng đi vào tuần hoàn toàn thân. Điều này là do sự chuyển hóa lần đầu ở gan đáng kể và đặc tính hòa tan trong lipid cao của thuốc.
• Hấp thu từ dạng dung dịch uống diễn ra nhanh hơn so với dạng viên nang.
• Nồng độ cao nhất của dronabinol và chất chuyển hóa hoạt tính chính của nó trong huyết tương đạt được trong khoảng 0,5–4 giờ sau khi dùng cả viên nang hoặc dung dịch uống.
• Khi dùng thuốc mạn tính, nồng độ cannabinoid ổn định trong cơ thể được thiết lập sau khoảng 2 tuần.
• Hiệu quả lâm sàng bắt đầu xuất hiện khoảng 0,5–1 giờ sau khi uống viên nang.

Phân bố

• Với khả năng hòa tan trong lipid cao, thuốc có thể tích phân phối là 10 L/kg. Cả dronabinol và các chất chuyển hóa của nó gắn kết với protein huyết tương khoảng 97%.
• Dronabinol có khả năng đi qua hàng rào nhau thai; bằng chứng cho thấy các cannabinoid đã được tìm thấy trong máu cuống rốn của phụ nữ mang thai có tiền sử sử dụng cần sa trước khi sinh.
• Hiện tại, chưa có thông tin xác định liệu dronabinol có được bài tiết vào sữa mẹ hay không.

Chuyển hóa

• Thuốc trải qua quá trình chuyển hóa lần đầu ở gan rất mạnh mẽ, chủ yếu thông qua phản ứng hydroxyl hóa, tạo ra cả các chất chuyển hóa có hoạt tính và không hoạt tính.
• Chất chuyển hóa hoạt tính chính, 11-hydroxy-delta-9-THC, được hình thành chủ yếu nhờ enzym CYP2C9.
• Nồng độ của dronabinol và 11-hydroxy-delta-9-THC trong huyết tương là tương đương.

Thải trừ

• Trong vòng 72 giờ, dronabinol cùng các chất chuyển hóa của nó được đào thải chủ yếu qua phân (khoảng 50%) và một phần nhỏ hơn qua nước tiểu (khoảng 10–15%).
• Dưới 5% liều uống được tìm thấy dưới dạng không đổi trong phân. Con đường thải trừ chính của thuốc là qua mật.
• Thuốc có thời gian bán thải ban đầu khoảng 4 giờ, trong khi thời gian bán thải cuối cùng dao động từ 25–36 giờ.
• Vì quá trình tái phân bố, dronabinol và các chất chuyển hóa của nó có thể tiếp tục được thải trừ với nồng độ thấp trong một khoảng thời gian dài. Các chất chuyển hóa của dronabinol đã được tìm thấy trong nước tiểu và phân ngay cả sau hơn 5 tuần kể từ khi dùng một liều duy nhất.

Tương tác thuốc Dronabinol

Tương tác với các thuốc khác

• Những người mang các biến thể di truyền ảnh hưởng đến chức năng CYP2C9 có thể gặp phải tình trạng giảm độ thanh thải dronabinol và nồng độ thuốc trong cơ thể tăng lên.
• Việc dùng đồng thời các chất ức chế CYP2C9 hoặc CYP3A4 có thể làm tăng mức độ tiếp xúc toàn thân với dronabinol hoặc với chất chuyển hóa có hoạt tính của nó.
• Ngược lại, khi sử dụng cùng với các chất cảm ứng CYP2C9 hoặc CYP3A4, khả năng tiếp xúc toàn thân với dronabinol hoặc chất chuyển hóa có hoạt tính của nó có thể bị suy giảm.
• Dronabinol có khả năng thay thế các loại thuốc khác liên kết với protein, dẫn đến tăng cường các tác dụng phụ của những thuốc đó. Cần theo dõi chặt chẽ các phản ứng bất lợi có thể gia tăng, đặc biệt đối với các loại thuốc có chỉ số điều trị hẹp, và khi bắt đầu hoặc tăng liều dronabinol.

Tương tác với thực phẩm

• Trong quá trình điều trị bằng dung dịch uống dronabinol, bệnh nhân nên tránh ăn bưởi chùm hoặc uống nước ép bưởi chùm.
• Dung dịch uống dronabinol chứa 50% cồn khử nước và 5,5% propylene glycol. Rượu có thể ức chế cạnh tranh quá trình chuyển hóa propylene glycol, điều này có thể dẫn đến tăng nồng độ propylene glycol.
• Dùng viên nang hoặc dung dịch uống cùng với bữa ăn nhiều chất béo, nhiều calo sẽ làm kéo dài thời gian để đạt được nồng độ đỉnh trong huyết tương.

Chống chỉ định thuốc Dronabinol

• Chống chỉ định với những người có tiền sử quá mẫn cảm với dronabinol hoặc với bất kỳ thành phần nào có trong sản phẩm. Cụ thể, viên nang chống chỉ định cho người quá mẫn với dầu mè, và dung dịch uống chống chỉ định cho người quá mẫn với rượu.
• Không sử dụng dronabinol cho bệnh nhân đang điều trị hoặc đã điều trị trong vòng 14 ngày bằng các sản phẩm có chứa disulfiram hoặc metronidazole.
• Dronabinol không được phép sử dụng cho bất kỳ cá nhân nào dưới 18 tuổi.

Liều lượng & cách dùng Dronabinol

Liều dùng

• Một liều 4,2 mg dronabinol dạng dung dịch uống có hiệu quả tương đương với 5 mg dronabinol khi dùng dưới dạng viên nang.

Người lớn

• Chán ăn gây sụt cân ở bệnh nhân AIDS:
• Dạng viên nang uống:
• Để khởi đầu, bệnh nhân nên uống 2,5 mg, 2 lần mỗi ngày, dùng 1 giờ trước bữa trưa và bữa tối; nếu bệnh nhân không dung nạp được 5 mg/ ngày, liều có thể giảm xuống 2,5 mg uống 1 lần/ ngày, dùng trước bữa ăn tối hoặc 1 giờ trước khi ngủ.
• Liều duy trì có thể được điều chỉnh tăng lên 7,5 mg/ ngày hoặc 10 mg/ ngày (uống 2,5 mg 1 giờ trước bữa trưa và 5 mg 1 giờ trước bữa tối, hoặc 5 mg 1 giờ trước bữa trưa và 5 mg 1 giờ trước bữa tối). Liều tối đa hàng ngày là 20 mg (uống 10 mg, 2 lần mỗi ngày).
• Dạng thuốc dung dịch uống:
• Liều khởi đầu là 2,1 mg, uống 2 lần mỗi ngày, 1 giờ trước bữa trưa và bữa tối; nếu bệnh nhân không dung nạp được 4,2 mg/ ngày, liều có thể giảm xuống 2,1 mg, uống 1 lần/ ngày, trước bữa ăn tối hoặc 1 giờ trước khi ngủ.
• Liều duy trì có thể được tăng lên 2,1 mg/ ngày hoặc 4,2 mg/ ngày (uống 2,1 mg 1 giờ trước bữa ăn trưa và 4,2 mg 1 giờ trước bữa ăn tối HOẶC 4,2 mg 1 giờ trước bữa trưa và 4,2 mg 1 giờ trước bữa ăn tối).
• Liều tối đa hàng ngày là 16,8 mg (uống 8,4 mg, 2 lần mỗi ngày).
• Nôn và buồn nôn do hóa trị liệu gây ra:
• Dạng viên nang uống:
• Liều khởi đầu là 5 mg/ m2, uống từ 1 đến 3 giờ trước khi bắt đầu hóa trị liệu, sau đó tiếp tục uống mỗi 2 đến 4 giờ sau hóa trị, với tổng cộng 4 đến 6 liều trong một ngày.
• Liều duy trì có thể được điều chỉnh tăng dần thêm 2,5 mg/ m2 trong cùng một chu kỳ hóa trị hoặc ở các chu kỳ tiếp theo, nếu liều ban đầu không đạt hiệu quả mong muốn và không xuất hiện tác dụng phụ đáng kể.
• Mỗi liều không được vượt quá 15 mg/ m2.
• Dạng dung dịch uống:
• Liều khởi đầu là 4,2 mg/ m2, uống 1 đến 3 giờ trước khi bắt đầu hóa trị liệu, sau đó tiếp tục uống mỗi 2 đến 4 giờ sau hóa trị, với tổng cộng 4 đến 6 liều trong một ngày.
• Liều duy trì có thể được điều chỉnh tăng dần thêm 2,1 mg/ m2 trong cùng một chu kỳ hóa trị hoặc ở các chu kỳ tiếp theo, nếu liều ban đầu không đạt hiệu quả mong muốn và không xuất hiện tác dụng phụ đáng kể.
• Mỗi liều không được vượt quá 12,6 mg/ m2.
• Ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn, từ trung bình đến nặng:
• Dùng 2,5 mg hoặc 10 mg, uống 1 giờ trước khi ngủ.
• Đối với liều 10 mg, cần có lộ trình tăng liều khởi đầu: Bắt đầu với 2,5 mg, uống 1 giờ trước khi ngủ trong 7 ngày; sau đó tiếp tục với 5 mg, uống 1 giờ trước khi ngủ trong 7 ngày tiếp theo; cuối cùng là 10 mg, uống 1 giờ trước khi ngủ.

Đối tượng khác

• Người cao tuổi: Cần cân nhắc kỹ lưỡng khi xác định liều lượng cho người cao tuổi, nên khởi đầu với liều thấp nhất được khuyến nghị do nhóm bệnh nhân này có nguy cơ té ngã cao hơn. Hiện chưa có đủ dữ liệu lâm sàng về việc sử dụng thuốc ở bệnh nhân từ 65 tuổi trở lên.
• Suy thận: Chưa ghi nhận dữ liệu về liều lượng cho bệnh nhân suy thận.
• Suy gan: Chưa ghi nhận dữ liệu về liều lượng cho bệnh nhân suy gan.

Cách dùng

• Thuốc được dùng qua đường uống, có sẵn ở dạng viên nang hoặc dung dịch.
• Viên nang cần được nuốt nguyên vẹn; không được nghiền, nhai, bẻ đôi hoặc mở viên nang.
• Khi sử dụng dung dịch uống, hãy đong thuốc một cách chính xác và uống kèm với một cốc nước đầy. Luôn dùng ống tiêm định liều chuyên dụng đi kèm với sản phẩm dronabinol dạng dung dịch.
• Liều đầu tiên nên uống khi đói, ít nhất 30 phút trước bữa ăn, hoặc có thể dùng kèm với thức ăn. Dronabinol thường được sử dụng từ 1 đến 3 giờ trước khi bắt đầu liệu trình hóa trị.

Tác dụng phụ của Dronabinol

Tác dụng phụ

Thường gặp

• Sưng môi, phát ban trên da, phát ban lan rộng, tổn thương niêm mạc miệng, cảm giác bỏng rát trên da, đỏ bừng mặt và cảm giác thắt nghẹn cổ họng.
• Tâm trạng hưng phấn, chóng mặt, buồn ngủ, cảm giác sợ hãi, buồn nôn, nôn mửa, đau vùng thượng vị.

Ít gặp

• Biến đổi tâm trạng, ảo tưởng, nhịp tim nhanh, mất khả năng ghi nhớ, suy nhược tinh thần, tình trạng bồn chồn hoặc lo lắng.
• Trải nghiệm các giác quan (nhìn, nghe, cảm nhận) những điều không có thật.
• Đỏ bừng mặt kèm đánh trống ngực, tụt huyết áp.
• Mất điều hòa vận động, cảm giác ớn lạnh, trầm cảm, gặp ác mộng.

Hiếm gặp

• Nhìn mờ, ngất xỉu hoặc cảm giác choáng váng khi thay đổi tư thế đứng đột ngột, đổ mồ hôi nhiều, tăng nồng độ men gan.

Không xác định tần suất

• Nổi mẩn hoặc phát ban, co giật, xuất hiện vết loét trong khoang miệng, co thắt cổ họng, rối loạn giấc ngủ.

Lưu ý khi dùng Dronabinol

Lưu ý chung

• Dronabinol có khả năng gây ra sự lệ thuộc thuốc. Việc sử dụng không đúng cách có thể dẫn đến nghiện, quá liều hoặc thậm chí gây tử vong.
• Dronabinol có thể khởi phát các rối loạn tâm thần mới hoặc làm nặng thêm tình trạng đã có, bao gồm hưng cảm nặng, trầm cảm hoặc tâm thần phân liệt. Do đó, cần kiểm tra tiền sử các bệnh lý tâm thần của bệnh nhân trước khi khởi đầu liệu trình với dronabinol.
• Không nên dùng dronabinol cho người bệnh có tiền sử rối loạn tâm thần. Đồng thời, cần tránh dùng chung với các thuốc khác có tác dụng phụ tâm thần tương tự.
• Thuốc có khả năng gây suy giảm chức năng nhận thức và biến đổi trạng thái tinh thần. Người cao tuổi và trẻ em đặc biệt dễ bị ảnh hưởng bởi các tác động thần kinh và tâm thần này. Nguy cơ gặp phải các phản ứng này tăng lên khi dronabinol được dùng cùng với các thuốc gây chóng mặt, lú lẫn, an thần hoặc buồn ngủ.
• Bệnh nhân có tiền sử dị ứng với dầu mè không được dùng viên nang dronabinol. Ngoài ra, dung dịch uống dronabinol bị chống chỉ định đối với người có phản ứng dị ứng với cồn, hoặc đang điều trị bằng disulfiram hay metronidazole.
• Dronabinol có thể gây biến động huyết áp, làm tăng hoặc giảm, đặc biệt nguy hiểm ở người cao tuổi và bệnh nhân có tiền sử bệnh tim mạch.
• Trước khi khởi trị dronabinol, cần đánh giá cẩn thận giữa nguy cơ co giật có thể xảy ra và lợi ích điều trị tiềm năng, đặc biệt ở những bệnh nhân có tiền sử co giật, đang dùng thuốc chống co giật hoặc có các yếu tố làm giảm ngưỡng co giật.
• Thuốc có thể gây ra các triệu chứng như buồn nôn, nôn hoặc đau bụng; các triệu chứng này có thể trở nên nghiêm trọng (dẫn đến mất nước hoặc rối loạn điện giải) và đòi hỏi phải giảm liều hoặc ngừng sử dụng thuốc.

Lưu ý với phụ nữ có thai

• Dronabinol có khả năng gây hại cho thai nhi. Hiện có ít thông tin về việc dùng cannabinoid tổng hợp trong thai kỳ. Vì vậy, phụ nữ mang thai nên tránh sử dụng dronabinol.

Lưu ý với phụ nữ cho con bú

• Vì những tác dụng phụ tiềm ẩn đối với trẻ đang bú mẹ, những bà mẹ đang điều trị buồn nôn và nôn do hóa trị ung thư bằng dronabinol không được cho con bú trong suốt quá trình dùng thuốc và trong 9 ngày tiếp theo sau khi ngừng dronabinol.

Lái xe và vận hành máy móc

• Thuốc có thể gây ra suy giảm chức năng nhận thức và biến đổi trạng thái tinh thần. Dronabinol có thể ảnh hưởng đến năng lực nhận thức và/hoặc thể chất cần thiết cho việc thực hiện các hoạt động đòi hỏi sự tập trung cao (ví dụ: lái xe hoặc vận hành máy móc nguy hiểm khác).

Quá liều và cách xử lý

Quá liều và những biểu hiện độc tính

• Các biểu hiện có thể xuất hiện khi dùng quá liều gồm cảm giác buồn ngủ, giảm sự tỉnh táo, rối loạn nhận thức về thời gian, khô miệng, nhịp tim nhanh, khó tiểu, chóng mặt hoặc choáng váng khi thay đổi tư thế đột ngột (đứng dậy nhanh).

Biện pháp xử lý khi quá liều

• Hiện tại, không có thuốc giải độc đặc hiệu nào được biết đến cho trường hợp quá liều dronabinol.
• Khả năng loại bỏ dronabinol khỏi cơ thể bằng phương pháp thẩm phân máu khi quá liều vẫn chưa được xác định rõ.

Xử lý khi quên liều

• Trong trường hợp bệnh nhân bỏ lỡ một liều, nên uống bù ngay khi phát hiện.
• Tuy nhiên, nếu thời điểm đó đã gần với liều tiếp theo, cần bỏ qua liều đã quên và tiếp tục lịch trình dùng thuốc như bình thường.
• Tuyệt đối không sử dụng liều gấp đôi để bù cho liều đã quên.

Nguồn tham khảo

Tên thuốc: Dronabinol

Dailymed: https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=a0409d82-a61e-4b9e-8717-ced299ccedb2

Uptodate: https://www.uptodate.com/contents/reboxetine-international-drug-information-concise

Drugs.com: https://www.drugs.com/breastfeeding/reboxetine.html

Ngày cập nhật: 26/06/2021