9 
Activated charcoal là thuốc giải độc được sử dụng trong điều trị cấp cứu các trường hợp ngộ độc cấp tính do thuốc hoặc hóa chất. Với khả năng hấp phụ nhiều hợp chất vô cơ và hữu cơ, thuốc giúp giảm sự hấp thu của các chất độc, hỗ trợ điều trị bệnh nhiễm khuẩn và giảm triệu chứng đầy hơi, khó tiêu. Để đạt hiệu quả tối ưu, việc uống than hoạt cần được thực hiện càng sớm càng tốt sau khi tiếp xúc với chất độc.
Tổng quan về Activated charcoal
Tên thuốc gốc (Hoạt chất)
- Activated charcoal (Than hoạt).
Loại thuốc
- Thuốc giải độc.
Dạng thuốc và hàm lượng
- Nang 250 mg; viên nén 250 mg, 500 mg.
- Dạng lỏng: 12,5 g (60 ml); 25 g (120 ml) với dung môi là nước hoặc sorbitol hoặc propylen glycol.
- Bột để pha hỗn dịch: 15 g, 30 g, 40 g, 120 g, 240 g.
Chỉ định Activated charcoal
- Thuốc được sử dụng trong điều trị cấp cứu các trường hợp ngộ độc cấp tính do thuốc hoặc hóa chất, bao gồm paracetamol, aspirin, atropin, các barbiturat, dextropropoxyphen, digoxin, nấm độc, acid oxalic, phenol, phenylpropanolamin, phenytoin, strychnin và thuốc chống trầm cảm nhân 3 vòng.
- Than hoạt tính còn có khả năng hấp phụ các chất độc do vi khuẩn tiết ra trong đường tiêu hóa, hỗ trợ điều trị bệnh nhiễm khuẩn.
- Ngoài ra, than hoạt được dùng trong chẩn đoán rò đại tràng và tử cung.
- Thuốc cũng được kết hợp với các dược chất khác để giảm triệu chứng đầy hơi, khó tiêu và trướng bụng.
Dược lực học
- Than hoạt có khả năng hấp phụ nhiều hợp chất vô cơ và hữu cơ. Khi dùng qua đường uống, than hoạt làm giảm sự hấp thu của các chất này, do đó được chỉ định trong nhiều trường hợp ngộ độc cấp qua đường miệng. Để đạt hiệu quả tối ưu, việc uống than hoạt cần được thực hiện càng sớm càng tốt sau khi tiếp xúc với chất độc.
- Tuy nhiên, đối với một số loại thuốc hấp thu chậm do giảm nhu động dạ dày, hoặc có chu trình gan – ruột hay ruột – ruột, than hoạt vẫn có thể phát huy tác dụng vài giờ sau khi uống.
- Khi được dùng với nhiều liều nhắc lại, than hoạt giúp thiết lập và duy trì một sự chênh lệch nồng độ tại thành ống tiêu hóa. Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho các chất độc từ máu khuếch tán thụ động trở lại vào lòng ruột, nơi chúng sẽ được than hấp phụ.
- Thông qua cơ chế này, than hoạt ngăn chặn chu trình ruột – gan và ruột – ruột, đồng thời tăng cường tốc độ đào thải chất độc ra khỏi cơ thể (được gọi là thẩm phân dạ dày – ruột).
- Việc sử dụng than hoạt lặp lại nhiều lần được chứng minh là làm tăng đào thải qua phân các thuốc như glycosid trợ tim, barbiturat, salicylat và theophylin.
- Than hoạt không có tác dụng trong việc điều trị ngộ độc do acid hoặc kiềm mạnh.
- Khả năng hấp phụ thấp khiến than hoạt không hiệu quả trong giải độc muối sắt, cyanid, malathion, dicophan, lithi và một số dung môi hữu cơ như ethanol, methanol hoặc ethylen glycol.
- Các nghiên cứu lâm sàng đã chỉ ra rằng than hoạt không có tác dụng chống tiêu chảy, không làm thay đổi số lần đi ngoài, lượng phân hay rút ngắn thời gian tiêu chảy; do đó, không khuyến cáo dùng than hoạt trong điều trị tiêu chảy cấp ở trẻ em.
Dược động học
Hấp thu, Phân bố và Chuyển hóa
- Than hoạt tính không được hấp thu vào hệ tuần hoàn toàn thân sau khi uống, mà hoàn toàn không được hấp thu qua đường tiêu hóa.
- Không có dữ liệu về phân bố của thuốc trong cơ thể.
- Thuốc không trải qua quá trình chuyển hóa.
Thải trừ
- Than hoạt được bài tiết ra khỏi cơ thể dưới dạng nguyên vẹn qua phân.
Tương tác thuốc Activated charcoal
Tương tác với các thuốc khác
- Than hoạt làm giảm sự hấp thu của nhiều loại thuốc từ đường tiêu hóa, do đó cần tránh sử dụng đồng thời với các thuốc điều trị đường uống.
- Trong trường hợp xử lý ngộ độc cấp tính, khuyến cáo sử dụng các thuốc phối hợp theo đường tiêm.
- Than hoạt làm suy yếu hiệu quả của các thuốc gây nôn.
- Nếu có chỉ định gây nôn, quy trình này phải được thực hiện trước khi dùng than hoạt.
Tương tác với thực phẩm
- Thuốc có thể được dùng kèm hoặc không kèm với thức ăn.
- Nếu dùng sau một bữa ăn lớn, cần cân nhắc sử dụng liều than hoạt tính cao hơn.
Chống chỉ định thuốc Activated charcoal
- Không sử dụng khi bệnh nhân đã được điều trị bằng các thuốc chống độc đặc hiệu, ví dụ như methionin.
- Chống chỉ định trong các trường hợp ngộ độc muối kim loại (như sắt, lithi), các chất gây loét, rượu, clofenotan (DDT, dicophan), malathion, và các chế phẩm từ dầu mỏ.
- Không dùng cho bệnh nhân chuẩn bị nội soi, người bị tắc ruột, hoặc những người có nguy cơ sặc cao.
Liều lượng & cách dùng Activated charcoal
Người lớn
- Đối với điều trị ngộ độc cấp, việc dùng thuốc cần được thực hiện càng sớm càng tốt sau khi xảy ra ngộ độc.
- Liều trung bình cho một lần dùng là khoảng 50 g (trong khoảng từ 25 đến 100 g), cần được hòa tan trong 250 ml nước và lắc kỹ trước khi uống.
- Việc đưa thuốc vào dạ dày có thể thực hiện qua ống thông.
- Trong trường hợp nhiễm độc nghiêm trọng hoặc khi phát hiện muộn, liều 25 – 50 g có thể được lặp lại nhiều lần, mỗi lần cách nhau 4 – 6 giờ, và liệu trình điều trị có thể kéo dài đến 48 giờ.
Trẻ em
- Trẻ em trên 13 tuổi sử dụng liều tương tự người lớn.
- Đối với trẻ em dưới 13 tuổi, liều lượng được xác định dựa trên dung tích dạ dày của trẻ. Thông thường, liều dùng là 0,5 – 1 g/kg, tuy nhiên không được vượt quá 3 g/kg.
- Trong các trường hợp ngộ độc nặng hoặc được phát hiện muộn, liều có thể được lặp lại sau mỗi 4 – 6 giờ.
- Để cải thiện khả năng dung nạp, có thể trộn thuốc với saccarin, đường hoặc sorbitol.
- Trẻ nhỏ được điều trị bằng than hoạt cần được bác sĩ theo dõi chặt chẽ về cân bằng nước và điện giải.
Đối tượng khác
- Người cao tuổi sử dụng liều lượng tương tự như người lớn.
Tác dụng phụ của Activated charcoal
Thường gặp
- Chưa ghi nhận dữ liệu lâm sàng.
Ít gặp
- Buồn nôn, táo bón, phân có màu đen.
Hiếm gặp
- Hít phải hoặc trào ngược than hoạt vào phổi có thể xảy ra ở những bệnh nhân có ý thức giảm sút, đặc biệt trong quá trình rút ống thông, khi sử dụng thuốc gây nôn, hoặc do đặt ống thông sai vị trí. Biến chứng này có thể dẫn đến các vấn đề phổi nghiêm trọng, thậm chí gây tử vong. Tắc ruột chỉ được ghi nhận khi dùng thuốc với nhiều liều.
Lưu ý khi dùng Activated charcoal
Lưu ý chung
- Than hoạt tính có khả năng hấp phụ và giữ lại các loại thuốc khác được dùng đồng thời, đặc biệt trong các tình huống nghiêm trọng.
- Sự hiện diện của thức ăn có thể làm giảm hiệu quả hấp phụ của than hoạt.
- Không nên sử dụng than hoạt kết hợp với sorbitol ở những bệnh nhân không dung nạp fructose hoặc trẻ em dưới 1 tuổi.
- Tránh dùng thuốc này khi có tình trạng giảm nhu động ruột, nguy cơ tắc nghẽn, xuất huyết, hoặc thủng đường tiêu hóa, cũng như ở bệnh nhân vừa trải qua phẫu thuật.
- Cần thận trọng khi dùng cho người có rối loạn điện giải, tình trạng mất nước hoặc huyết áp thấp.
Lưu ý với phụ nữ có thai
- Thuốc được coi là an toàn khi sử dụng cho phụ nữ đang trong thai kỳ.
Lưu ý với phụ nữ cho con bú
- Than hoạt không được bài tiết vào sữa mẹ, do đó có thể sử dụng an toàn trong thời gian cho con bú.
Lưu ý khi lái xe và vận hành máy móc
- Thuốc không có bất kỳ ảnh hưởng nào đến khả năng lái xe hay vận hành máy móc.
Quá liều và cách xử lý
Quá liều Activated charcoal và xử trí
Quá liều và độc tính
- Về mặt lý thuyết, việc sử dụng quá mức có thể dẫn đến tình trạng táo bón nghiêm trọng.
Cách xử lý khi quá liều
- Có thể được điều trị bằng cách sử dụng thuốc nhuận tràng.
Quên liều và xử trí
- Than hoạt tính thường chỉ được sử dụng khi cần thiết. Trong trường hợp phải dùng thường xuyên, nếu quên một liều, hãy dùng ngay khi nhớ ra. Tuy nhiên, nếu thời điểm dùng liều kế tiếp đã gần, bỏ qua liều đã quên và tiếp tục dùng liều kế tiếp theo đúng lịch trình. Tuyệt đối không dùng gấp đôi liều đã quy định.
Nguồn tham khảo
Tên thuốc: Activated charcoal
Drugbank: https://go.drugbank.com/drugs/DB09278
EMC: https://www.medicines.org.uk/emc/product/238
Drugs.com: https://www.drugs.com/mtm/activated-charcoal.html
Dược thư Quốc gia Việt Nam 2015
Ngày cập nhật: 18/07/2021
Bài viết này có hữu ích không?
Có0Không0