Glocom góc đóng là một trong những tình trạng cấp cứu nhãn khoa nguy hiểm nhất, có thể gây mất thị lực vĩnh viễn chỉ trong vòng vài giờ nếu không được xử lý kịp thời. Khác với thể góc mở diễn tiến âm thầm, glocom góc đóng thường bùng phát với những cơn đau nhức dữ dội và áp lực nhãn cầu tăng vọt. Việc hiểu rõ về cơ chế, triệu chứng và các phương pháp can thiệp hiện đại là chìa khóa vàng giúp bạn bảo vệ đôi mắt khỏi nguy cơ mù lòa không thể hồi phục.
Glocom góc đóng là gì?
Glocom góc đóng (hay còn gọi là thiên đầu thống, tăng nhãn áp góc đóng) là một bệnh lý của mắt liên quan đến tình trạng nghẽn hệ thống dẫn lưu dịch trong mắt (thủy dịch). Bình thường, thủy dịch được sản sinh ở hậu phòng, đi qua lỗ đồng tử ra tiền phòng và thoát ra ngoài thông qua một khu vực gọi là góc tiền phòng. Ở người mắc bệnh glocom góc đóng, vì một lý do nào đó mà mống mắt bị đẩy về phía trước hoặc áp sát vào màng bồ đào, làm bít tắc góc tiền phòng này.
Khi lối thoát duy nhất của thủy dịch bị đóng lại hoàn toàn hoặc một phần, lượng dịch ứ đọng sẽ tạo ra một áp lực cực lớn lên nhãn cầu, gây tổn thương trực tiếp đến dây thần kinh thị giác.
Minh hoạ về trạng thái mắt bị glocom góc đóng (Nguồn: Sưu tầm)
Dây thần kinh thị giác đóng vai trò truyền dẫn tín hiệu hình ảnh từ mắt lên não bộ, do đó khi các sợi thần kinh này bị phá hủy do nhãn áp quá cao, thị lực của người bệnh sẽ bị suy giảm và dẫn đến mù lòa. Đây là thể bệnh glocom có tính chất cấp thiết và nguy kịch hơn nhiều so với các thể khác do diễn biến nhanh và tính chất tàn phá mạnh mẽ.
Phân loại glocom góc đóng
Bệnh glocom góc đóng được chia làm hai loại chính dựa trên nguồn gốc hình thành và các yếu tố tác động đến cấu trúc mắt.
Glocom góc đóng nguyên phát
Đây là thể bệnh phổ biến nhất, thường xảy ra do các yếu tố giải phẫu bẩm sinh hoặc do quá trình lão hóa tự nhiên của mắt. Những người có nhãn cầu nhỏ, trục nhãn cầu ngắn (thường gặp ở người viễn thị), tiền phòng nông hoặc mống mắt dày thường có nguy cơ cao mắc phải loại này. Theo thời gian, sự phát triển của thủy tinh thể có thể làm hẹp thêm không gian giữa mống mắt và giác mạc, khiến góc tiền phòng vốn đã hẹp trở nên dễ bị bít tắc hoàn toàn khi có tác động từ môi trường hoặc các yếu tố kích thích thần kinh.
Glocom góc đóng thứ phát
Loại này xuất hiện như một biến chứng của các bệnh lý nhãn khoa khác hoặc do tác động bên ngoài làm thay đổi cấu trúc của góc tiền phòng. Các nguyên nhân phổ biến bao gồm viêm màng bồ đào gây dính mống mắt vào thủy tinh thể, biến chứng của bệnh võng mạc tiểu đường làm tăng sinh các mạch máu bất thường ở mống mắt (glocom tân mạch), hoặc do chấn thương mắt gây lệch thủy tinh thể.
Ngoài ra, việc sử dụng các loại thuốc nhóm Corticoid kéo dài hoặc một số loại thuốc gây giãn đồng tử cũng có thể kích phát tình trạng đóng góc thứ phát, làm tăng nhãn áp một cách nghiêm trọng.
Nguyên nhân gây glocom góc đóng
Nguyên nhân cốt lõi của glocom góc đóng nằm ở sự bất cân bằng giữa sản sinh và thoát lưu thủy dịch do sự thay đổi vị trí của mống mắt. Cơ chế nghẽn đồng tử là nguyên nhân phổ biến nhất: khi mống mắt áp sát vào mặt trước của thủy tinh thể, thủy dịch không thể lưu thông từ hậu phòng ra tiền phòng, tạo áp lực đẩy chân mống mắt ra trước, áp chặt vào vùng góc tiền phòng và gây tắc nghẽn.
Các yếu tố thúc đẩy tình trạng này có thể kể đến như sự thay đổi ánh sáng đột ngột khiến đồng tử giãn nhanh (khi vào phòng tối hoặc đi ngoài trời đêm), trạng thái căng thẳng thần kinh quá mức, hoặc do sử dụng một số loại thuốc gây giãn đồng tử như thuốc trị cảm lạnh, thuốc chống trầm cảm hoặc thuốc giãn phế quản. Ngoài ra, yếu tố di truyền và chủng tộc cũng đóng vai trò quan trọng; người gốc Á đông thường có cấu trúc mắt hẹp hơn so với các chủng tộc khác, do đó tỷ lệ mắc glocom góc đóng tại khu vực này thường cao hơn mức trung bình của thế giới.
So sánh giữa mắt thường và mắt bị glocom (Nguồn: Sưu tầm)
Triệu chứng gây bệnh glocom góc đóng
Triệu chứng của glocom góc đóng biểu hiện rất khác nhau tùy thuộc vào tốc độ và mức độ bít tắc của góc tiền phòng.
Glocom góc đóng cấp tính
Đây là tình trạng cấp cứu với các triệu chứng bùng phát dữ dội. Người bệnh đột ngột thấy đau nhức mắt một bên một cách khủng khiếp, cơn đau có thể lan lên nửa đầu cùng bên. Thị lực sụt giảm nhanh chóng, mắt nhìn mờ như có sương mù và thường thấy quầng tán sắc (vòng màu cầu vồng) bao quanh các nguồn sáng.
Đi kèm với đó là tình trạng mắt đỏ rực, giác mạc phù nề mất độ trong suốt, sờ vào nhãn cầu thấy cứng như đá. Các triệu chứng toàn thân như buồn nôn, nôn mửa, vã mồ hôi thường khiến người bệnh lầm tưởng với các bệnh lý tiêu hóa hay thần kinh trung ương, dẫn đến việc chậm trễ trong cấp cứu nhãn khoa.
Glocom góc đóng bán cấp
Thể bán cấp thường diễn ra với các đợt tăng nhãn áp nhẹ và thoáng qua. Người bệnh thỉnh thoảng thấy mờ mắt, đau nhức nhẹ hoặc thấy quầng màu quanh ánh đèn, đặc biệt là vào buổi tối hoặc sau những giờ làm việc căng thẳng. Tuy nhiên, các triệu chứng này có thể tự biến mất sau khi nghỉ ngơi hoặc ngủ dậy, khiến người bệnh chủ quan và bỏ qua giai đoạn điều trị sớm. Thực tế, các đợt bán cấp này chính là dấu hiệu cảnh báo cho một cơn cấp tính dữ dội sắp xảy ra hoặc đang âm thầm gây tổn thương dây thần kinh thị giác.
Glocom góc đóng mạn tính
Ở thể mạn tính, góc tiền phòng bị đóng lại từng phần và từ từ. Nhãn áp tăng lên dần dần khiến cơ thể người bệnh tự thích nghi, do đó hầu như không có triệu chứng đau nhức rõ rệt. Người bệnh chỉ nhận thấy thị lực bị thu hẹp dần (nhìn như qua ống nhòm) hoặc mờ dần khi bệnh đã tiến triển đến giai đoạn rất nặng. Đây là thể bệnh cực kỳ nguy hiểm vì tính chất âm thầm của nó, dễ dẫn đến mất thị lực hoàn toàn mà người bệnh không hề hay biết cho đến khi quá muộn.
Chẩn đoán bệnh glocom góc đóng
Để chẩn đoán chính xác glocom góc đóng, bác sĩ chuyên khoa mắt cần thực hiện một chuỗi các quy trình thăm khám chuyên sâu. Đo nhãn áp là bước đầu tiên để xác định áp lực bên trong nhãn cầu, mức nhãn áp trên 21 mmHg được coi là yếu tố nghi ngờ cao. Tuy nhiên, kỹ thuật quan trọng nhất để phân biệt thể bệnh là soi góc tiền phòng. Bác sĩ sử dụng một loại kính đặc biệt để quan sát trực tiếp khu vực thoát lưu thủy dịch, từ đó xác định xem góc này đang mở, hẹp hay đã đóng hoàn toàn.
Bên cạnh đó, việc soi đáy mắt và chụp cắt lớp quang học (OCT) dây thần kinh thị giác giúp đánh giá mức độ tổn thương của các sợi thần kinh và sự lõm của gai thị. Kiểm tra thị trường là phương pháp cần thiết để xác định các vùng mù (ám điểm) mà người bệnh chưa tự nhận thấy được. Ngoài ra, siêu âm mắt hoặc chụp ảnh phân đoạn trước nhãn cầu cũng được áp dụng để đo độ sâu tiền phòng và độ dày của thủy tinh thể, cung cấp dữ liệu đầy đủ cho việc lập kế hoạch điều trị hoặc can thiệp phẫu thuật.
Các phương pháp điều trị bệnh glocom góc đóng
Mục tiêu tối thượng của điều trị glocom góc đóng là hạ nhãn áp xuống mức an toàn càng nhanh càng tốt và duy trì mức nhãn áp này để ngăn ngừa tổn thương thêm cho dây thần kinh thị giác.
Glocom góc đóng cấp tính
Trong cơn cấp cứu, người bệnh cần được hạ nhãn áp khẩn cấp bằng các loại thuốc phối hợp. Thuốc nhỏ mắt giúp co đồng tử được sử dụng để kéo mống mắt ra xa khỏi góc tiền phòng, mở lại đường thoát cho thủy dịch.
Đồng thời, thuốc uống hoặc truyền tĩnh mạch nhóm ức chế anhydrase carbonic hoặc thuốc lợi tiểu thẩm thấu được dùng để giảm nhanh lượng thủy dịch bên trong mắt. Ngay khi nhãn áp hạ xuống và giác mạc bớt phù nề, bác sĩ thường chỉ định thực hiện thủ thuật laser mống mắt chu biên (LPI). Thủ thuật này tạo ra một lỗ thủng nhỏ trên mống mắt để cân bằng áp suất giữa hậu phòng và tiền phòng, giúp giải quyết triệt để cơ chế nghẽn đồng tử.
Glocom góc đóng không cấp tính
Đối với các trường hợp glocom góc đóng mạn tính hoặc sau khi đã qua cơn cấp tính, điều trị có thể bao gồm sử dụng thuốc nhỏ mắt lâu dài để duy trì nhãn áp ổn định. Tuy nhiên, do cấu trúc mắt của glocom góc đóng là do hẹp cơ học, nên can thiệp ngoại khoa thường mang lại hiệu quả bền vững hơn.
Ngoài thủ thuật laser, phẫu thuật cắt mống mắt chu biên hoặc phẫu thuật cắt củng mạc tạo lỗ rò dẫn lưu thủy dịch (trabeculectomy) là những lựa chọn phổ biến. Hiện nay, xu hướng mới trong điều trị là phẫu thuật thay thủy tinh thể sớm, đặc biệt đối với người lớn tuổi. Việc lấy bỏ khối thủy tinh thể đã phồng to và thay bằng thấu kính nhân tạo mỏng hơn sẽ giải phóng đáng kể không gian trong tiền phòng, giúp góc tiền phòng mở rộng và kiểm soát nhãn áp cực kỳ hiệu quả mà không cần dùng thuốc kéo dài.
Tác dụng phụ bệnh glocom góc đóng
Bệnh glocom góc đóng nếu không được điều trị kịp thời hoặc điều trị không đúng cách sẽ để lại những di chứng nặng nề. Biến chứng đáng sợ nhất là mù lòa vĩnh viễn do dây thần kinh thị giác bị hủy hoại hoàn toàn dưới áp lực cao. Ngay cả khi đã qua cơn cấp tính, người bệnh vẫn có thể gặp tình trạng giảm thị trường nghiêm trọng, làm ảnh hưởng đến khả năng lái xe và sinh hoạt hằng ngày.
Mù vĩnh viễn có thể xảy ra nếu glocom không được điều trị kịp thời (Nguồn: Sưu tầm)
Một số người bệnh sau điều trị có thể gặp tình trạng đục thủy tinh thể tiến triển nhanh hơn, hoặc các vấn đề về bề mặt nhãn cầu do tác dụng phụ của việc dùng thuốc nhỏ mắt hạ nhãn áp trong thời gian dài. Ngoài ra, việc nhãn áp không ổn định có thể gây ra những cơn đau nhức mạn tính và làm tăng nguy cơ mắc các bệnh lý võng mạc khác. Do đó, việc tái khám định kỳ theo chỉ dẫn của bác sĩ là vô cùng quan trọng để theo dõi và xử lý kịp thời các diễn biến xấu.
Để phòng ngừa glocom góc đóng, những người có yếu tố nguy cơ như trên 40 tuổi, có người thân bị glocom hoặc bị viễn thị nặng cần đi khám mắt chuyên sâu định kỳ hàng năm. Tránh tự ý sử dụng các loại thuốc nhỏ mắt có chứa corticoid hoặc các loại thuốc Đông y không rõ nguồn gốc. Khi làm việc, nên đảm bảo ánh sáng đầy đủ và tránh để mắt làm việc quá tải trong thời gian dài. Một lối sống lành mạnh, kết hợp giữa dinh dưỡng đầy đủ vitamin A, C, E và rèn luyện thể chất đều đặn sẽ giúp hệ thống mạch máu và thần kinh ở mắt luôn khỏe mạnh. Đặc biệt, ngay khi xuất hiện dấu hiệu nhìn mờ đột ngột kèm đau nhức đầu, hãy đến ngay bệnh viện chuyên khoa mắt gần nhất để được cấp cứu kịp thời.
Glocom góc đóng có thể là một “kẻ trộm thị lực” tàn bạo, nhưng nếu chúng ta trang bị đủ kiến thức và sự cảnh giác, căn bệnh này hoàn toàn có thể được kiểm soát. Sự phát triển của công nghệ laser và các kỹ thuật phẫu thuật vi phẫu đã mở ra cơ hội bảo tồn thị lực cho hàng triệu người bệnh trên toàn thế giới. Đừng để sự chủ quan cướp đi ánh sáng của chính mình. Hãy trân trọng và bảo vệ đôi mắt – cửa sổ tâm hồn – bằng việc thăm khám định kỳ và lắng nghe mọi tín hiệu nhỏ nhất từ cơ thể. Sự chủ động của bạn chính là rào cản vững chắc nhất trước mọi nguy cơ mù lòa, mang lại một cuộc sống trọn vẹn và tươi sáng hơn mỗi ngày.
Glocom góc đóng là một bệnh lý nhãn khoa nguy hiểm đòi hỏi sự nhận diện sớm và can thiệp kịp thời để tránh mù lòa vĩnh viễn. Việc phân loại đúng thể bệnh và xác định chính xác nguyên nhân giúp bác sĩ đưa ra phác đồ điều trị hiệu quả nhất, từ dùng thuốc hạ áp khẩn cấp đến các thủ thuật laser hay phẫu thuật hiện đại. Sự hiểu biết về các triệu chứng cấp tính và tuân thủ lộ trình điều trị lâu dài để bảo vệ dây thần kinh thị giác.