Chảy máu mũi (hay còn gọi là chảy máu cam) là một hiện tượng lâm sàng phổ biến, xảy ra khi các mạch máu nhỏ trong niêm mạc mũi bị vỡ. Trong phần lớn các trường hợp, đây là một tình trạng lành tính. Tuy nhiên, khi tình trạng này lặp đi lặp lại với tần suất dày đặc, nó không chỉ gây phiền toái mà còn khiến người bệnh rơi vào tâm lý lo âu cực độ. Câu hỏi lớn nhất mà chúng tôi thường xuyên nhận được là: “Thường xuyên chảy máu mũi có bị ung thư không?”
Thường xuyên chảy máu mũi có bị ung thư không?
Chúng tôi hiểu rằng sự lo lắng về các bệnh lý ác tính là hoàn toàn có cơ sở. Câu trả lời khách quan nhất là: Chảy máu mũi thường xuyên có thể là dấu hiệu báo động của ung thư, nhưng đây không phải là nguyên nhân duy nhất và cũng không phải là nguyên nhân phổ biến nhất.
Trong thực tế lâm sàng, chảy máu mũi do ung thư thường đi kèm với các đặc điểm bệnh lý đặc trưng mà các bạn cần lưu ý:
- Ung thư vòm họng (NPC): Đây là loại ung thư phổ biến tại Việt Nam. Khối u phát triển tại vòm họng sẽ xâm lấn vào các tổ chức xung quanh, làm tổn thương hệ thống mao mạch. Dấu hiệu điển hình thường là chảy máu mũi một bên, máu lẫn trong dịch mũi hoặc hỉ mũi ra các sợi máu đỏ tươi.
- Ung thư hốc mũi và các xoang: Các khối u biểu mô ác tính hình thành ngay trong hốc mũi sẽ gây ra tình trạng chảy máu mũi tái hồi kèm theo ngạt mũi liên tục.
- Các bệnh lý ác tính về máu (Bạch cầu cấp/mãn): Khi các tế bào ung thư máu lấn át tế bào lành, lượng tiểu cầu (yếu tố giúp đông máu) bị giảm mạnh. Hệ quả là người bệnh không chỉ chảy máu mũi thường xuyên mà còn khó cầm máu và dễ bị xuất huyết ở các vị trí khác như chân răng, da.
Nếu bạn gặp tình trạng chảy máu mũi thường xuyên đi kèm với: đau đầu âm ỉ, ù tai một bên, nổi hạch ở góc hàm hoặc sụt cân nhanh không rõ lý do, hãy đến ngay các cơ sở y tế để tầm soát sớm.
Chảy máu mũi liên tục có thể là dấu hiệu của bệnh nào?
Ngoài lo ngại về ung thư, tình trạng chảy máu mũi thường xuyên còn là “phát súng” cảnh báo cho nhiều bệnh lý hệ thống và tại chỗ khác.
1.
Bệnh đường hô hấp cấp
Đây là nguyên nhân hàng đầu chiếm hơn 80% các trường hợp chảy máu mũi.
- Viêm mũi dị ứng: Việc hắt hơi liên tục và hỉ mũi mạnh làm niêm mạc mũi bị trầy xước và sung huyết, dẫn đến vỡ các mao mạch tại điểm mạch Kiesselbach.
- Viêm xoang: Dịch viêm tích tụ lâu ngày làm mủn niêm mạc xoang và hốc mũi, khiến các mạch máu trở nên cực kỳ mỏng manh và dễ vỡ.
- Lệch vách ngăn mũi: Cấu trúc mũi không cân đối khiến luồng không khí đi vào mũi tạo ra các xoáy khí làm khô và loét niêm mạc tại vị trí lệch, gây chảy máu định kỳ.
2.
Bệnh cao huyết áp
Đối với người trung niên và cao tuổi, chảy máu mũi thường xuyên thường liên quan đến áp lực máu. Khi huyết áp tăng cao đột ngột, các mạch máu nhỏ ở mũi (vốn rất mỏng) sẽ bị vỡ ra để giải tỏa áp lực. Nếu không được kiểm soát tốt, đây có thể là dấu hiệu cảnh báo nguy cơ tai biến mạch máu não sắp xảy ra.
3.
Bệnh lý về máu
Tình trạng này xảy ra khi cơ thể thiếu hụt các yếu tố đông máu hoặc tiểu cầu. Ngoài các bệnh lý bẩm sinh như Hemophilia, việc sử dụng các loại thuốc chống đông máu (Aspirin, Warfarin) để điều trị bệnh tim mạch cũng là nguyên nhân khiến người bệnh thường xuyên bị chảy máu mũi khó cầm.
4.
Suy gan hay thận
Gan là “nhà máy” sản xuất các yếu tố đông máu cho cơ thể. Khi gan bị tổn thương nghiêm trọng (xơ gan, ung thư gan), lượng yếu tố đông máu sụt giảm khiến máu dễ chảy hơn bình thường. Tương tự, hội chứng urê máu cao ở bệnh nhân suy thận cũng làm biến đổi chức năng tiểu cầu, dẫn đến xuất huyết niêm mạc mũi.
Chảy máu mũi thường xuyên cần được chẩn đoán phân biệt kỹ lưỡng (Nguồn: Sưu tầm)
Phương pháp xử trí khi chảy máu mũi thường xuyên
Xử trí đúng cách ngay tại thời điểm chảy máu không chỉ giúp cầm máu mà còn hạn chế tối đa các rủi ro sức khỏe khác.
Can thiệp tại nhà (Sơ cứu đúng cách)
Các bạn cần lưu ý thực hiện đúng các bước sau:
- Tư thế ngồi chuẩn: Ngồi thẳng, hơi cúi đầu về phía trước. Tuyệt đối không ngả đầu ra sau vì máu có thể chảy ngược vào đường thở gây sặc, phổi hoặc chảy xuống dạ dày gây nôn mửa.
- Ép cánh mũi: Sử dụng ngón cái và ngón trỏ bóp chặt hai cánh mũi trong ít nhất 10-15 phút liên tục. Hãy kiên nhẫn và thở bằng miệng trong thời gian này.
- Chườm lạnh: Đặt túi đá hoặc khăn lạnh lên vùng gốc mũi (vùng giữa hai mắt) để kích thích co mạch máu tại chỗ.
- Sau khi cầm máu: Tránh hỉ mũi, ngoáy mũi hoặc cúi người quá thấp trong vòng 24 giờ sau đó để lớp vảy máu được ổn định.
Can thiệp y khoa
Khi các biện pháp sơ cứu không hiệu quả hoặc máu chảy quá nhiều (>20 phút), bác sĩ sẽ thực hiện:
- Nội soi mũi: Để xác định chính xác điểm chảy máu (trước hay sau mũi).
- Đốt điểm mạch: Sử dụng điện cao tần hoặc bạc nitrat (AgNO3) để triệt tiêu các mạch máu thường xuyên gây chảy máu.
- Nhét bấc (Packing): Sử dụng các loại gạc chuyên dụng hoặc bóng khí để tạo áp lực ép vào điểm chảy máu từ bên trong hốc mũi.
- Thắt mạch máu: Trong những trường hợp chảy máu cực kỳ nghiêm trọng và tái phát liên tục mà các biện pháp khác thất bại.
Sơ cứu đúng cách là bước quan trọng hàng đầu (Nguồn: Sưu tầm)
Cách phòng ngừa chảy máu mũi hiệu quả
Dưới đây là những lời khuyên chuyên môn từ Pharmacity để giúp các bạn bảo vệ niêm mạc mũi:
- Dưỡng ẩm mũi: Đây là bước quan trọng nhất, đặc biệt là với những người thường xuyên ngồi máy lạnh hoặc sống ở vùng khô hanh. Bạn nên xịt nước muối sinh lý thường xuyên hoặc bôi một lớp mỏng vaseline vào bên trong tiền đình mũi trước khi đi ngủ.
- Máy tạo độ ẩm: Đặt máy phun sương trong phòng ngủ để giữ cho không khí luôn đạt độ ẩm lý tưởng (khoảng 50-60%).
- Chế độ dinh dưỡng bền mạch máu: Bổ sung thực phẩm giàu Vitamin C (giúp bền thành mạch) và Vitamin K (hỗ trợ đông máu). Các loại rau xanh lá đậm, cam, chanh, ổi là những nguồn cung cấp tuyệt vời.
- Kiểm soát bệnh lý nền: Theo dõi huyết áp thường xuyên và tuân thủ liều lượng thuốc điều trị theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa.
- Hạn chế tác động vật lý: Từ bỏ thói quen ngoáy mũi bằng tay hoặc các vật cứng. Khi hỉ mũi, nên hỉ nhẹ nhàng từng bên một.
Một số câu hỏi về chảy máu mũi (FAQs)
Tại sao lại bị chảy máu mũi bên phải?
Chảy máu mũi chỉ xuất hiện bên phải thường gợi ý có tổn thương khu trú tại hốc mũi bên phải. Nguyên nhân có thể do viêm nhiễm, lệch vách ngăn sang phải hoặc điểm mạch bên phải mỏng hơn. Tuy nhiên, nếu đi kèm với tình trạng nghẹt mũi hoặc mất khứu giác bên phải, các bạn cần tầm soát khối u vùng này.
Tại sao lại bị chảy máu mũi bên trái?
Tương tự như bên phải, các tác động cơ học hoặc tình trạng khô niêm mạc khu trú ở bên trái sẽ gây chảy máu. Một yếu tố khác là do thói quen ngoáy mũi bằng tay phải thường vô tình gây tổn thương niêm mạc bên trái nhiều hơn.
Hỉ mũi ra máu có phải do bệnh hay không?
Nếu bạn hỉ mũi và thấy có lấm tấm sợi máu hoặc dịch mũi màu hồng nhạt, thường là do niêm mạc mũi đang bị viêm cấp hoặc khô quá mức. Tuy nhiên, nếu dịch mũi có mùi hôi hoặc máu chảy dạng đỏ sẫm lặp đi lặp lại, đó có thể là dấu hiệu hoại tử tổ chức hoặc khối u vùng vòm, cần được bác sĩ nội soi kiểm tra ngay.
Có nhiều nguyên nhân gây ra chảy máu mũ (Nguồn: Sưu tầm)
Tình trạng thường xuyên chảy máu mũi là một dấu hiệu lâm sàng không nên xem nhẹ. Mặc dù phần lớn nguyên nhân bắt nguồn từ các vấn đề lành tính như khô niêm mạc hay viêm mũi dị ứng, nhưng chúng ta không thể loại trừ hoàn toàn các bệnh lý ác tính như ung thư vòm họng hay rối loạn máu ở giai đoạn sớm.