14 
Gallium citrate Ga 67 là một dược chất phóng xạ được sử dụng trong chẩn đoán hình ảnh để đánh giá bệnh Hodgkin, u lympho và ung thư phế quản, cũng như phát hiện các ổ viêm cấp tính. Thuốc này được tiêm tĩnh mạch và có thể gây ra một số tác dụng phụ. Sử dụng Gallium citrate Ga 67 cần tuân thủ chặt chẽ các chỉ dẫn và hướng dẫn của bác sĩ để đảm bảo an toàn và hiệu quả.
Tổng quan về Gallium citrate Ga 67
Tên thuốc gốc (Hoạt chất)
- Gallium citrate Ga 67
Loại thuốc
- Gallium citrate Ga 67 là dược chất phóng xạ được ứng dụng trong chẩn đoán hình ảnh nhằm đánh giá sự xuất hiện và phạm vi tổn thương của bệnh Hodgkin, u lympho và ung thư phế quản, đồng thời hỗ trợ phát hiện các ổ viêm cấp tính trong cơ thể.
Dạng thuốc và hàm lượng
- Gallium citrate Ga 67 được bào chế dưới dạng dung dịch tiêm tĩnh mạch, đẳng trương, vô trùng và không gây sốt. Thuốc được cung cấp trong lọ 10 ml, chứa dung dịch Gallium citrate Ga 67 với hoạt độ phóng xạ được chuẩn hóa theo thời điểm hiệu chuẩn, dùng cho mục đích chẩn đoán trong y học hạt nhân.
- Công thức hóa học của Gallium citrate Ga 67
Chỉ định Gallium citrate Ga 67
- Dạng tiêm của Gallium citrate Ga 67 được sử dụng nhằm hỗ trợ việc phát hiện và đánh giá mức độ tổn thương trong bệnh Hodgkin, u lympho và ung thư biểu mô phế quản.
- Nếu có sự tích tụ Ga 67 không điển hình ở bệnh nhân chưa biểu hiện triệu chứng lâm sàng rõ ràng, cần tiếp tục theo dõi chặt chẽ, bởi điều này có thể gợi ý một bệnh lý tiềm tàng.
- Ngoài ra, phương pháp này còn hữu ích trong việc xác định một số ổ viêm cấp tính trong cơ thể.
Dược lực học
- Các tài liệu khoa học chỉ rõ rằng, khi gallium Ga 67 được đưa vào cơ thể qua đường tĩnh mạch, nồng độ cao nhất của nó được tìm thấy ở vỏ thận, ngoại trừ các vùng mô khối u và ổ nhiễm khuẩn.
- Sau 24 giờ, sự tích lũy hoạt chất đạt đỉnh điểm dịch chuyển sang hệ xương và các hạch bạch huyết; sau khoảng một tuần, gan và lách trở thành những cơ quan chính tích lũy gallium Ga 67.
- Gallium Ga 67 được đào thải khỏi cơ thể một cách chậm chạp, với khoảng 65% hoạt độ vẫn còn duy trì trong toàn bộ cơ thể sau 7 ngày.
- Khi tiêm vào tĩnh mạch, hoạt chất gallium Ga 67 phân bố khắp cơ thể, và vỏ thận là nơi ghi nhận nồng độ cao nhất của nó.
Dược động học
Hấp thu
- Nhìn chung, ion Ga³⁺ được cơ thể hấp thu thông qua một cơ chế tương tự như cách hấp thu sắt hóa trị III (Fe³⁺).
- Mặc dù vậy, không giống như sắt, gali không trải qua quá trình khử trong các hệ thống sinh học.
- Do đó, trong khi Fe³⁺ có thể bị khử và liên kết với protoporphyrin IX để tạo thành heme, Ga³⁺ vẫn giữ nguyên trạng thái liên kết với các protein vận chuyển sắt và các phân tử mang khác trong cơ thể.
Phân bố
- Gallium có thể liên kết với tối thiểu bốn loại phân tử liên quan đến quá trình vận chuyển và gắn kết sắt, đó là transferrin, lactoferrin, ferritin và siderophore.
- Cụ thể, siderophore là những hợp chất có trọng lượng phân tử thấp, có chức năng hỗ trợ vi sinh vật hấp thu sắt từ môi trường xung quanh.
Chuyển hóa
- Gallium citrate Ga 67 không trải qua bất kỳ quá trình chuyển hóa sinh học nào giống như các loại dược phẩm thông thường.
Thải trừ
- Gallium chủ yếu được loại bỏ khỏi cơ thể qua phân, với lượng rất ít được đào thải qua nước tiểu.
Tương tác thuốc Gallium citrate Ga 67
- Gallium citrate Ga 67 có khả năng tương tác với một số loại thuốc, đặc biệt là các chế phẩm ảnh hưởng đến sự vận chuyển sắt hoặc liên kết với protein trong huyết tương.
- Việc sử dụng đồng thời các loại thuốc này có thể làm biến đổi sự phân bố hoặc khả năng tập trung của Ga 67, dẫn đến kết quả chẩn đoán không chính xác hoặc gia tăng nguy cơ gặp phải các tác dụng phụ.
- Trong một số tình huống, nhân viên y tế có thể điều chỉnh liều dùng hoặc thời điểm dùng thuốc nhằm giảm thiểu các tương tác này.
Chống chỉ định thuốc Gallium citrate Ga 67
- Chống chỉ định sử dụng Gallium citrate Ga 67 cho những bệnh nhân có tiền sử mẫn cảm với gallium hoặc bất kỳ tá dược nào có trong dung dịch thuốc.
Liều lượng & cách dùng Gallium citrate Ga 67
Liều dùng
- Người lớn: Đối với người trưởng thành có cân nặng khoảng 70 kg, liều Gallium citrate Ga 67 được khuyến nghị dao động từ 74 đến 185 megabecquerel (tương đương 2 – 5 mCi). Thuốc này được dùng duy nhất dưới dạng tiêm tĩnh mạch.
- Trẻ em: Hiện tại, các nghiên cứu đầy đủ về tác động của độ tuổi đối với hiệu quả và mức độ an toàn của Gallium citrate Ga 67 ở đối tượng trẻ em vẫn còn hạn chế. Vì vậy, tính an toàn và hiệu quả của thuốc cho nhóm bệnh nhân này vẫn chưa được xác định.
Cách dùng
- Gallium citrate Ga 67 được sử dụng bằng đường tiêm tĩnh mạch và chỉ được thực hiện bởi các bác sĩ hoặc nhân viên y tế có chuyên môn.
- Trước khi tiến hành tiêm, nhân viên y tế sẽ xem xét bệnh sử, các loại thuốc đang được sử dụng và tình trạng sức khỏe tổng quát của bệnh nhân nhằm đảm bảo an toàn tối đa.
Tác dụng phụ của Gallium citrate Ga 67
- Ngoài các lợi ích điều trị, thuốc cũng có thể gây ra một số phản ứng bất lợi không mong muốn. Không phải tất cả các tác dụng phụ này đều biểu hiện, nhưng nếu chúng xảy ra, bệnh nhân có thể cần được theo dõi hoặc can thiệp y tế. Một số tác dụng phụ được ghi nhận là hiếm gặp khi sử dụng Gallium citrate Ga 67 bao gồm:
Hiếm gặp
- Ho
- Khó thở hoặc khó nuốt
- Chóng mặt
- Nhịp tim nhanh
- Sốt
- Nổi mề đay
- Ngứa
- Buồn nôn
- Sưng hoặc phù nề ở mí mắt, vùng quanh mắt, mặt, môi hoặc lưỡi
- Da đỏ, đặc biệt là vùng quanh tai
- Hụt hơi
- Phát ban da
- Sưng mắt, mặt hoặc bên trong mũi
- Cảm giác tức ngực
- Mệt mỏi hoặc suy nhược bất thường
- Thở khò khè
Lưu ý khi dùng Gallium citrate Ga 67
Lưu ý chung
- Để giảm thiểu nguy cơ phơi nhiễm phóng xạ, cần hạn chế tối đa tiếp xúc với người khác, đặc biệt là phụ nữ có thai và trẻ nhỏ, trong vài ngày đầu sau khi tiêm.
- Bệnh nhân nên uống nhiều nước trong và sau khi tiêm để thúc đẩy quá trình đào thải Gallium citrate Ga 67 qua đường tiêu hóa, từ đó rút ngắn thời gian thuốc lưu lại trong cơ thể.
- Cần tránh các hoạt động thể chất cường độ cao hoặc vận động mạnh ngay sau khi tiêm, đặc biệt nếu cảm thấy chóng mặt, khó thở hoặc mệt mỏi.
- Bệnh nhân không được tự ý sử dụng các loại thuốc bổ sung sắt hay các chế phẩm có thể ảnh hưởng đến quá trình vận chuyển sắt trước hoặc sau khi tiêm, trừ khi có chỉ định rõ ràng từ bác sĩ.
- Để đảm bảo độ chính xác của kết quả chẩn đoán, cần tuân thủ nghiêm ngặt lịch hẹn chụp xạ hình và các mốc thời gian đã được quy định.
- Bệnh nhân cần thông báo kịp thời cho nhân viên y tế nếu có bất kỳ phản ứng bất thường nào như sưng tấy, nổi ban, ngứa hoặc khó thở xảy ra trong hoặc sau khi tiêm.
- Dung dịch Gallium citrate Ga 67 phải được bảo quản theo chỉ dẫn của cơ sở y tế, tránh tiếp xúc trực tiếp với ánh sáng và luôn nằm trong sự quản lý của nhân viên chuyên môn.
- Cần cẩn trọng khi di chuyển, leo cầu thang hoặc thực hiện các hoạt động mạnh, nhất là khi xuất hiện các triệu chứng như chóng mặt, khó thở hoặc mệt mỏi sau khi tiêm.
- Bệnh nhân mắc các bệnh lý về tim mạch, hô hấp hoặc suy giảm chức năng gan – thận yêu cầu được giám sát chặt chẽ trong suốt và sau quá trình chụp xạ hình.
- Cần tránh tiếp xúc trực tiếp, đặc biệt là các hoạt động gần gũi, với trẻ em và phụ nữ có thai trong ít nhất 24 đến 48 giờ sau khi tiêm.
- Các vật dụng đã tiếp xúc với thuốc tiêm Gallium citrate Ga 67 không được vứt bỏ theo cách thông thường mà phải được xử lý theo quy định về an toàn bức xạ của cơ sở y tế.
- Bệnh nhân nên thông báo cho bác sĩ về bất kỳ tiền sử dị ứng nghiêm trọng nào hoặc nếu đã từng có phản ứng với các chất phóng xạ trước đây.
- Để đạt được kết quả chẩn đoán tối ưu, cần tuân thủ các chỉ dẫn về chế độ ăn uống trước và sau khi tiêm (ví dụ: uống đủ nước, tránh thực phẩm giàu sắt nếu có yêu cầu).
Lưu ý với phụ nữ có thai
- Hiện tại, chưa có nghiên cứu trên động vật nào được thực hiện để đánh giá tác động của Gallium citrate Ga 67 đến khả năng sinh sản.
- Vẫn còn chưa rõ liệu thuốc có thể gây hại cho thai nhi hoặc ảnh hưởng đến khả năng sinh sản của phụ nữ hay không.
- Việc sử dụng Gallium citrate Ga 67 cho phụ nữ mang thai chỉ được cân nhắc khi lợi ích vượt trội rủi ro và thực sự cần thiết.
- Đối với các xét nghiệm có sử dụng dược phẩm phóng xạ, đặc biệt là những xét nghiệm không bắt buộc ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản, khuyến cáo nên thực hiện trong vài ngày đầu của chu kỳ kinh nguyệt (trong khoảng 10 ngày đầu tiên kể từ khi bắt đầu kỳ kinh) nhằm giảm thiểu tối đa nguy cơ phơi nhiễm cho các cơ quan sinh sản.
Lưu ý với phụ nữ cho con bú
- Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc sử dụng thuốc này ở phụ nữ đang cho con bú có thể gây ra những tác động tiêu cực đối với trẻ sơ sinh.
- Do đó, cần xem xét việc chuyển sang một loại thuốc khác hoặc tạm dừng cho con bú trong suốt quá trình điều trị bằng Gallium citrate Ga 67.
Lưu ý khi lái xe và vận hành máy móc
- Thông thường, Gallium citrate Ga 67 không trực tiếp tác động đến khả năng điều khiển phương tiện giao thông hay vận hành máy móc.
- Mặc dù vậy, một số tác dụng phụ như cảm giác chóng mặt, mệt mỏi hoặc khó thở có thể xuất hiện, làm suy giảm khả năng tập trung và phản xạ.
- Vì thế, người bệnh cần đặc biệt thận trọng khi lái xe hay vận hành các thiết bị phức tạp cho đến khi xác định rõ ràng rằng không có tác dụng phụ nào (như mệt mỏi hoặc chóng mặt) ảnh hưởng đến khả năng điều khiển an toàn.
Quá liều và cách xử lý
Quá liều và độc tính
- Hiện tại, chưa có báo cáo cụ thể về các trường hợp quá liều Gallium citrate Ga 67 trong thực hành lâm sàng.
- Vì đây là một dược chất phóng xạ được dùng để chẩn đoán, liều sử dụng thường rất thấp và được kiểm soát một cách nghiêm ngặt bởi các chuyên gia y học hạt nhân.
Cách xử lý khi quá liều
- Trong trường hợp nghi ngờ quá liều Gallium citrate Ga 67, bệnh nhân cần được theo dõi lâm sàng chặt chẽ tại cơ sở y tế.
- Hiện không có thuốc giải độc đặc hiệu; do đó, việc xử trí chủ yếu tập trung vào điều trị hỗ trợ và tuân thủ các quy định an toàn bức xạ.
- Bệnh nhân có thể được khuyến khích uống nhiều nước và tăng cường đào thải qua đường tiêu hóa theo chỉ định y tế, nhằm rút ngắn thời gian lưu giữ chất phóng xạ trong cơ thể.
- Mọi biện pháp xử lý phải được thực hiện dưới sự giám sát trực tiếp của bác sĩ chuyên khoa y học hạt nhân.
Quên liều và xử trí
- Gallium citrate Ga 67 là một loại thuốc tiêm dùng cho mục đích chẩn đoán, không thuộc chế độ dùng nhiều liều thường xuyên như các thuốc điều trị.
- Do đó, tình trạng "quên liều" thường không xảy ra trong thực hành lâm sàng.
- Nếu quy trình xét nghiệm bị trì hoãn hoặc liều tiêm bị bỏ lỡ, bác sĩ sẽ sắp xếp lại lịch chụp xạ hình vào thời điểm thích hợp để đảm bảo kết quả chẩn đoán chính xác.
- Bệnh nhân tuyệt đối không được tự ý tiêm bù liều mà không có chỉ định từ chuyên gia y học hạt nhân.
Nguồn tham khảo
Gallium citrate ga 67 (Intravenous): https://www.drugs.com/cons/gallium-citrate-ga-67.html
Gallium Citrate Ga 67: Package Insert / Prescribing Info: https://www.drugs.com/pro/gallium-citrate-ga-67.html#s-34067-9
Gallium citrate ga 67 (intravenous route): https://www.mayoclinic.org/drugs-supplements/gallium-citrate-ga-67-intravenous-route/description/drg-20075369
Drugbank: https://go.drugbank.com/drugs/DB06784
The association of Ga-67 and lactoferrin: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/267143/
Bài viết này có hữu ích không?
Có0Không0