Sốt xuất huyết gây sốt cao, đau nhức cơ khớp và đau đầu dữ dội, khiến người bệnh thường ưu tiên dùng thuốc hạ sốt. Trong đó, Efferalgan là thương hiệu rất quen thuộc. Tuy nhiên, vì sốt xuất huyết có nguy cơ gây xuất huyết và giảm tiểu cầu nghiêm trọng, việc dùng thuốc cần tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc y khoa. Vậy bị sốt xuất huyết có uống được Efferalgan không và cần lưu ý gì để đảm bảo an toàn?
Dấu hiệu của bệnh sốt xuất huyết
Sốt xuất huyết Dengue do virus Dengue gây ra và lây truyền qua vật chủ trung gian là muỗi vằn Aedes aegypti. Bệnh thường khởi phát rất đột ngột và diễn tiến qua 3 giai đoạn chính: Giai đoạn sốt, giai đoạn nguy hiểm và giai đoạn hồi phục.
Sử dụng thuốc Efferalgan đúng cách và đúng liều lượng là yếu tố quyết định tính an toàn cho bệnh nhân sốt xuất huyết (Nguồn: Sưu tầm)
Để tránh nhầm lẫn với các dạng cảm cúm hay sốt siêu vi thông thường, người bệnh cần đặc biệt lưu ý đến các dấu hiệu điển hình sau:
- Sốt cao đột ngột: Người bệnh bị sốt cao liên tục từ 39°C đến 40°C ngay từ ngày đầu tiên. Cơn sốt rất khó hạ và kéo dài dai dẳng từ 2 đến 7 ngày.
- Đau nhức cơ thể nghiêm trọng: Đau đầu dữ dội (đặc biệt là vùng trán), nhức hai hốc mắt sâu khi liếc mắt, đau mỏi ê ẩm các khớp xương và các khối cơ bắp toàn thân khiến cơ thể suy nhược lờ đờ.
- Biểu hiện xuất huyết: Xuất hiện các chấm đỏ li ti như nốt muỗi đốt ẩn dưới da (khi căng da ra các chấm này không biến mất), mảng bầm tím, chảy máu cam hoặc chảy máu chân răng. Ở thể bệnh nặng, người bệnh có thể bị xuất huyết nội tạng (nôn ra máu, đi ngoài phân đen).
- Triệu chứng tiêu hóa: Cảm giác chán ăn, buồn nôn, nôn mửa, đau tức vùng thượng vị hoặc đau bụng quanh rốn do gan sưng to.
Thuốc Efferalgan là gì?
Efferalgan là một thương hiệu thuốc giảm đau, hạ sốt nổi tiếng được sản xuất bởi tập đoàn dược phẩm Upsa (Pháp), được lưu hành rộng rãi và sử dụng phổ biến tại hệ thống y tế Việt Nam.
Thành phần của thuốc
Thành phần hoạt chất chính tạo nên tác dụng dược lý của Efferalgan là Paracetamol (hay còn có tên gọi khác là Acetaminophen). Tùy thuộc vào từng dạng bào chế và đối tượng sử dụng (người lớn hay trẻ em), hàm lượng Paracetamol trong mỗi viên thuốc hoặc gói bột sẽ khác nhau, phổ biến nhất là các hàm lượng: 80mg, 150mg, 250mg, 500mg và 1000mg.
Đối với dạng viên sủi phổ biến, thuốc còn được bổ sung thêm các thành phần tá dược như Natri benzoate, Natri bicarbonate, Axit citric khan… để tạo phản ứng sủi bọt và giúp hoạt chất hòa tan nhanh trong nước.
Công dụng của thuốc Efferalgan
Hoạt chất Paracetamol trong Efferalgan tác động trực tiếp lên trung tâm điều nhiệt ở vùng dưới đồi của não bộ, gây giãn mạch và tăng lưu lượng máu ngoại vi, từ đó giúp cơ thể tỏa nhiệt và hạ sốt hiệu quả. Đồng thời, thuốc làm tăng ngưỡng chịu đau của cơ thể, giúp giảm nhanh các cơn đau ở mức độ từ nhẹ đến trung bình như: Đau đầu, đau răng, đau mỏi cơ bắp, đau khớp do cảm cúm hoặc do các chấn thương nhẹ.
Một đặc tính dược lý cực kỳ quan trọng của Paracetamol là không có tác dụng kháng viêm, không làm ảnh hưởng đến chức năng kết tập tiểu cầu và không gây kích ứng hay loét niêm mạc dạ dày giống như các thuốc kháng viêm nhóm NSAIDs.
Khi bị sốt xuất huyết có uống được Efferalgan không?
Câu trả lời hoàn toàn là có. Khi bị sốt xuất huyết Dengue, Efferalgan (Paracetamol) là loại thuốc hạ sốt, giảm đau duy nhất được các tổ chức y tế uy tín và Bộ Y tế khuyến cáo lựa chọn sử dụng.
Nguyên nhân là do đặc thù của bệnh sốt xuất huyết thường gây ra tình trạng giảm số lượng tiểu cầu và làm tăng tính thấm thành mạch, khiến người bệnh có nguy cơ cao bị xuất huyết tự phát. Nhờ đặc tính không can thiệp vào quá trình đông máu và không ức chế chức năng của tiểu cầu, Efferalgan giúp hạ thân nhiệt và giảm tình trạng đau nhức cơ khớp một cách an toàn mà không làm tăng nguy cơ chảy máu trong lòng mạch.
Tuy nhiên, người bệnh cần đặc biệt lưu ý: Dù Efferalgan an toàn với hệ đông máu, nhưng thuốc được chuyển hóa hoàn toàn tại gan. Virus sốt xuất huyết vốn dĩ đã gây tổn thương và làm tăng men gan, do đó nếu người bệnh lạm dụng hoặc uống Efferalgan quá liều lượng quy định sẽ dễ dẫn đến biến chứng ngộ độc gan, suy gan cấp cực kỳ nguy hiểm.
Efferalgan là lựa chọn hạ sốt an toàn được khuyên dùng trong sốt xuất huyết vì không làm tăng nguy cơ xuất huyết (Nguồn: Sưu tầm)
Phương pháp điều trị bệnh sốt xuất huyết
Cho đến thời điểm hiện tại, sốt xuất huyết Dengue chưa có thuốc điều trị đặc hiệu. Tiến trình điều trị chủ yếu xoay quanh các nguyên tắc hỗ trợ sau:
- Hạ sốt và giảm đau an toàn: Sử dụng duy nhất Paracetamol (như Efferalgan) khi thân nhiệt cao từ 38.5°C trở lên.
- Bù nước và điện giải tích cực: Đây là yếu tố sống còn trong điều trị sốt xuất huyết nhằm chống cô đặc máu do thoát huyết tương. Người bệnh cần uống nhiều dung dịch điện giải Oresol (pha đúng tỷ lệ), nước dừa tươi, nước ép cam, chanh để bổ sung Vitamin C giúp làm bền thành mạch máu.
- Theo dõi sát sao các chỉ số máu: Thực hiện xét nghiệm công thức máu hàng ngày (từ ngày thứ 3 của bệnh) để theo dõi chặt chẽ số lượng tiểu cầu (PLT) và dung tích hồng cầu (HCT), giúp bác sĩ tiên lượng và xử trí kịp thời các biến chứng.
- Truyền dịch tại bệnh viện khi có chỉ định: Chỉ thực hiện truyền dịch tĩnh mạch khi người bệnh có biểu hiện nôn mửa liên tục, không thể uống được, hoặc khi chỉ số HCT tăng cao cảnh báo tình trạng cô đặc máu nặng.
Một vài lưu ý khi sử dụng Efferalgan cho người bệnh
Để đảm bảo hiệu quả điều trị và phòng tránh tối đa các độc tính lên tế bào gan, người bệnh sốt xuất huyết khi sử dụng Efferalgan cần tuân thủ nghiêm ngặt các lưu ý y khoa sau:
- Chỉ dùng khi thực sự cần thiết: Chỉ nên uống thuốc khi đo thân nhiệt tại nách từ 38.5°C trở lên hoặc khi cơn đau đầu, đau cơ ở mức độ dữ dội khiến cơ thể kiệt sức, mất ngủ. Nếu chỉ sốt nhẹ dưới 38.5°C, nên ưu tiên các biện pháp hạ nhiệt vật lý.
- Tuân thủ khoảng cách giữa các liều: Mỗi lần uống thuốc phải cách nhau ít nhất từ 4 đến 6 tiếng. Tuyệt đối không vì thấy sốt chưa hạ ngay mà tự ý uống liều tiếp theo khi chưa đủ thời gian giãn cách.
- Tránh hiện tượng quá liều vô ý: Rất nhiều loại thuốc cảm cúm phối hợp trên thị trường (như Decolgen, Tiffy, Hapacol…) cũng có chứa hoạt chất Paracetamol. Người bệnh cần đọc kỹ thành phần để tránh uống song song Efferalgan với các thuốc này, dẫn đến tình trạng ngộ độc Paracetamol do quá liều mà không hề hay biết.
- Tuyệt đối không uống rượu bia: Trong suốt quá trình điều trị sốt xuất huyết và sử dụng Efferalgan, người bệnh tuyệt đối không được tiêu thụ đồ uống có cồn, vì rượu bia sẽ làm tăng gấp nhiều lần độc tính của Paracetamol lên các tế bào gan đang bị tổn thương do virus.
Cách dùng và liều dùng Efferalgan
Liều lượng sử dụng Efferalgan bắt buộc phải tính toán chuẩn xác dựa trên cân nặng thực tế của người bệnh chứ không dựa hoàn toàn vào độ tuổi:
Liều lượng sử dụng Efferalgan bắt buộc phải tính toán chính xác dựa trên số cân nặng thực tế của người bệnh (Nguồn: Sưu tầm)
Dùng cho người lớn
- Liều lượng thông thường: Dùng từ 500mg đến 1000mg (tương đương 1 – 2 viên Efferalgan 500mg hoặc 1 viên Efferalgan 1000mg) cho một lần uống.
- Tần suất: Uống nhắc lại sau 4 – 6 tiếng nếu vẫn còn sốt cao hoặc đau nhức nhiều.
- Liều tối đa: Tuyệt đối không được uống vượt quá 4000mg (4g) Paracetamol trong vòng 24 giờ. Đối với bệnh nhân sốt xuất huyết có tình trạng tổn thương gan sẵn có, các bác sĩ thường khuyến cáo giới hạn tổng liều dưới 3000mg (3g) trong ngày để đảm bảo an toàn cho gan.
Dùng cho trẻ nhỏ
Trẻ em là đối tượng cực kỳ nhạy cảm, việc dùng thuốc quá liều rất dễ dẫn đến suy gan cấp tính. Cha mẹ cần ghi nhớ công thức tính liều chuẩn y khoa sau:
- Liều lượng theo cân nặng: Liều chuẩn cho mỗi lần uống là 10 đến 15mg Paracetamol cho mỗi kg thể trọng của trẻ.
- Ví dụ: Một em bé nặng 10kg sẽ dùng liều từ 100mg đến 150mg cho một lần uống (phù hợp với gói bột Efferalgan hàm lượng 80mg hoặc 150mg). Một trẻ nặng 20kg sẽ dùng liều từ 200mg đến 300mg cho một lần uống (phù hợp với gói Efferalgan 250mg).
- Tần suất: Khoảng cách giữa các lần uống bắt buộc phải từ 4 – 6 tiếng.
- Liều tối đa cho trẻ: Tuyệt đối không cho trẻ uống vượt quá 60mg/kg thể trọng trong vòng 24 giờ.
Các lựa chọn thay thế Efferalgan trong điều trị sốt xuất huyết
Thuốc giảm đau hoặc thuốc hạ sốt loại khác
Nếu người bệnh bị dị ứng với hoạt chất Paracetamol hoặc không thể sử dụng Efferalgan do tình trạng suy gan nặng, việc lựa chọn thuốc thay thế là một bài toán y khoa cần sự cẩn trọng cực kỳ lớn:
- Cấm tuyệt đối sử dụng Aspirin và Ibuprofen: Hai hoạt chất này thuộc nhóm kháng viêm không steroid (NSAIDs). Chúng có tác dụng phụ ngăn chặn sự kết tập của tiểu cầu, làm kéo dài thời gian chảy máu và gây kích ứng mạnh làm viêm loét niêm mạc dạ dày. Nếu dùng cho bệnh nhân sốt xuất huyết, chúng sẽ kích hoạt biến chứng xuất huyết tiêu hóa và chảy máu nội tạng dữ dội, khiến máu chảy không thể cầm được, dẫn đến nguy cơ tử vong vô cùng cao.
- Ý kiến chuyên gia: Trong các trường hợp bắt buộc phải thay thế Efferalgan, người nhà tuyệt đối không tự ý mua thuốc mà phải đưa bệnh nhân đến bệnh viện để các bác sĩ chuyên khoa chỉ định các biện pháp hạ sốt hoặc truyền dịch chuyên sâu phù hợp.
Các biện pháp hỗ trợ
Bên cạnh việc dùng thuốc, người chăm sóc cần phối hợp các biện pháp vật lý an toàn dưới đây để hỗ trợ hạ thân nhiệt cho người bệnh:
- Lau người bằng nước ấm: Dùng khăn mềm thấm nước ấm (có nhiệt độ thấp hơn nhiệt độ cơ thể người bệnh khoảng 2°C) để lau liên tục tại các vùng có mạch máu lớn đi qua như trán, nách, bẹn. Việc này giúp mạch máu ngoại vi giãn ra và tản nhiệt nhanh chóng. Tuyệt đối không dùng nước đá lạnh hoặc cồn để lau người vì sẽ gây co mạch, giữ nhiệt bên trong khiến tình trạng sốt trở nên tồi tệ hơn.
- Mặc quần áo rộng rãi, thoáng mát: Cho người bệnh mặc quần áo mỏng, làm từ chất liệu cotton thấm hút mồ hôi tốt. Không đắp chăn dày, không ủ ấm quá kỹ vì sẽ khiến nhiệt độ cơ thể tăng cao hơn, dễ dẫn đến co giật, đặc biệt là ở trẻ nhỏ.
- Tích cực bù dịch bằng đường uống: Khuyến khích người bệnh uống nước oresol rải rác từng ngụm nhỏ suốt ngày để vừa hạ nhiệt cơ thể từ bên trong, vừa duy trì thể tích tuần hoàn ổn định.
Người bệnh sốt xuất huyết hoàn toàn có thể dùng Efferalgan để hạ sốt nhờ tính an toàn với hệ đông máu. Tuy nhiên, cần tuân thủ đúng liều lượng, khoảng cách từ 4 – 6 tiếng/lần và tránh quá liều để bảo vệ gan. Tuyệt đối không dùng Aspirin, Ibuprofen. Nếu có dấu hiệu nguy hiểm, hãy đến ngay cơ sở y tế. Bạn có thể ghé Pharmacity để mua thuốc, Oresol, nhiệt kế và các sản phẩm phòng chống sốt xuất huyết chính hãng.
Nguồn tham khảo:
Bộ Y Tế TP.HCM:
https://bvbinhthanh.medinet.gov.vn/thong-tin-tuyen-truyen/nhung-loai-thuoc-khong-duoc-dung-khi-bi-sot-xuat-huyet-cmobile4877-8263.aspx
Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tổng quan. Vui lòng tham khảo ý kiến của Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để nhận được hướng dẫn phù hợp với tình trạng sức khỏe của bạn.