Mùa mưa là thời điểm sốt xuất huyết bùng phát với triệu chứng đau đầu dữ dội, gây suy kiệt tinh thần và thể chất người bệnh. Không chỉ là phản ứng sốt thông thường, đây có thể là dấu hiệu của viêm hệ thống hoặc tổn thương thần kinh trung ương. Việc nhận biết nguyên nhân và xử trí kịp thời các cơn đau đầu này là cực kỳ quan trọng, giúp người bệnh kiểm soát tình trạng nhiễm trùng một cách an toàn và nhẹ nhàng hơn.
Sốt xuất huyết đau đầu không?
Hiểu rõ nguyên nhân gây ra sốt xuất huyết đau đầu giúp người bệnh có biện pháp xử trí và chăm sóc an toàn (Nguồn: Sưu tầm)
Câu trả lời chắc chắn là có. Đau đầu không chỉ là một biểu hiện thông thường mà còn là triệu chứng lâm sàng cốt lõi và điển hình nhất của bệnh sốt xuất huyết Dengue, đặc biệt là trong giai đoạn khởi phát (từ ngày thứ 1 đến ngày thứ 3 của bệnh).
Cơn đau đầu do virus Dengue gây ra thường có cường độ từ trung bình đến dữ dội. Người bệnh thường mô tả cảm giác đau nhức như búa bổ, đau căng tức khu trú rõ rệt ở vùng trán, vùng thái dương hoặc lan rộng ra sau gáy. Đáng chú ý, cơn đau đầu này hầu như luôn đi kèm với cảm giác đau nhức sâu bên trong hai hốc mắt, cảm giác đau thốn sẽ tăng lên mỗi khi người bệnh liếc mắt hoặc cử động nhãn cầu. Khác với các loại sốt thông thường, chứng đau đầu trong sốt xuất huyết rất dai dẳng và cực kỳ “lỳ lợm”, thường không thuyên giảm nhiều dù người bệnh đã sử dụng các loại thuốc giảm đau thông thường.
Nguyên nhân làm đau đầu khi bị sốt huyết là gì?
Tình trạng đau đầu dữ dội ở bệnh nhân sốt xuất huyết Dengue không đơn thuần do một cơ chế duy nhất gây ra mà là sự cộng hưởng của nhiều yếu tố sinh lý bệnh phức tạp:
Mất nước do sốt cao
Khi bị virus Dengue tấn công, hệ miễn dịch sẽ kích hoạt phản ứng tự vệ bằng những cơn sốt cao đột ngột và liên tục từ 39°C đến 40°C. Sốt cao kéo dài ngày đêm khiến cơ thể bị mất nước nghiêm trọng qua đường mồ hôi và hơi thở. Tình trạng mất nước này làm sụt giảm thể tích tuần hoàn trong lòng mạch, khiến dòng máu lưu thông đến các cơ quan bị chậm lại. Để bù đắp, các mạch máu não phải co bóp và co giãn bất thường nhằm duy trì áp lực, từ đó kích thích các thụ thể cảm giác đau xung quanh thành mạch, gây ra cơn đau đầu căng tức.
Viêm màng não do virus
Mặc dù virus Dengue chủ yếu tấn công vào hệ thống mãnh dịch và tế bào nội mạc mạch máu, nhưng trong một số trường hợp, virus hoặc các phức hợp miễn dịch do cơ thể tạo ra có khả năng vượt qua hàng rào máu não. Tại đây, chúng trực tiếp kích ứng các lớp màng bao bọc xung quanh màng não và tủy sống, gây ra phản ứng viêm màng não cấp tính. Phản ứng viêm này làm gia tăng áp lực nội sọ, kích thích mạnh mẽ các dây thần kinh cảm giác và dẫn đến những cơn đau đầu dữ dội, kèm theo biểu hiện cứng cổ hoặc sợ ánh sáng.
Thiếu oxy lên não
Một trong những đặc trưng nguy hiểm nhất của sốt xuất huyết là hiện tượng tăng tính thấm mao mạch, khiến huyết tương (phần dịch của máu) bị thoát ra ngoài khoảng kẽ tế bào. Hiện tượng này dẫn đến tình trạng cô đặc máu, làm máu trở nên quánh đặc hơn và lưu thông khó khăn hơn qua các vi mạch nhỏ. Hệ quả là quá trình vận chuyển oxy và các chất dinh dưỡng lên các tế bào thần kinh não bộ bị suy giảm nghiêm trọng. Tình trạng thiếu oxy não cấp tính sẽ kích hoạt cơ chế cảnh báo đau đớn, khiến người bệnh luôn cảm thấy đau đầu, chóng mặt, lờ đờ và mệt mỏi rã rời.
Phân biệt giữa đau đầu do sốt xuất huyết và các loại đau đầu khác gây ra
Để tránh nhầm lẫn trong chẩn đoán và điều trị, việc phân biệt tính chất đau đầu do sốt xuất huyết với các nguyên nhân thông thường khác là vô cùng cần thiết:
- Đau đầu do sốt xuất huyết Dengue: Cơn đau xuất hiện đột ngột, đau dữ dội ở vùng trán và thái dương, đặc biệt có triệu chứng nhức sâu trong hai hốc mắt. Đau đầu luôn đi kèm sốt cao liên tục (39°C – 40°C), đau mỏi ê ẩm toàn bộ cơ khớp (cảm giác như bị bẻ gãy xương) và sau đó xuất hiện các chấm xuất huyết đỏ dưới da hoặc chảy máu răng, máu cam.
- Đau đầu do cảm cúm thông thường: Cơn đau đầu thường ở mức độ nhẹ đến trung bình, đau âm ỉ toàn đầu. Sốt thường không quá cao và dễ hạ khi dùng thuốc. Triệu chứng đi kèm chủ yếu khu trú ở đường hô hấp trên bao gồm: Hắt hơi, sổ mũi, nghẹt mũi, ho và đau rát họng. Hoàn toàn không có biểu hiện nhức hốc mắt sâu hay xuất huyết dưới da.
- Đau đầu do căng thẳng (Tension Headache): Cơn đau xuất hiện từ từ, có cảm giác như có một dải băng siết chặt xung quanh đầu, đau nhiều ở vùng chẩm (sau gáy) và vùng trán. Cơn đau này hoàn toàn không đi kèm với sốt, không đau cơ khớp rầm rộ và thường thuyên giảm khi người bệnh được nghỉ ngơi, massage hoặc giải tỏa áp lực tâm lý.
- Đau đầu do viêm xoang: Cơn đau khu trú rõ rệt tại các vùng xoang bị viêm (đau dọc vùng gốc mũi, đau dưới bọng mắt hoặc đau vùng trán phía trên lông mày). Cơn đau thường tăng lên khi người bệnh cúi đầu về phía trước. Đi kèm với đó là tình trạng chảy dịch mũi đặc (màu xanh hoặc vàng) và nghẹt mũi kéo dài.
Làm sao để giảm triệu chứng đau đầu khi sốt xuất huyết?
Khi đối diện với cơn đau đầu do virus Dengue, người bệnh tuyệt đối không được tự ý ra nhà thuốc mua các loại thuốc giảm đau mạnh mà chưa hiểu rõ cơ chế bệnh. Việc xử trí chứng đau đầu trong sốt xuất huyết bắt buộc phải tuân theo nguyên tắc: Giảm đau đi đôi với bảo vệ thành mạch và hệ đông máu. Do hệ thống mao mạch của người bệnh đang rất mỏng manh và dễ vỡ, bất kỳ một tác động sai lầm nào từ thuốc hoặc các biện pháp dân gian thô bạo (như cạo gió, giác hơi) đều có thể kích hoạt tình trạng xuất huyết nội tạng nguy hiểm.
Mọi biện pháp giảm đau đầu cho bệnh nhân sốt xuất huyết cần được thực hiện nhẹ nhàng, khoa học (Nguồn: Sưu tầm)
Cách giảm đau đầu khi sốt xuất huyết
Dưới đây là các biện pháp khoa học, chuẩn y khoa giúp người bệnh làm dịu cơn đau đầu một cách hiệu quả và an toàn ngay tại nhà:
Bổ sung nước và điện giải cho cơ thể
Bù nước chính là biện pháp căn cơ nhất để giải quyết nguyên nhân đau đầu do mất nước và cô đặc máu:
- Uống dung dịch Oresol: Người nhà cần pha Oresol đúng chuẩn theo hướng dẫn của nhà sản xuất (ví dụ: 1 gói pha với đúng 200ml hoặc 1 lít nước lọc tùy loại). Cho người bệnh uống rải rác từng ngụm nhỏ suốt cả ngày, không uống quá nhiều cùng một lúc để tránh kích thích dạ dày gây nôn mửa.
- Các loại nước trái cây: Bổ sung nước dừa tươi chứa nhiều khoáng chất tự nhiên, hoặc nước ép cam, chanh, bưởi. Hàm lượng Vitamin C dồi dào trong các loại quả này giúp tăng cường sức đề kháng và làm vững bền thành mạch máu, giảm hiện tượng thoát huyết tương.
Nghỉ ngơi và thư giãn
Người bệnh cần được nằm nghỉ ngơi hoàn toàn tại giường trong một căn phòng thoáng khí, mát mẻ nhưng tránh gió lùa trực tiếp. Nên tắt bớt các thiết bị chiếu sáng quá mạnh và giữ không gian yên tĩnh, vì ánh sáng chói và tiếng ồn lớn là những tác nhân kích ứng khiến cơn đau đầu trở nên dữ dội hơn. Người bệnh nên chọn tư thế nằm ngửa thoải mái, có thể kê một chiếc gối mỏng dưới đầu để máu lưu thông lên não dễ dàng hơn.
Chườm mát vùng trán
Dùng một chiếc khăn bông mềm, thấm nước sạch ở nhiệt độ thường hoặc nước hơi mát (tuyệt đối không dùng nước đá lạnh), vắt ráo rồi đắp lên vùng trán và hai bên thái dương của người bệnh. Khi khăn ấm lên, hãy thay khăn mới liên tục. Tác dụng của nhiệt độ mát vừa phải sẽ làm dịu các sợi dây thần kinh cảm giác và hỗ trợ co nhẹ các mạch máu đang bị giãn, từ đó giúp giảm cảm giác căng nhức ở đầu một cách tự nhiên.
Uống thuốc giảm đau hợp lý
- Thuốc được phép dùng: Chỉ sử dụng duy nhất hoạt chất Paracetamol (Acetaminophen) để giảm đau đầu và hạ sốt. Liều lượng an toàn là từ 10 – 15mg/kg thể trọng cho một lần uống, các lần uống bắt buộc phải cách nhau từ 4 đến 6 tiếng. Tổng liều trong ngày không được vượt quá 60mg/kg thể trọng hoặc quá 3000mg đối với người lớn.
- Thuốc cấm sử dụng: Tuyệt đối không được tự ý dùng các loại thuốc giảm đau thuộc nhóm kháng viêm không steroid (NSAIDs) như Aspirin, Ibuprofen, Diclofenac, Meloxicam… Nhóm thuốc này có tác dụng phụ chống kết tập tiểu cầu rất mạnh và gây kích ứng loét niêm mạc dạ dày. Nếu bệnh nhân sốt xuất huyết uống các thuốc này, máu sẽ bị loãng ra, tiểu cầu mất chức năng đông máu dẫn đến tình trạng xuất huyết tiêu hóa, chảy máu nội tạng ồ ạt không thể cầm được, đe dọa trực tiếp đến tính mạng.
Ăn uống đủ chất dinh dưỡng
Chế độ ăn của người bệnh cần ưu tiên các món lỏng, mềm, ấm và dễ tiêu hóa như cháo gà, súp thịt băm, canh củ quả hầm nhừ. Nên chia nhỏ khẩu phần ăn thành 5 – 6 bữa trong ngày thay vì ăn 3 bữa chính để giảm gánh nặng cho hệ tiêu hóa. Việc ăn uống đủ chất giúp cung cấp năng lượng cho hệ miễn dịch, ngăn ngừa tình trạng hạ đường huyết – một trong những yếu tố có thể làm trầm trọng thêm cơn đau đầu.
Bổ sung thức ăn lỏng, giàu dinh dưỡng giúp cơ thể người bệnh có đủ năng lượng phục hồi (Nguồn: Sưu tầm)
Một vài lưu ý khi chăm sóc người bệnh sốt xuất huyết
Trong quá trình chăm sóc bệnh nhân sốt xuất huyết tại nhà, người thân cần ghi nhớ các nguyên tắc an toàn cốt lõi sau để kịp thời phát hiện các diễn tiến bất thường:
- Tuyệt đối không cạo gió, giác hơi: Đây là sai lầm cực kỳ phổ biến trong dân gian. Việc dùng lực mạnh để cạo gió hoặc dùng nhiệt của ống giác hơi sẽ làm vỡ vụn các mao mạch mỏng manh dưới da, gây ra các mảng xuất huyết lớn dữ dội và làm trầm trọng thêm tình trạng nhiễm trùng của cơ thể.
- Theo dõi sát sao nhiệt độ và các dấu hiệu trên da: Cần đo thân nhiệt của người bệnh mỗi 3 – 4 tiếng. Đặc biệt chú ý vào giai đoạn từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 của bệnh – đây là lúc người bệnh có thể giảm sốt nhưng lại là giai đoạn nguy hiểm nhất, các biến biến chứng tụt tiểu cầu và thoát huyết tương thường bùng phát vào thời điểm này.
- Đưa đi cấp cứu ngay khi có dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm: Cần lập tức đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất nếu xuất hiện một trong các dấu hiệu sau:
- Cơn đau đầu tăng lên dữ dội, người bệnh vật vã, kích thích hoặc lờ đờ, ngủ li mị.
- Đau bụng dữ dội, liên tục, đặc biệt là vùng hạ sườn phải.
- Nôn mửa nhiều (trên 3 lần trong vòng 1 giờ hoặc trên 4 lần trong 6 giờ).
- Chảy máu cam, chảy máu chân răng ồ ạt, hoặc nôn ra máu, đi ngoài phân đen.
- Chân tay lạnh ngắt, da ẩm, vã mồ hôi trộm và mệt lả.
Đau đầu khi sốt xuất huyết là dấu hiệu cần được chăm sóc đặc biệt: bù nước Oresol, nghỉ ngơi, chườm mát và dùng Paracetamol đúng liều. Tuyệt đối tránh Aspirin, Ibuprofen để đảm bảo an toàn. Nếu sốt cao kèm đau đầu quá 2 ngày, hãy đến ngay cơ sở y tế để xét nghiệm. Bạn có thể ghé Pharmacity để mua thuốc, Oresol, nhiệt kế và các sản phẩm chống muỗi chính hãng, cùng nhận tư vấn chuyên môn từ dược sĩ.
Nguồn tham khảo:
Bộ Y Tế TP.HCM:
https://tytphuonganphu.medinet.gov.vn/phong-chong-cac-benh-truyen-nhiem/phan-biet-sot-xuat-huyet-va-cac-dang-sot-khac-cmobile9396-114830.aspx
Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tổng quan. Vui lòng tham khảo ý kiến của Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để nhận được hướng dẫn phù hợp với tình trạng sức khỏe của bạn.