Khi thời tiết thay đổi đột ngột hoặc vào những giai đoạn giao mùa, hệ thống miễn dịch của cơ thể thường trở nên suy yếu, dễ bị tấn công bởi các tác nhân gây hại. Bên cạnh những biểu hiện hô hấp quen thuộc của chứng cảm lạnh như sổ mũi, hắt hơi hay ho, không ít trường hợp người bệnh còn gặp phải tình trạng rối loạn tiêu hóa. Vậy hiện tượng bị cảm lạnh kèm tiêu chảy xuất phát từ nguyên nhân nào, có nguy hiểm không?.
Cảm lạnh có dẫn đến tiêu chảy không?
Trên thực tế lâm sàng, câu trả lời là có. Mặc dù cảm lạnh thông thường chủ yếu khu trú và gây tổn thương ở hệ thống đường hô hấp trên, nhưng mối liên hệ giữa hệ hô hấp và hệ tiêu hóa là rất chặt chẽ. Khi cơ thể nhiễm lạnh sâu hoặc bị virus tấn công, phản ứng viêm toàn thân có thể gây ảnh hưởng gián tiếp đến nhu động ruột. Đối với những người có cơ địa nhạy cảm, trẻ em hoặc người có hệ tiêu hóa yếu, một đợt cảm lạnh hoàn toàn có thể kéo theo tình trạng đi ngoài phân lỏng, đau bụng âm ỉ hoặc đầy hơi.
Cảm lạnh ở trẻ nhỏ ( Nguồn: Sưu tầm ) (Nguồn: Sưu tầm)
Vì sao bị cảm lạnh kèm tiêu chảy?
Hiện tượng một người vừa xuất hiện triệu chứng cảm lạnh vừa bị tiêu chảy thường do các cơ chế sinh lý và bệnh lý sau đây kích hoạt:
- Sự tấn công đồng thời của virus (Cúm dạ dày): Nhiều trường hợp người bệnh nhầm lẫn giữa cảm lạnh thông thường và tình trạng nhiễm virus đường ruột (chẳng hạn như Rotavirus hoặc Norovirus). Nhóm virus này có khả năng tấn công cả niêm mạc đường hô hấp lẫn niêm mạc đường tiêu hóa, gây ra hội chứng viêm dạ dày ruột cấp tính với biểu hiện song hành là ho, sốt kèm theo nôn mửa, tiêu chảy.
- Hàn tà xâm nhập vào tỳ vị: Theo y học cổ truyền, khi cơ thể bị nhiễm lạnh (hàn tà) mà không được phát tán kịp thời, khí lạnh có thể đi sâu vào bên trong, làm tổn thương tỳ vị (hệ tiêu hóa). Điều này khiến chức năng vận hóa thức ăn bị đình trệ, gây lạnh bụng, đau quặn bụng và tiêu chảy.
- Tác dụng phụ của các loại thuốc điều trị: Việc người bệnh tự ý sử dụng hoặc lạm dụng một số loại thuốc giảm đau, thuốc ho hay đặc biệt là thuốc kháng sinh để chữa cảm lạnh có thể vô tình làm tiêu diệt hệ vi khuẩn có lợi trong đường ruột, gây mất cân bằng hệ vi sinh và dẫn đến biến chứng tiêu chảy do thuốc.
Điều trị khi bị cảm lạnh kèm tiêu chảy
Khi đối mặt với cả hai nhóm triệu chứng ở cả đường hô hấp và đường tiêu hóa, việc áp dụng các liệu pháp Đông y lành tính, hướng đến nguyên tắc làm ấm cơ thể, giữ ấm vùng bụng và phát tán phong hàn là giải pháp hỗ trợ hiệu quả.
Sử dụng ngải cứu với muối
Ngải cứu có vị đắng, tính ấm, có khả năng tán hàn, trừ thấp và làm ấm kinh mạch rất tốt.
- Cách thực hiện: Bạn lấy một nắm lá ngải cứu tươi, rửa sạch, để ráo nước rồi đem sao nóng trên chảo cùng với một ít muối hạt. Khi hỗn hợp còn ấm nóng, hãy bọc vào một chiếc khăn vải sạch rồi tiến hành chườm nhẹ nhàng lên vùng bụng xung quanh rốn của người bệnh.
- Công dụng: Liệu pháp nhiệt kết hợp này giúp làm ấm vùng bụng cấp tốc, giảm nhanh các cơn co thắt ruột gây đau bụng và hỗ trợ cầm tiêu chảy do nhiễm lạnh.
Sử dụng trà gừng
Gừng tươi (sinh khương) là vị thuốc tính ấm, vị cay, có tác dụng chống nôn, kháng viêm và làm ấm tỳ vị vô cùng mạnh mẽ.
- Cách thực hiện: Rửa sạch một củ gừng tươi, thái thành từng lát mỏng hoặc giã nát, sau đó hãm với khoảng 200ml nước sôi trong 10 phút. Người bệnh nên uống từng ngụm nhỏ trà gừng ấm, có thể pha thêm một chút mật ong để tăng hiệu quả.
- Công dụng: Trà gừng giúp kích thích tuần hoàn máu, làm dịu niêm mạc dạ dày, giảm cảm giác nôn nao và hỗ trợ làm ấm cơ thể từ bên trong để đẩy lùi hàn khí.
Uống nước gừng ấm giúp làm dịu đường tiêu hóa và giảm tình trạng lạnh bụng (Nguồn: Sưu tầm)
Sử dụng tía tô và sả
Tía tô và sả đều là những nguyên liệu chứa hàm lượng tinh dầu kháng khuẩn cao và mang tính ấm. Bạn có thể nấu một nồi nước xông hoặc đun nước uống từ lá tía tô kết hợp với vài nhánh sả đập dập. Hơi ấm và các hoạt chất trong hai loại thảo mộc này sẽ hỗ trợ cơ thể toát mồ hôi nhẹ để giải cảm hô hấp, đồng thời làm ấm đường tiêu hóa, giảm tình trạng đầy chướng bụng.
Chế độ dinh dưỡng khi bị cảm lạnh kèm tiêu chảy
Khi bị tiêu chảy, niêm mạc ruột đang tổn thương và dễ bị kích ứng. Do đó, chế độ ăn lúc này cần ưu tiên các món canh, cháo, súp được chế biến ấm nóng, lỏng mềm, dễ tiêu hóa nhưng vẫn giàu dinh dưỡng để bù đắp năng lượng.
Canh thịt heo ngải cứu
Món canh này là sự kết hợp tuyệt vời giữa thịt heo nạc băm nhỏ giàu đạm và lá ngải cứu tính ấm. Canh thịt heo ngải cứu ăn khi còn nóng giúp người bệnh dễ hấp thu dưỡng chất, không gây gánh nặng cho đường ruột, đồng thời hỗ trợ làm ấm cơ thể và hạn chế tình trạng đi ngoài phân lỏng.
Canh riềng thịt bò
Củ riềng có vị cay, tính ấm, tác dụng ôn trung tán hàn, giảm đau cực kỳ hiệu quả đối với các chứng đau bụng do lạnh. Thịt bò bổ sung hàm lượng sắt và protein dồi dào. Canh thịt bò nấu cùng một vài lát riềng tươi và hành hẹ là bài thuốc dinh dưỡng tuyệt vời để phục hồi thể trạng cho người bị cảm lạnh kèm tiêu chảy.
Canh gừng, vỏ quýt với cá diếc
Gừng và vỏ quýt đều có tác dụng giảm buồn nôn, hỗ trợ tiêu hóa, làm ấm cơ thể. Cá diếc lại giàu chất đạm, dễ tiêu hóa, giúp bổ sung dinh dưỡng cần thiết. Đây là món ăn phù hợp cho người hay bị đầy bụng, khó tiêu.
Canh cật dê với các vị thuốc
Cật dê phối hợp nấu canh cùng một số vị thuốc mang tính ấm, bổ trung ích khí là món ăn bài thuốc cao cấp, giúp tăng cường sinh lực, làm ấm sâu hệ thống tiêu hóa cho những trường hợp người bệnh bị suy nhược cơ thể nặng sau nhiều ngày bị cảm và đi ngoài liên tục.
Cháo hoặc súp
Các loại cháo trắng, cháo gà nấu hành, tía tô hoặc súp rau củ thanh đạm là lựa chọn không thể thiếu. Chúng cung cấp lượng tinh bột dễ chuyển hóa, bổ sung một phần nước và muối khoáng tự nhiên giúp cơ thể không bị kiệt sức do mất nước qua phân.
Trái cây quả mọng
Người bệnh có thể bổ sung các loại quả mọng như việt quất, mâm xôi hoặc chuối chín. Chuối rất giàu kali – một khoáng chất quan trọng thường bị thất thoát lớn khi bị tiêu chảy, đồng thời chất pectin trong chuối giúp làm tăng độ đặc của phân, hỗ trợ cải thiện tình trạng đi ngoài hiệu quả.
Chế độ ăn lỏng, ấm giúp hệ tiêu hóa giảm bớt gánh nặng và hấp thu dinh dưỡng tốt hơn (Nguồn: Sưu tầm)
Biện pháp phòng ngừa
Chủ động xây dựng hàng rào bảo vệ cơ thể thông qua các thói quen sinh hoạt khoa học là cách tốt nhất để phòng tránh chứng cảm lạnh và biến chứng tiêu chảy.
Giữ ấm cơ thể
Luôn chú ý bảo vệ cơ thể trước sự thay đổi của thời tiết. Khi ra ngoài trời lạnh, gió lùa hoặc sương đêm, cần mặc đủ ấm, đặc biệt phải giữ ấm kỹ các vùng nhạy cảm như vùng cổ, ngực, lòng bàn chân và đặc biệt là vùng bụng để tránh hàn tà xâm nhập trực tiếp vào hệ tiêu hóa.
Dành thời gian nghỉ ngơi và ngủ đủ
Đảm bảo giấc ngủ sâu từ 7 – 8 tiếng mỗi ngày và phân bổ thời gian làm việc, nghỉ ngơi hợp lý. Khi cơ thể được nghỉ ngơi đầy đủ, hệ thống miễn dịch sẽ hoạt động ở trạng thái tối ưu nhất, giúp chủ động tiêu diệt các loại virus gây bệnh ngay khi chúng mới xâm nhập.
Duy trì thói quen tập luyện thể dục
Việc vận động nhẹ nhàng như đi bộ, tập yoga hoặc thực hiện các bài giãn cơ đơn giản mỗi ngày không chỉ giúp cơ thể dẻo dai mà còn nâng cao sức đề kháng, hỗ trợ hệ miễn dịch hoạt động hiệu quả hơn. Tập luyện đều đặn còn giúp cải thiện tuần hoàn máu, tăng cường năng lượng, giảm căng thẳng và giữ tinh thần thoải mái. Đây là yếu tố quan trọng giúp phòng ngừa cảm lạnh, cảm cúm cũng như nhiều bệnh lý khác, đồng thời tạo nền tảng cho một lối sống lành mạnh và bền vững.
Hạn chế sử dụng đồ ăn, thức uống lạnh
Người bệnh nên tránh sử dụng các loại thực phẩm hoặc thức uống lạnh như nước đá, kem hay đồ uống ướp lạnh, bởi chúng có thể làm tăng áp lực lên hệ tiêu hóa, gây khó chịu và dễ dẫn đến tình trạng đau bụng hoặc tiêu chảy. Việc hạn chế đồ lạnh không chỉ giúp hệ tiêu hóa hoạt động ổn định hơn mà còn hỗ trợ cơ thể duy trì nhiệt độ cân bằng, giảm nguy cơ nhiễm lạnh và tăng cường sức đề kháng. Thay vào đó, nên ưu tiên các món ăn, thức uống ấm nóng như cháo, súp, trà thảo mộc để vừa dễ tiêu hóa vừa giúp cơ thể cảm thấy thoải mái, nhẹ nhàng hơn trong quá trình hồi phục sức khỏe.
Tránh các thực phẩm không tốt cho sức khỏe
Hạn chế tối đa các loại thức ăn nhanh, đồ chiên xào nhiều dầu mỡ, thực phẩm tươi sống chưa được chế biến chín kỹ (như gỏi, tiết canh) và các chất kích thích như rượu, bia, cà phê. Những thực phẩm này rất dễ làm kích ứng niêm mạc ruột và tạo điều kiện cho vi khuẩn có hại tấn công hệ tiêu hóa khi cơ thể đang yếu.
Lối sống khoa học và dinh dưỡng lành mạnh là chìa khóa phòng bệnh hiệu quả (Nguồn: Sưu tầm)
Tóm lại, hiện tượng bị cảm lạnh kèm tiêu chảy tuy gây ra nhiều sự khó chịu và mệt mỏi nhân đôi cho người bệnh, nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát tốt nếu chúng ta hiểu rõ bản chất và có phương án xử lý khoa học. Việc ưu tiên bù nước và điện giải kịp thời, áp dụng các biện pháp làm ấm tỳ vị bằng thảo mộc tự nhiên và duy trì một chế độ ăn lỏng, mềm chính là chìa khóa giúp cơ thể nhanh chóng phục hồi.
Nguồn tham khảo:
Ministry of health
https://www.moh.gov.sg/seeking-healthcare/getting-medical-help/conditions/cold-and-flu/