Khi cơ thể mệt mỏi do các triệu chứng của cảm lạnh tấn công, nhiều người thường nghĩ ngay đến việc truyền dịch (hay còn gọi là truyền nước) như một giải pháp cấp tốc để phục hồi sức khỏe. Thậm chí, không ít trường hợp còn tự ý gọi dịch vụ y tế đến truyền nước tại nhà mà không qua thăm khám. Vậy liệu người bị cảm lạnh có nên truyền nước không? Dưới góc nhìn y khoa hiện đại, hành động này mang lại lợi ích hay tiềm ẩn những rủi ro nguy hiểm cho sức khỏe?
Tác dụng của việc truyền nước
Truyền dịch là một biện pháp can thiệp y tế nhằm đưa các dung dịch vô trùng (như muối sinh lý, đường glucose, dung dịch điện giải hoặc axit amin) trực tiếp vào hệ thống tuần hoàn qua đường tĩnh mạch.
Trong lâm sàng, liệu pháp này có tác dụng vô cùng quan trọng giúp:
- Bù đắp cấp tốc khối lượng tuần hoàn và lượng chất lỏng bị thiếu hụt nghiêm trọng.
- Khôi phục lại trạng thái cân bằng các chất điện giải (natri, kali, clo…) trong cơ thể.
- Nuôi dưỡng cơ thể tạm thời đối với những bệnh nhân không thể ăn uống bằng đường miệng.
- Làm dung môi để đưa các loại thuốc điều trị chuyên biệt vào cơ thể một cách nhanh chóng nhất.
Cảm lạnh có nên truyền nước không?
Câu trả lời từ các chuyên gia y tế và bác sĩ chuyên khoa là: Thông thường, người bị cảm lạnh không cần và không nên truyền nước.
Cảm lạnh bản chất là một bệnh lý nhiễm trùng đường hô hấp trên do virus gây ra, có tính chất tự giới hạn. Điều này có nghĩa là cơ thể sẽ tự kích hoạt hệ thống miễn dịch để tạo ra kháng thể tiêu diệt virus và bệnh sẽ tự khỏi sau khoảng 7 – 10 ngày nếu người bệnh được nghỉ ngơi và chăm sóc đúng cách. Việc truyền dịch không có khả năng tiêu diệt virus hay loại bỏ nguyên nhân gây bệnh. Do đó, chỉ thực hiện truyền nước khi có chỉ định y khoa nghiêm ngặt từ bác sĩ sau khi đã qua thăm khám trực tiếp.
Chỉ truyền dịch khi có sự thăm khám, chỉ định và giám sát trực tiếp của nhân viên y tế (Nguồn: Sưu tầm)
Vì sao cảm lạnh thường không nên truyền nước?
Việc lạm dụng chai dịch truyền mỗi khi bị sụt sịt, hắt hơi là một thói quen sai lầm xuất phát từ các lý do sinh lý sau:
Bù nước qua đường uống tốt hơn
Hệ tiêu hóa của con người là một bộ máy sinh lý hoàn hảo nhất để hấp thụ nước và các chất dinh dưỡng. Việc uống nước ấm, nước ép trái cây hay oresol qua đường miệng giúp cơ thể hấp thu một cách chủ động, an toàn và tự điều tiết theo nhu cầu thực tế của các tế bào. Đây luôn là con đường bù nước tự nhiên được y học ưu tiên hàng đầu trước khi tính đến các biện pháp can thiệp xâm lấn như tiêm truyền.
Không gây mất quá nhiều nước khi cảm lạnh thông thường
Người bị cảm lạnh thường chỉ gặp các triệu chứng như ho, sổ mũi, đau họng hoặc sốt nhẹ, hiếm khi rơi vào tình trạng mất nước cấp tính. Do đó, việc can thiệp bằng truyền tĩnh mạch thường không cần thiết. Thay vào đó, người bệnh có thể bù nước hiệu quả bằng cách uống nước lọc, nước ấm, nước trái cây hoặc dung dịch oresol để duy trì cân bằng dịch và điện giải. Việc bổ sung nước qua đường uống vừa an toàn, vừa phù hợp sinh lý, giúp cơ thể hồi phục nhanh chóng mà không phải đối mặt với những rủi ro tiềm ẩn từ truyền dịch không đúng chỉ định.
Truyền dịch không làm cảm lạnh khỏi nhanh hơn
Bản chất của cảm lạnh là do virus gây ra, và hiện chưa có phương pháp truyền dịch nào có khả năng tiêu diệt virus hoặc rút ngắn thời gian mắc bệnh. Truyền dịch chỉ đóng vai trò hỗ trợ trong những trường hợp đặc biệt, chẳng hạn khi người bệnh mất nước nghiêm trọng, không thể uống được hoặc cần đưa thuốc trực tiếp vào hệ tuần hoàn. Với đa số trường hợp cảm lạnh thông thường, cơ thể có thể tự hồi phục nhờ nghỉ ngơi, uống nhiều nước, bổ sung dinh dưỡng và giữ ấm. Việc truyền dịch không giúp bệnh khỏi nhanh hơn, thậm chí nếu thực hiện không đúng chỉ định còn tiềm ẩn nguy cơ biến chứng như sốc phản vệ hoặc nhiễm trùng. Vì vậy, người bệnh nên ưu tiên bù nước qua đường uống và chăm sóc tại nhà, chỉ truyền dịch khi có chỉ định rõ ràng từ bác sĩ chuyên khoa.
Phòng ngừa tình trạng cảm lạnh
Thay vì tìm đến các biện pháp can thiệp khi đã nhiễm bệnh, việc chủ động xây dựng lối sống khoa học sẽ giúp bạn bảo vệ cơ thể một cách vững chắc:
- Tăng cường vitamin từ dinh dưỡng: Tích cực bổ sung các loại thực phẩm, trái cây tươi giàu vitamin C (như cam, quýt, bưởi, kiwi) và khoáng chất kẽm để củng cố hàng rào miễn dịch của cơ thể.
- Giữ ấm cơ thể đúng cách: Chú ý mặc ấm, bảo vệ kỹ vùng cổ, ngực và lòng bàn chân khi thời tiết chuyển mùa, khi đi ngoài trời mưa lạnh hoặc sương đêm.
- Duy trì vệ sinh cá nhân: Thường xuyên rửa tay bằng xà phòng sát khuẩn, súc họng bằng nước muối sinh lý hằng ngày để loại bỏ các tác nhân virus bám trên niêm mạc đường hô hấp.
Mặc ấm khi ra ngoài trong thời tiết lạnh giúp phòng ngừa cảm lạnh (Nguồn: Sưu tầm)
Cần gặp bác sĩ khi nào?
Mặc dù cảm lạnh thông thường không cần truyền dịch, nhưng người bệnh cần đến ngay các cơ sở y tế để được thăm khám và có thể sẽ được chỉ định truyền nước trong các trường hợp đặc biệt sau:
Mất nước nhiều
Tình trạng này thường được nhận biết qua các dấu hiệu rõ rệt như tiểu ít, miệng khô, mắt trũng, da nhăn nheo, cơ thể lờ đờ và mệt mỏi kiệt quệ. Khi mất nước nghiêm trọng, cơ thể không chỉ thiếu dịch mà còn mất cân bằng điện giải, dễ dẫn đến tụt huyết áp, chóng mặt hoặc thậm chí ngất xỉu. Đây là tình trạng nguy hiểm cần được xử lý kịp thời bằng cách bù nước và điện giải đúng cách, đồng thời thăm khám y tế để tránh biến chứng.
Uống nước ấm và nghỉ ngơi là phương pháp phục hồi tự nhiên, hiệu quả hơn truyền dịch (Nguồn: Sưu tầm)
Rối loạn điện giải nặng
Đây là tình trạng nguy hiểm có thể gây ảnh hưởng trực tiếp đến nhịp tim, chức năng cơ và tình trạng tri giác. Khi điện giải trong cơ thể mất cân bằng nghiêm trọng, người bệnh dễ gặp các triệu chứng như tim đập bất thường, co giật cơ, yếu liệt hoặc rối loạn ý thức. Nếu không được xử lý kịp thời, rối loạn điện giải có thể dẫn đến biến chứng nặng, thậm chí đe dọa tính mạng. Vì vậy, khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường, cần nhanh chóng đến cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị đúng cách.
Cần đưa thuốc vào cơ thể
Trong trường hợp cảm lạnh đã tiến triển thành các biến chứng nặng (như viêm phế quản cấp, viêm phổi) và người bệnh cần được đưa các loại thuốc điều trị, thuốc kháng sinh dạng tiêm truyền trực tiếp vào mạch máu để phát huy tác dụng nhanh chóng.
Yếu tố nguy hiểm khi tự ý truyền nước
Sốc phản vệ
Đây là tai biến y khoa cấp tính đặc biệt nguy hiểm và là nỗi ám ảnh lớn nhất của các bác sĩ khi tiến hành tiêm truyền. Nhiều người lầm tưởng cơ thể chỉ dị ứng với thuốc chứ không thể dị ứng với các loại dịch truyền thông thường như nước muối sinh lý hay nước đường Glucose. Tuy nhiên, trên thực tế, bất kỳ một dung dịch nào khi đưa trực tiếp vào tĩnh mạch đều có thể kích hoạt hệ miễn dịch phản ứng quá mẫn.
Sốc phản vệ do truyền dịch thường khởi phát rất nhanh, chỉ vài phút hoặc ngay sau khi dòng dịch truyền đi vào cơ thể với các biểu hiện như: khó thở, tức ngực, nghẹn họng, mạch đập nhanh nhưng huyết áp tụt sâu, toàn thân nổi mẩn đỏ hoặc vã mồ hôi lạnh. Nếu tình huống này xảy ra tại nhà – nơi hoàn toàn thiếu vắng các phương tiện cấp cứu chuyên dụng và hộp thuốc chống sốc (chứa Adrenaline) – người bệnh sẽ nhanh chóng rơi vào trạng thái nguy kịch, ngừng tuần hoàn và đối mặt với nguy cơ tử vong vô cùng cao.
Các rủi ro khác
Bên cạnh nguy cơ sốc phản vệ đe dọa tính mạng, việc tự ý cắm kim truyền nước tại nhà còn tiềm ẩn hàng loạt hệ lụy nghiêm trọng khác đối với sức khỏe:
- Phù phổi cấp (Quá tải dịch tuần hoàn): Việc đưa một khối lượng chất lỏng lớn trực tiếp vào hệ thống mạch máu một cách đột ngột sẽ khiến tim và thận phải làm việc quá tải để co bóp và đào thải. Ở những người có hệ tim mạch yếu tiềm ẩn hoặc chức năng thận kém, lượng dịch dư thừa này không được giải phóng kịp thời sẽ ứ đọng lại, tràn vào các nang phổi gây hội chứng phù phổi cấp, suy hô hấp nặng và đe dọa trực tiếp đến tính mạng.
- Nhiễm trùng máu: Quy trình tiêm truyền đòi hỏi môi trường và dụng cụ phải đảm bảo vô trùng tuyệt đối. Khi tự truyền dịch tại nhà, việc sát khuẩn da không kỹ, sử dụng dây truyền hoặc kim tiêm không đạt chuẩn sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn xâm nhập trực tiếp từ môi trường ngoài vào dòng máu, dẫn đến nhiễm trùng huyết – một dạng nhiễm trùng toàn thân cực kỳ phức tạp và có tỷ lệ tử vong cao.
- Sưng nề, hoại tử mô và viêm tắc tĩnh mạch: Nếu kỹ thuật lấy ven không chuẩn xác hoặc người bệnh cử động làm lệch kim, dịch truyền sẽ thoát ra ngoài lòng mạch và tràn vào các mô kẽ xung quanh. Hiện tượng này nhẹ thì gây bầm tím, sưng nề, đau nhức tại vị trí tiêm; nặng có thể dẫn đến viêm tắc tĩnh mạch hoặc hoại tử mô vùng cánh tay do dịch truyền (đặc biệt là các loại dịch truyền ưu trương, dịch đạm) gây ứ đọng lâu ngày.
Tóm lại, truyền nước không phải là một “thần dược” giúp chữa khỏi bệnh cảm lạnh và việc tự ý truyền dịch tại nhà là một hành động tiềm ẩn nhiều rủi ro y khoa cực kỳ nguy hiểm. Biện pháp tốt nhất khi bị cảm lạnh là dành thời gian nghỉ ngơi, uống nhiều nước ấm, ăn uống đủ chất và chỉ sử dụng các biện pháp can thiệp y tế khi có sự chỉ định của bác sĩ.
Nguồn tham khảo:
PubMed Central
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11927321/