Block nhĩ thất độ 3 là gì? Mức độ nguy hiểm, chẩn đoán, điều trị và phòng ngừa
Block nhĩ thất độ 3, hay còn gọi là block tim hoàn toàn, là cấp độ nghiêm trọng nhất trong các rối loạn dẫn truyền điện học của tim. Khi các xung điện từ tâm nhĩ bị chặn đứng hoàn toàn và không thể truyền xuống tâm thất, trái tim sẽ mất đi sự phối hợp nhịp nhàng vốn có. Tình trạng này đe dọa trực tiếp đến tính mạng nếu không được xử lý cấp cứu kịp thời.
Block nhĩ thất độ 3 là gì?
Để hiểu về bệnh lý này, chúng ta cần biết rằng nhịp tim bình thường được điều khiển bởi các tín hiệu điện chạy từ buồng trên (tâm nhĩ) xuống buồng dưới (tâm thất). Trong tình trạng block nhĩ thất độ 3, sự kết nối điện học này bị đứt gãy hoàn toàn. Kết quả là tâm nhĩ và tâm thất bắt đầu đập độc lập với nhau, không còn sự liên hệ nào. Tâm nhĩ vẫn đập theo nhịp của nút xoang, nhưng tâm thất buộc phải tự phát ra một nhịp đập chậm chạp và yếu ớt để duy trì dòng máu cơ bản.
Tuy nhiên, nhịp tự thất này thường chỉ đạt khoảng 20 đến 40 nhịp mỗi phút, quá thấp để cung cấp đủ oxy cho não bộ và các cơ quan quan trọng khác. Chẩn đoán block độ 3 thường được thực hiện nhanh chóng thông qua điện tâm đồ, nơi sóng P và phức bộ QRS hoàn toàn không có sự liên quan về mặt thời gian. Đối với nhân viên y tế, đây là một trong những rối loạn nhịp cần được can thiệp ngay lập tức để tránh nguy cơ ngừng tim.
Nguyên nhân gây block nhĩ thất độ 3
Có rất nhiều yếu tố dẫn đến sự đình trệ hoàn toàn của hệ thống dẫn truyền điện học trong tim. Các nguyên nhân này có thể xuất phát từ quá trình lão hóa tự nhiên hoặc các tổn thương bệnh lý cấp và mạn tính.
Lão hóa tự nhiên ở người lớn tuổi
Đây là nguyên nhân phổ biến nhất gây ra block tim hoàn toàn. Theo thời gian, các mô dẫn truyền trong tim bị thoái hóa và xơ hóa (bệnh Lev hoặc bệnh Lenegre). Các tế bào thần kinh tim dần bị thay thế bằng các mô sẹo không có khả năng dẫn điện, làm ngắt quãng đường truyền xung động vĩnh viễn.
Tổn thương tim sau phẫu thuật
Các cuộc phẫu thuật can thiệp vào cấu trúc tim như sửa chữa van tim, đóng thông liên thất hoặc các thủ thuật can thiệp sâu có thể vô tình gây tổn thương cho nút nhĩ thất hoặc bó His do vị trí giải phẫu rất gần nhau. Điều này dẫn đến tình trạng block dẫn truyền ngay sau phẫu thuật.
Các bệnh tim mạch khác gây tổn thương cơ tim
Viêm cơ tim do vi rút hoặc vi khuẩn, bệnh cơ tim phì đại và các bệnh lý thâm nhiễm như thoái hóa bột (amyloidosis) có thể phá hủy hệ thống điện tim từ bên trong, khiến các tín hiệu không thể xuyên qua các lớp cơ tim bị tổn thương.
Người bệnh sau nhồi máu cơ tim
Nhồi máu cơ tim cấp, đặc biệt là nhồi máu cơ tim thành dưới hoặc thành trước diện rộng, có thể cắt đứt nguồn máu nuôi dưỡng hệ thống dẫn truyền. Khi các tế bào tại nút nhĩ thất bị hoại tử do thiếu máu, tình trạng block hoàn toàn sẽ xảy ra, thường đi kèm với tiên lượng rất nặng.
Bệnh van tim
Tình trạng vôi hóa van động mạch chủ nặng có thể lan rộng xuống vách liên thất và ảnh hưởng đến bó His, gây ra sự tắc nghẽn dẫn truyền điện học. Đây là biến chứng thường gặp ở những bệnh nhân hẹp van động mạch chủ lâu năm không được điều trị.
Bệnh tuyến giáp
Cả suy giáp nặng và cường giáp đều có thể làm rối loạn chuyển hóa tế bào cơ tim. Trong đó, suy giáp nặng có thể làm chậm đáng kể các hoạt động điện học và đôi khi gây ra các cơn block dẫn truyền phức tạp.
Bệnh Lyme
Nhiễm khuẩn Borrelia burgdorferi qua vết cắn của bọ ve có thể gây viêm tim. Block dẫn truyền nhĩ thất là một trong những biểu hiện tim mạch điển hình của bệnh Lyme và có thể tiến triển rất nhanh sang độ 3.
Các bệnh tự miễn dịch
Các bệnh như lupus ban đỏ hệ thống hoặc viêm khớp dạng thấp gây viêm hệ thống mạn tính. Tình trạng viêm này có thể tấn công vào các mô tim, gây xơ hóa và phá hủy đường dẫn truyền xung điện tự nhiên của cơ thể.
Một số loại thuốc tim mạch
Sử dụng quá liều các thuốc chẹn beta, chẹn kênh calci, digoxin hoặc các thuốc chống loạn nhịp mạnh có thể ức chế nút nhĩ thất đến mức gây block hoàn toàn. Tuy nhiên, nếu do thuốc, tình trạng này có thể phục hồi sau khi ngưng thuốc và đào thải độc tố.
Kiểm tra sức khỏe tim mạch định kỳ giúp phát hiện các nguy cơ tiềm ẩn của bệnh lý dẫn truyền – Nguyên nhân gây block nhĩ thất độ 3 (Nguồn: Sưu tầm)
Triệu chứng của block nhĩ thất độ 3
Do nhịp tim bị giảm xuống mức quá thấp, các triệu chứng của block độ 3 thường rất rầm rộ và nghiêm trọng. Người bệnh thường cảm thấy mệt mỏi rã rời, không còn sức lực ngay cả khi đang nghỉ ngơi. Chóng mặt, hoa mắt và cảm giác choáng váng xảy ra liên tục do não bộ không nhận đủ lượng máu cần thiết. Một triệu chứng đặc trưng là ngất xỉu đột ngột (cơn Adams-Stokes), bệnh nhân có thể mất ý thức hoàn toàn trong vài giây đến vài phút, da tái nhợt và sau đó tỉnh lại khi nhịp tự thất phục hồi. Ngoài ra, người bệnh có thể cảm thấy đau tức ngực do cơ tim bị thiếu oxy, khó thở nghiêm trọng ngay cả khi nằm phẳng (dấu hiệu của suy tim cấp). Ở một số người cao tuổi, triệu chứng có thể biểu hiện bằng sự lú lẫn hoặc thay đổi trạng thái tâm thần đột ngột. Nếu bạn hoặc người thân gặp phải các dấu hiệu này, việc tìm kiếm sự trợ giúp y tế ngay lập tức là điều bắt buộc.
Block nhĩ thất độ 3 có nguy hiểm không?
Câu trả lời chắc chắn là có, đây là một tình trạng đe dọa tính mạng trực tiếp. Sự nguy hiểm của block độ 3 nằm ở chỗ trái tim không còn khả năng duy trì huyết áp tối thiểu để nuôi sống các cơ quan. Nếu không được điều trị, bệnh nhân có thể rơi vào trạng thái sốc tim, suy đa tạng do thiếu máu kéo dài. Nguy cơ lớn nhất là ngừng tim hoàn toàn (asystole), khi ngay cả các nhịp tự thất cũng không còn hoạt động. Ngoài ra, việc nhịp tim quá chậm có thể kích hoạt các cơn nhịp nhanh thất hoặc rung thất bù trừ, dẫn đến đột tử trong tích tắc.
Biến chứng block nhĩ thất độ 3 có thể xảy ra
Nếu không được can thiệp kịp thời bằng máy tạo nhịp, bệnh nhân sẽ phải đối mặt với một loạt biến chứng nặng nề.
Tim đập chậm
Nhịp tim chậm mãn tính (thường dưới 40 nhịp/phút) khiến toàn bộ các quá trình chuyển hóa trong cơ thể bị đình trệ. Người bệnh luôn trong trạng thái thiếu máu cục bộ, da dẻ xanh xao và các đầu chi lạnh toát.
Giảm cung lượng tim
Tim không thể đáp ứng nhu cầu máu của cơ thể, dẫn đến suy tim sung huyết. Máu bị ứ lại ở phổi gây phù phổi cấp hoặc ứ ở gan và chân gây phù nề, gan to. Điều này làm suy giảm chất lượng cuộc sống và khả năng vận động của người bệnh một cách trầm trọng.
Ngất hoặc mất ý thức đột ngột
Các cơn ngất xảy ra không báo trước là mối nguy hiểm lớn vì người bệnh có thể té ngã gây chấn thương sọ não hoặc gãy xương. Đây là biến chứng thường xuyên nhất khiến bệnh nhân phải nhập viện cấp cứu.
Ngừng tim
Đây là biến chứng cuối cùng và nguy hiểm nhất. Khi hệ thống điện tim tê liệt hoàn toàn và các vị trí phát nhịp phụ trợ cũng suy kiệt, tim sẽ ngừng đập, dẫn đến tử vong lâm sàng nếu không được hồi sức tim phổi ngay lập tức.
Theo dõi nhịp tim thường xuyên là cách tốt nhất để nhận biết các dấu hiệu nguy hiểm của block tim – Biến chứng block nhĩ thất độ 3 có thể xảy ra (Nguồn: Sưu tầm)
Tiêu chuẩn chẩn đoán block nhĩ thất độ 3
Chẩn đoán xác định block nhĩ thất độ 3 dựa hoàn toàn vào điện tâm đồ (ECG). Các bác sĩ sẽ tìm kiếm sự hiện diện của “phân ly nhĩ thất”. Cụ thể, sóng P (đại diện cho tâm nhĩ) sẽ xuất hiện đều đặn với tần suất nhanh hơn, trong khi phức bộ QRS (đại diện cho tâm thất) cũng xuất hiện đều đặn nhưng với tần suất chậm hơn rất nhiều. Điều quan trọng nhất là không có bất kỳ mối liên hệ nào giữa sóng P và phức bộ QRS; sóng P có thể nằm ngay trước, sau hoặc thậm chí chồng lên phức bộ QRS. Ngoài ra, hình dạng của phức bộ QRS có thể giãn rộng nếu nhịp tự thất phát ra từ vị trí thấp trong tâm thất. Bên cạnh ECG, bác sĩ có thể chỉ định siêu âm tim để đánh giá sức co bóp của cơ tim và các xét nghiệm máu để loại trừ các nguyên nhân do rối loạn điện giải hoặc độc chất.
Tiên lượng bệnh nhân block nhĩ thất độ 3
Tiên lượng của bệnh nhân phụ thuộc rất lớn vào thời điểm được can thiệp và các bệnh lý tim mạch đi kèm. Nếu được phát hiện sớm và đặt máy tạo nhịp tim kịp thời, tiên lượng thường rất tốt. Người bệnh có thể quay lại cuộc sống gần như bình thường với tuổi thọ kéo dài. Tuy nhiên, nếu block xảy ra sau một đợt nhồi máu cơ tim diện rộng hoặc trên nền suy tim nặng, tiên lượng sẽ kém hơn và nguy cơ tử vong cao hơn. Đối với các trường hợp do thuốc hoặc bệnh Lyme, nếu điều trị đúng nguyên nhân, dẫn truyền có thể phục hồi hoàn toàn.
Phương pháp điều trị block nhĩ thất độ 3
Điều trị block nhĩ thất độ 3 là một quá trình cấp cứu bao gồm các bước ổn định tạm thời và can thiệp vĩnh viễn. Bước đầu tiên, bác sĩ có thể sử dụng các loại thuốc như Atropine hoặc Isoproterenol để kích thích nhịp tim tạm thời trong khi chuẩn bị các phương án khác. Tuy nhiên, các thuốc này thường ít hiệu quả trong block độ 3. Do đó, phương pháp tạo nhịp tạm thời qua da hoặc qua tĩnh mạch thường được thực hiện ngay tại phòng cấp cứu.
Biện pháp phòng ngừa tiến triển block nhĩ thất lên độ 3
Để ngăn chặn tình trạng block nhĩ thất tiến triển lên cấp độ nặng nhất, việc kiểm soát các bệnh lý nền là vô cùng quan trọng. Bạn nên điều trị tốt bệnh tăng huyết áp, đái tháo đường và rối loạn mỡ máu để bảo vệ các mạch máu nuôi tim. Nếu đã được chẩn đoán block độ 1 hoặc độ 2, việc tái khám định kỳ theo lịch của bác sĩ là bắt buộc để theo dõi sự biến đổi của khoảng PR trên điện tâm đồ. Hãy luôn thận trọng khi sử dụng các loại thuốc tim mạch và không bao giờ tự ý tăng liều. Việc duy trì một lối sống lành mạnh, không hút thuốc lá và hạn chế rượu bia cũng giúp bảo vệ hệ thống dẫn truyền khỏi sự xơ hóa sớm. Ngoài ra, việc tiêm phòng các bệnh lý nhiễm trùng và điều trị dứt điểm các bệnh lý viêm cũng góp phần giảm nguy cơ tổn thương cơ tim dẫn đến block dẫn truyền.
Duy trì chế độ dinh dưỡng lành mạnh là chìa khóa bảo vệ hệ tim mạch khỏi các tổn thương mạn tính – Biện pháp phòng ngừa tiến triển block nhĩ thất lên độ 3 (Nguồn: Sưu tầm)
Chế độ sinh hoạt cho bệnh nhân block nhĩ thất độ 3
Sau khi đã được điều trị ổn định, đặc biệt là sau khi đặt máy tạo nhịp, người bệnh cần tuân thủ một chế độ sinh hoạt khoa học. Bạn nên tránh các hoạt động thể lực quá mạnh hoặc các môn thể thao đối kháng có nguy cơ va đập vào vùng đặt máy. Khi sử dụng các thiết bị điện tử hoặc đi qua cửa an ninh sân bay, hãy thông báo cho nhân viên về việc mình có mang máy tạo nhịp trong người. Một chế độ ăn uống giàu chất xơ, ít muối và đủ khoáng chất giúp tim hoạt động nhẹ nhàng hơn. Việc giữ tinh thần thoải mái, ngủ đủ giấc và tránh căng thẳng cực độ cũng hỗ trợ rất tốt cho quá trình phục hồi. Theo khuyến cáo, người bệnh nên mang theo thẻ thông tin máy tạo nhịp bên mình mọi lúc để nhân viên y tế có thể xử lý đúng cách trong trường hợp khẩn cấp.
Block nhĩ thất độ 3 là một tình trạng y tế khẩn cấp yêu cầu sự can thiệp chuyên sâu ngay lập tức. Việc đặt máy tạo nhịp tim vĩnh viễn hiện nay là phương pháp tối ưu giúp người bệnh vượt qua nguy hiểm và duy trì cuộc sống khỏe mạnh. Hãy luôn chú ý đến các dấu hiệu cảnh báo của cơ thể và thực hiện kiểm tra sức khỏe tim mạch định kỳ để bảo vệ trái tim của chính mình một cách tốt nhất.
Nội dung mang tính chất tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán hoặc điều trị y khoa của nhân viên y tế.
Nguồn tham khảo: WHO, CDC, Bộ Y tế, Tổng hợp.