Carbon Black là gì? Công dụng và những điều cần lưu ý

Thuốc Carbon Black chứa hoạt chất chính là Activated charcoal, thường được sử dụng trong điều trị cấp cứu các trường hợp ngộ độc do dược chất hoặc hóa chất. Than hoạt tính có khả năng hấp thụ các độc tố, giúp ngăn chặn sự hấp thu của các chất độc vào cơ thể. Nó thường được dùng dưới dạng nang, viên nén hoặc bột để pha hỗn dịch, với liều lượng và cách dùng tùy thuộc vào tình trạng ngộ độc và đối tượng sử dụng.

Tổng quan về Carbon Black

Tên thuốc gốc (Hoạt chất)

Activated charcoal (Than hoạt)

Loại thuốc

Thuốc giải độc

Dạng thuốc và hàm lượng

Nang 250 mg; viên nén 250 mg, 500 mg.
Dạng lỏng: 12,5 g (60 ml); 25 g (120 ml) với dung môi là nước hoặc sorbitol hoặc propylen glycol.
Bột để pha hỗn dịch: 15 g, 30 g, 40 g, 120 g, 240 g.

Chỉ định Carbon Black

Thuốc được sử dụng trong điều trị cấp cứu các trường hợp ngộ độc do dược chất hoặc hóa chất, bao gồm paracetamol, aspirin, atropin, các barbiturat, dextropropoxyphen, digoxin, nấm độc, acid oxalic, phenol, phenylpropanolamin, phenytoin, strychnin và thuốc chống trầm cảm 3 vòng.
Than hoạt tính còn có khả năng hấp thụ các độc tố do vi khuẩn tiết ra trong đường tiêu hóa khi cơ thể bị nhiễm khuẩn.
Ngoài ra, than hoạt cũng được dùng trong chẩn đoán các trường hợp rò ở đại tràng và tử cung.
Thuốc được phối hợp với một số dược chất khác để giảm các triệu chứng đầy hơi, khó tiêu và trướng bụng.

Dược lực học

Than hoạt có khả năng hấp phụ một lượng lớn các hợp chất vô cơ và hữu cơ. Khi dùng qua đường uống, than hoạt làm giảm đáng kể sự hấp thu của các chất này, khiến nó trở thành liệu pháp hữu ích trong nhiều trường hợp ngộ độc cấp tính qua đường miệng.
Để đạt hiệu quả điều trị tối ưu, than hoạt cần được sử dụng càng sớm càng tốt sau khi chất độc đã được nuốt vào.
Tuy nhiên, than hoạt vẫn có thể phát huy tác dụng trong vài giờ sau khi uống phải một số thuốc có khả năng hấp thu chậm, do nhu động dạ dày bị giảm hoặc do các chu kỳ gan – ruột hoặc ruột – ruột.
Khi được dùng với nhiều liều lặp lại, than hoạt tạo ra và duy trì một sự chênh lệch nồng độ tại thành ống tiêu hóa, từ đó thúc đẩy quá trình khuếch tán thụ động của các chất độc từ máu vào lòng ruột để được than hấp phụ.
Bằng cơ chế này, than hoạt giúp ngăn chặn chu kỳ ruột – gan, ruột – ruột và tăng cường tốc độ đào thải chất độc ra khỏi cơ thể (được gọi là thẩm phân dạ dày – ruột).
Việc sử dụng than hoạt nhắc lại nhiều lần đã được chứng minh là làm tăng cường bài tiết qua phân của các thuốc như glycosid trợ tim, barbiturat, salicylat và theophylin.
Than hoạt không có hiệu quả trong việc điều trị ngộ độc các loại acid và kiềm mạnh.
Thuốc cũng không được khuyến cáo để giải độc các muối sắt, cyanid, malathion, dicophan, lithi, hoặc một số dung môi hữu cơ như ethanol, methanol hoặc ethylen glycol, do khả năng hấp phụ của nó đối với các chất này quá thấp.
Các nghiên cứu lâm sàng đã chỉ ra rằng than hoạt không có tác dụng chống tiêu chảy, không thay đổi tần suất đi ngoài, không làm thay đổi lượng phân hay rút ngắn thời gian tiêu chảy; do đó, không nên sử dụng than hoạt để điều trị tiêu chảy cấp ở trẻ em.

Xem thêm: Calcipotriol: Điều Trị Bệnh Vảy Nến Bằng Dẫn Xuất Vitamin D

Dược động học

Hấp thu

Than hoạt tính không được hấp thu vào hệ tuần hoàn toàn thân và không đi qua đường tiêu hóa vào máu.

Phân bố

Hiện chưa có dữ liệu nào về sự phân bố của than hoạt trong cơ thể.

Chuyển hóa

Chất này không trải qua bất kỳ quá trình chuyển hóa nào.

Thải trừ

Than hoạt được bài tiết ra khỏi cơ thể dưới dạng nguyên vẹn theo phân.

Tương tác thuốc Carbon Black

Tương tác với các thuốc khác

Than hoạt tính làm giảm sự hấp thu của nhiều loại thuốc từ đường tiêu hóa; do đó, cần tránh dùng đồng thời với các thuốc điều trị bằng đường uống.
Khi xử lý ngộ độc cấp tính, nên lựa chọn đường tiêm để phối hợp các loại thuốc khác.
Than hoạt tính làm giảm hiệu quả của các thuốc gây nôn. Nếu có chỉ định gây nôn, quá trình này phải được thực hiện trước khi dùng than hoạt tính.

Tương tác với thực phẩm

Thuốc có thể được dùng cùng hoặc không cùng với thức ăn.
Cần tăng liều than hoạt tính nếu được dùng sau một bữa ăn lớn.

Chống chỉ định thuốc Carbon Black

Không sử dụng Than hoạt tính trong các trường hợp sau:

Khi đã dùng các thuốc giải độc đặc hiệu, ví dụ như methionin.
Khi bệnh nhân bị ngộ độc muối kim loại (như sắt, lithi), các chất gây loét, rượu, clofenotan (DDT, dicophan), malathion, hoặc các chế phẩm từ dầu mỏ.
Đối với người chuẩn bị thực hiện nội soi, người bị tắc ruột, hoặc những người có tiền sử dễ bị sặc.

Liều lượng & cách dùng Carbon Black

Người lớn

Điều trị ngộ độc cấp:

Việc sử dụng thuốc phải được tiến hành càng sớm càng tốt sau khi xảy ra ngộ độc.
Liều trung bình cho một lần là khoảng 50 g (dao động từ 25 – 100 g), cần khuấy đều trong 250 ml nước và lắc kỹ trước khi uống.
Thuốc có thể được đưa vào dạ dày qua ống thông.
Nếu tình trạng nhiễm độc nặng (hoặc được phát hiện muộn), có thể nhắc lại liều 25 – 50 g nhiều lần, với khoảng cách giữa các liều là 4 – 6 giờ. Liệu trình có thể cần kéo dài tới 48 giờ.

Trẻ em

Trẻ em trên 13 tuổi: Dùng liều lượng tương tự người lớn.
Trẻ em dưới 13 tuổi: Liều lượng được xác định dựa trên dung tích dạ dày. Trên thực tế, liều thường là 0,5 – 1 g/kg, nhưng không được vượt quá 3 g/kg. Trong trường hợp nặng hoặc phát hiện muộn, liều có thể lặp lại sau mỗi 4 – 6 giờ. Để giúp trẻ dễ uống hơn, có thể pha thêm saccarin, đường hoặc sorbitol.
Trẻ nhỏ được điều trị bằng than hoạt tính cần được bác sĩ theo dõi chặt chẽ về cân bằng nước và điện giải.

Đối tượng khác

Người cao tuổi: Dùng liều lượng tương tự người lớn.

Xem thêm: Telithromycin là thuốc gì? Công dụng, liều dùng và những lưu ý quan trọng

Tác dụng phụ của Carbon Black

Thường gặp

Buồn nôn, táo bón, phân có màu đen.

Ít gặp

Chưa ghi nhận dữ liệu lâm sàng.

Hiếm gặp

Tình trạng hít phải hoặc trào ngược than hoạt tính vào phổi có thể xảy ra ở những bệnh nhân có tri giác lơ mơ, đặc biệt khi rút ống thông, sử dụng chất gây nôn, hoặc đặt nhầm ống thông. Biến cố này có thể dẫn đến các biến chứng phổi nghiêm trọng, thậm chí gây tử vong.
Tắc nghẽn ruột chỉ được ghi nhận khi sử dụng thuốc với nhiều liều liên tục.

Lưu ý khi dùng Carbon Black

Lưu ý chung

Than hoạt tính có khả năng liên kết và giữ lại các loại dược phẩm khác, đặc biệt khi được sử dụng trong các tình huống cấp tính.
Sự hiện diện của thức ăn trong đường tiêu hóa có thể làm giảm hiệu quả hấp phụ của than hoạt.
Chống chỉ định sử dụng than hoạt tính cùng với sorbitol ở bệnh nhân không dung nạp fructose và trẻ nhỏ dưới 12 tháng tuổi.
Nên tránh sử dụng trong các tình huống giảm vận động ruột, nguy cơ tắc nghẽn, xuất huyết hoặc thủng đường tiêu hóa, cũng như ở những người vừa trải qua phẫu thuật.
Cần cân nhắc kỹ lưỡng khi dùng cho các đối tượng bị rối loạn cân bằng điện giải, tình trạng mất nước hoặc hạ huyết áp.

Lưu ý với phụ nữ có thai

Việc sử dụng thuốc này được xem là an toàn đối với phụ nữ trong thai kỳ.

Lưu ý với phụ nữ cho con bú

Than hoạt tính không đi vào sữa mẹ, do đó có thể sử dụng cho các bà mẹ đang nuôi con bằng sữa mẹ.

Lưu ý khi lái xe và vận hành máy móc

Không có tác động đáng kể nào đến khả năng lái xe hay vận hành máy móc.

Quá liều và cách xử lý

Quá liều Carbon Black và xử trí

Quá liều và độc tính

Về mặt lý thuyết, việc dùng quá liều Carbon Black có thể dẫn đến tình trạng táo bón nặng.

Cách xử lý khi quá liều

Tình trạng quá liều có thể được khắc phục bằng cách sử dụng các loại thuốc nhuận tràng.

Quên liều và xử trí

Carbon Black thường chỉ được chỉ định theo nhu cầu. Trong trường hợp cần dùng định kỳ và người bệnh quên một liều, hãy uống ngay khi nhớ ra. Tuy nhiên, nếu thời điểm đó gần với liều tiếp theo, nên bỏ qua liều đã quên và tiếp tục lịch trình dùng thuốc bình thường. Tuyệt đối không được uống gấp đôi liều quy định để bù cho liều đã bỏ lỡ.

Nguồn tham khảo

Tên thuốc: Carbon Black

Drugbank: https://go.drugbank.com/drugs/DB09278

EMC: https://www.medicines.org.uk/emc/product/238

Drugs.com: https://www.drugs.com/mtm/activated-charcoal.html

Dược thư Quốc gia Việt Nam 2015

Ngày cập nhật: 18/7/2021

Bài viết này có hữu ích không?

Có0Không0

Carbon Black