Tại sao huyết áp tăng về chiều? Có nguy hiểm không? Cách kiểm soát
Ở người cao tuổi, huyết áp là chỉ số quan trọng phản ánh sức khỏe tim mạch. Do lão hóa, mạch máu kém đàn hồi khiến việc kiểm soát huyết áp khó khăn hơn. Hiểu rõ mức huyết áp an toàn và duy trì lối sống khoa học giúp phòng ngừa biến chứng như đột quỵ, suy tim. Chủ động theo dõi và điều chỉnh thói quen sinh hoạt là chìa khóa bảo vệ sức khỏe lâu dài.
Tình trạng huyết áp tăng về chiều là gì?
Huyết áp tăng về chiều là hiện tượng chỉ số huyết áp đo được vào khoảng thời gian từ xế chiều đến tối (thường từ 16 giờ đến 20 giờ) cao hơn đáng kể so với buổi sáng hoặc các thời điểm khác trong ngày. Thông thường, theo nhịp sinh học tự nhiên, huyết áp sẽ tăng dần khi chúng ta thức dậy vào buổi sáng, duy trì ổn định vào ban ngày và giảm xuống mức thấp nhất khi ngủ say vào ban đêm.
Tuy nhiên, ở một số người, biểu đồ này bị xáo trộn khiến huyết áp đạt đỉnh vào cuối chiều. Một người được coi là bị tăng huyết áp về chiều nếu chỉ số huyết áp tâm thu vượt quá 140 mmHg và/hoặc huyết áp tâm trương vượt quá 90 mmHg vào thời điểm này, dù trước đó buổi sáng chỉ số vẫn ở mức bình thường. Tình trạng này có thể là dấu hiệu sớm của bệnh lý tăng huyết áp ẩn giấu hoặc cho thấy phác đồ dùng thuốc hiện tại chưa bao phủ hết 24 giờ trong ngày.
Nguyên nhân khiến huyết áp tăng về chiều
Có rất nhiều yếu tố tác động khiến áp lực máu dâng cao vào cuối ngày, từ nhịp sinh học tự nhiên đến những thói quen sinh hoạt hằng ngày.
Nhịp sinh học của cơ thể thay đổi trong ngày
Cơ thể con người vận hành theo một đồng hồ sinh học tinh vi. Vào buổi chiều, nồng độ một số hormone như cortisol và adrenaline có thể vẫn duy trì ở mức cao để hỗ trợ các hoạt động làm việc và học tập. Sự hiện diện của các hormone này gây co mạch và tăng nhịp tim nhẹ, dẫn đến việc huyết áp tăng về chiều. Ở những người có hệ thần kinh giao cảm nhạy cảm, sự biến động này diễn ra mạnh mẽ hơn, khiến chỉ số huyết áp vượt ngưỡng an toàn.
Căng thẳng, mệt mỏi sau một ngày làm việc
Đây là nguyên nhân phổ biến nhất trong cuộc sống hiện đại. Sau 8-10 tiếng làm việc dưới áp lực cao, đối mặt với các vấn đề căng thẳng và sự mệt mỏi về trí não, hệ thần kinh của bạn dễ rơi vào trạng thái quá tải. Căng thẳng kích thích cơ thể sản sinh nhiều hormone gây tăng huyết áp kịch phát. Đặc biệt, nếu bạn phải di chuyển trong điều kiện tắc đường hoặc thời tiết nắng nóng vào giờ tan tầm, áp lực lên hệ tim mạch sẽ càng gia tăng.
Chế độ ăn uống trong ngày (ăn mặn, nhiều dầu mặn)
Những gì bạn ăn vào bữa sáng và bữa trưa sẽ tác động trực tiếp đến huyết áp vào buổi chiều. Nếu thực đơn trong ngày chứa quá nhiều muối (Natri) từ các loại thức ăn nhanh, đồ đóng hộp hoặc các loại gia vị mặn, cơ thể sẽ giữ nước để cân bằng điện giải. Việc giữ nước làm tăng thể tích máu tuần hoàn, đẩy áp lực lên thành mạch máu vào cuối ngày. Ngoài ra, việc sử dụng các chất kích thích như cà phê, trà đậm hoặc thuốc lá vào buổi trưa cũng là tác nhân khiến huyết áp tăng về chiều.
Ít vận động hoặc ngồi lâu
Đối với nhân viên văn phòng, việc ngồi liên tục một chỗ trong nhiều giờ khiến máu lưu thông kém, dễ gây ứ trệ tuần hoàn ở chi dưới. Sự thiếu hụt vận động làm giảm độ dẻo dai của mạch máu và khiến hệ thống điều hòa huyết áp của cơ thể hoạt động kém linh hoạt hơn. Khi kết thúc ngày làm việc, sự thay đổi trạng thái đột ngột có thể khiến huyết áp biến động bất thường.
Căng thẳng và mệt mỏi cuối ngày là tác nhân hàng đầu gây tăng huyết áp về chiều (Nguồn: Sưu tầm)
Những ai dễ gặp tình trạng huyết áp tăng về chiều?
Mặc dù bất kỳ ai cũng có thể gặp phải tình trạng này, nhưng các nhóm đối tượng sau đây thường có nguy cơ cao hơn:
- Bệnh nhân tăng huyết áp đang dùng thuốc: Đặc biệt là những người uống thuốc vào buổi sáng nhưng loại thuốc đó không có tác dụng kéo dài đủ 24 giờ (hết hiệu lực vào cuối ngày).
- Người cao tuổi: Hệ thống mạch máu đã xơ cứng và các cơ chế tự điều chỉnh huyết áp kém nhạy bén.
- Người bị rối loạn giấc ngủ hoặc mất ngủ mãn tính: Khiến hệ thần kinh luôn trong trạng thái hưng phấn, dễ gây biến động huyết áp về chiều và đêm.
- Người mắc bệnh tiểu đường hoặc suy thận: Những bệnh lý này làm tổn thương hệ thống vi mạch, khiến huyết áp khó duy trì ở mức ổn định.
- Người có lối sống căng thẳng: Những người thường xuyên làm việc quá sức, ít thời gian nghỉ ngơi giữa giờ.
Huyết áp tăng về chiều có nguy hiểm không?
Câu trả lời là có. Huyết áp tăng về chiều cực kỳ nguy hiểm vì nó thường xảy ra vào thời điểm cơ thể đang mệt mỏi nhất. Nếu chỉ số huyết áp không được kiểm soát tốt vào cuối ngày, tim phải làm việc gắng sức trong thời gian dài hơn, dẫn đến nguy cơ suy tim và dày thất trái.
Hơn nữa, tình trạng này thường là khởi đầu của hiện tượng “tăng huyết áp về đêm” – một trong những yếu tố nguy cơ hàng đầu gây ra các biến cố tim mạch kịch phát vào sáng sớm hôm sau. Việc huyết áp không giảm xuống mức tối ưu vào cuối ngày khiến mạch máu không có thời gian nghỉ ngơi, dễ dẫn đến tổn thương vĩnh viễn các cơ quan đích.
Tác hại của tình trạng huyết áp tăng về chiều
Sự gia tăng áp lực máu vào cuối ngày gây ra những hệ lụy không nhỏ cho sức khỏe tổng thể.
Tăng nguy cơ đột quỵ
Áp lực máu cao kịch phát về chiều có thể gây vỡ các mạch máu não đã bị suy yếu hoặc xơ cứng sau một ngày chịu tải. Đặc biệt, nếu kết hợp với tình trạng mất nước vào cuối ngày khiến máu đặc hơn, nguy cơ hình thành cục máu đông gây nhồi máu não sẽ tăng lên đáng kể.
Gây ra các triệu chứng như đau đầu, chóng mặt
Huyết áp tăng về chiều thường đi kèm với cảm giác đau đầu vùng sau gáy, hoa mắt, nhìn mờ hoặc nóng bừng mặt. Những triệu chứng này không chỉ gây khó chịu mà còn làm giảm chất lượng cuộc sống, khiến người bệnh dễ cáu gắt và mất ngủ, tạo thành một vòng xoáy bệnh lý khiến huyết áp ngày càng khó kiểm soát.
Tổn thương cơ quan đích (tim, thận, não)
Việc duy trì áp lực cao vào buổi chiều tối lâu dần sẽ hủy hoại các bộ lọc ở thận, gây ra tình trạng đạm niệu và suy thận. Tại tim, nó làm tăng gánh nặng cho tâm thất, dẫn đến các bệnh lý mạch vành và suy tim sung huyết. Não bộ cũng bị ảnh hưởng do quá trình tưới máu không ổn định, dẫn đến suy giảm trí nhớ và khả năng tập trung.
Huyết áp tăng về chiều kéo dài gây tổn thương nghiêm trọng các cơ quan nội tạng (Nguồn: Sưu tầm)
Cách kiểm soát huyết áp hiệu quả
Để chung sống hòa bình với tình trạng huyết áp tăng về chiều, bạn cần thực hiện một chiến lược quản lý khoa học và kỷ luật.
Theo dõi và ghi chép huyết áp hằng ngày
Pharmacity khuyến nghị bạn nên đo huyết áp ít nhất 3 lần/ngày: sáng khi thức dậy, xế chiều (khoảng 17 giờ) và tối trước khi đi ngủ. Việc ghi chép lại các con số này vào nhật ký huyết áp giúp bạn nhận diện rõ quy luật biến thiên của cơ thể. Những dữ liệu này là căn cứ cực kỳ quan trọng để bác sĩ điều chỉnh phác đồ điều trị hoặc giờ giấc uống thuốc sao cho hiệu quả nhất.
Xây dựng chế độ ăn uống lành mạnh, giảm muối
Hãy thực hiện nguyên tắc ăn nhạt ngay từ bữa sáng và bữa trưa. Hạn chế lượng muối dưới 5g mỗi ngày bằng cách dùng các loại thảo mộc thay cho gia vị mặn. Tăng cường rau xanh, trái cây giàu Kali như chuối, cam vào thực đơn buổi trưa để giúp mạch máu giãn nở tốt hơn vào buổi chiều. Đảm bảo uống đủ nước trong suốt cả ngày để tránh tình trạng cô đặc máu vào cuối ngày.
Quản lý căng thẳng, nghỉ ngơi hợp lý
Hãy dành ra khoảng 15-20 phút nghỉ trưa để cơ thể tái tạo năng lượng. Trong giờ làm việc chiều, cứ sau mỗi 60 phút, bạn nên đứng dậy vận động nhẹ nhàng hoặc tập hít thở sâu để làm dịu hệ thần kinh giao cảm. Việc giảm bớt áp lực tâm lý vào cuối ngày là “liều thuốc” tự nhiên giúp hạ huyết áp hiệu quả mà không cần dùng thuốc.
Duy trì vận động thể chất đều đặn
Tập thể dục vào buổi chiều muộn (với cường độ vừa phải) có thể giúp mạch máu giãn nở và ổn định huyết áp. Các hoạt động như đi bộ nhanh, yoga hoặc bơi lội rất phù hợp. Tuy nhiên, lưu ý không tập thể dục quá nặng ngay trước khi đi ngủ vì có thể gây phản ứng ngược làm tăng nhịp tim và huyết áp.
Tuân thủ dùng thuốc theo chỉ định bác sĩ
Nếu bạn đang dùng thuốc hạ áp mà vẫn thấy huyết áp tăng về chiều, hãy thảo luận với bác sĩ. Tuyệt đối không tự ý uống thêm liều hoặc thay đổi giờ uống thuốc. Bác sĩ có thể cân nhắc chuyển sang loại thuốc có tác dụng kéo dài 24 giờ hoặc chia nhỏ liều lượng để uống vào các thời điểm khác nhau trong ngày nhằm bao phủ toàn bộ các đỉnh huyết áp.
Chế độ ăn ít muối và uống đủ nước giúp ổn định áp lực máu suốt cả ngày (Nguồn: Sưu tầm)
Khi nào cần gặp bác sĩ?
Tình trạng huyết áp tăng về chiều cần được thăm khám chuyên khoa nếu:
- Chỉ số huyết áp thường xuyên vượt ngưỡng 140/90 mmHg vào buổi chiều tối dù buổi sáng vẫn bình thường.
- Xuất hiện các triệu chứng đi kèm như đau đầu dữ dội, đau thắt ngực, khó thở hoặc tê yếu tay chân.
- Bạn đã thay đổi lối sống nhưng chỉ số huyết áp vẫn không cải thiện.
- Có dấu hiệu nhìn mờ hoặc giảm thị lực đột ngột vào cuối ngày.
Chúng tôi lưu ý rằng việc phát hiện sớm và điều chỉnh phác đồ kịp thời sẽ giúp bạn tránh được những biến chứng đáng tiếc. Đừng chủ quan với những con số huyết áp nhảy vọt vào cuối ngày, vì đó chính là lời cầu cứu thầm lặng của hệ tim mạch.
Tóm lại, huyết áp tăng về chiều là một vấn đề y khoa cần được quan tâm đúng mức. Bằng cách thấu hiểu nguyên nhân, theo dõi sát sao chỉ số tại nhà và duy trì một lối sống lành mạnh, ít mặn, ít stress, bạn hoàn toàn có thể kiểm soát tốt tình trạng này. Hãy luôn lắng nghe cơ thể và phối hợp chặt chẽ với nhân viên y tế để giữ cho trái tim luôn khỏe mạnh và bình an mỗi ngày.
— Nội dung mang tính chất tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán hoặc điều trị y khoa của nhân viên y tế.
Nguồn tham khảo: Tổng hợp