Cây cỏ sữa là gì? Tác dụng, cách dùng và liều dùng

Cỏ sữa, hay còn gọi là cây lợi sữa hoặc cỏ sữa đỏ, là một loài thực vật có tác dụng thông huyết, tiêu viêm, tiêu độc, lợi tiểu, kháng khuẩn và thông sữa. species này được ứng dụng điều trị các tình trạng như lỵ trực trùng, viêm ruột ỉa chảy, các bệnh xuất huyết và tình trạng thiếu sữa hoặc tắc tia sữa ở phụ nữ sau sinh, với liều lượng sử dụng dạng sắc là 40 – 100 g mỗi ngày.

Tìm hiểu chung về Cỏ sữa

Tên gọi, danh pháp của cỏ sữa

• Tên Việt: Cỏ sữa.
• Tên gọi khác: Cây lợi sữa hoặc cỏ sữa đỏ.
• Danh pháp khoa học: Euphorbia thymifolia Burm, thuộc họ Thầu dầu (Euphorbiaceae).

Đặc điểm tự nhiên của cỏ sữa

• Cỏ sữa là loài cỏ nhỏ gầy, phát triển bò sát mặt đất với thân và cành có màu tím đỏ đặc trưng. Lá sắp xếp đối xứng, có hình dạng bầu dục hoặc thon dài, kích thước tối đa khoảng 7 mm chiều dài và 4 mm chiều rộng, mép lá hơi khía như tai bèo. Cụm hoa mọc tại vị trí kẽ lá, hình thành xim đơn với số lượng hoa ít. Quả nang có đường kính 1,5 mm, bề mặt mọc lông. Hạt trơn nhẵn dài 0,7 mm, có 4 góc rõ rệt. Đặc điểm sinh lý nổi bật là toàn bộ cây tiết ra nhựa mủ trắng khi bị tổn thương.

Phân bố, thu hái, chế biến

• Cỏ sữa phân bố hoang dã rộng khắp các vùng Việt Nam. Loài này thích nghi tốt với các loại đất sỏi đá, thường được ghi nhận mọc ở các khe hở giữa gạch, nền xi măng, dọc các đoạn đường sắt có tán đá vôi xanh. Cây cỏ sữa cũng được tìm thấy ở Ấn Độ, Inđônêxia, Trung Quốc và Philipin.
• Thời kỳ thu hái chủ yếu vào mùa hè. Sau khi hái, cỏ sữa được rửa sạch và sao vàng trước khi phơi khô để sử dụng.

Bộ phận sử dụng

• Toàn cây sau khi phơi khô.

Thành phần hóa học

• Toàn cây chứa các hợp chất ancaloit (theo C. A. 1966, 64, 1013a). Thân và lá tích tụ cosmosiin C21H20O10 với hàm lượng khoảng 0,037%. Rễ cây chứa taraxerol, tirucallol C30H50O và myrixylalcohol (theo C. A. 1967, 66, 73239g).

Công dụng của Cỏ sữa

Theo y học cổ truyền

• Cỏ sữa lá nhỏ có vị ngọt đắng nhạt kết hợp chua nhẹ, tính lạnh. Dược liệu này phát huy tác dụng thông huyết, tiêu viêm, tiêu độc, lợi tiểu, kháng khuẩn và thông sữa. Khi dung dịch cỏ sữa được đưa vào đường ruột, nó ức chế khả năng sinh sản của các vi trùng lỵ (chủng Sonner, Shigella, Flexneri và các chủng khác), đồng thời hạn chế sự phát triển của vi khuẩn tụ cầu vàng. Chính vì vậy, cỏ sữa lá nhỏ được các lương y cổ truyền xem là vị thuốc kháng sinh hiệu quả trong điều trị các bệnh đường ruột và bệnh ngoài da. Chất nhựa mủ của cây có tính xót đối với niêm mạc dạ dày và độc tính với cá và chuột. Ở Ấn Độ, cây được sử dụng vì khả năng làm thơm, săn da, kích thích và nhuận tràng.

Theo y học hiện đại

• Cỏ sữa được công nhận là vị thuốc trị lỵ phổ biến trong kinh nghiệm dân gian, đặc biệt được ưa dùng trong nhóm bệnh nhân trẻ em.
• Cỏ sữa thường được ứng dụng điều trị các tình trạng:
• Lỵ trực trùng và viêm ruột ỉa chảy;
• Các bệnh xuất huyết;
• Tình trạng thiếu sữa hoặc tắc tia sữa ở phụ nữ sau sinh.
• Liều lượng sử dụng dạng sắc là 40 – 100 g mỗi ngày, trẻ em dùng 10 – 20 g. Sử dụng ngoài: giã cây tươi đắp trực tiếp để điều trị eczema, viêm da dị ứng, ngứa da, viêm vú zona, hắc lào, mụn cóc.
• Ngoài ứng dụng trị lỵ phổ biến ở Việt Nam, cỏ sữa còn được các nước khác khai thác làm chế phẩm diệt sâu bọ và diệt cá (Ấn Độ), cũng như giã đắp để chữa các bệnh ngoài da và vết thương (Malaixia, Ả Rập).

Liều dùng và cách dùng Cỏ sữa

Chữa kiết lỵ:

• Liều dùng hàng ngày từ 15 g đến 20 g (có thể tăng lên tới 50 g) dưới hình thức sắc nước uống.
• Người trưởng thành có khả năng sử dụng được liều cao tới 100 – 150 g.
• Mặc dù các tài liệu khoa học về dược lý đã ghi nhận những thông tin trên, nhưng trong thực hành lâm sàng không ghi nhận được các triệu chứng ngộ độc xảy ra trong quá trình hoặc sau khi bệnh nhân sử dụng bài thuốc. Chu kỳ điều trị thường kéo dài 5 – 7 ngày là có thể đạt hiệu quả khỏi bệnh. Dược liệu này có thể được sử dụng đơn độc hoặc kết hợp với vị rau sam để tăng hiệu quả.

Bài thuốc kinh nghiệm

Lỵ trực trùng:

• Cỏ sữa 100g kết hợp với rau sam 80g, sắc cùng với 300ml nước, lấy 150ml nước sắc được, chia làm 3 lần uống đều đặn trong suốt một ngày.

Lợi sữa:

• Cỏ tươi 100g và hạt cây Gạo 40g, sắc kỹ lưỡng, sau đó lấy nước sắc được dùng nấu cháo gạo để ăn.

Viêm da nổi mẩn ngứa:

• Cỏ sữa được giã nát rồi xoa trực tiếp lên vùng da bị ảnh hưởng hoặc có thể nấu nước để rửa vùng da bị viêm.

Lưu ý khi dùng Cỏ sữa

• Theo công bố khoa học của Côpacdiuxki năm 1947 (Bull. Soc. Chimiebiologique số 29: 924 – 926), thành phần nhựa mủ có trong cỏ sữa mang tính chất kích ứt đối với các mô niêm mạc và thể hiện độc tính đối với các mô hình động vật như cá và chuột.
• Dung dịch cỏ sữa ở nồng độ 1/20 đến 1/40 đã được ghi nhận có khả năng ức chế hoạt động sinh sản của các chủng vi khuẩn gây lỵ Sonner, Flexne và Shiga.
• Xem thêm:

Hướng dẫn sử dụng cây cỏ sữa nhằm mục đích làm trắng da

Liệu cây cỏ sữa có an toàn khi dùng cho trẻ sơ sinh không?

Nguồn tham khảo

Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam, Đỗ Tất Lợi.

https://www.ydhvn.com/news/cay-duoc-lieu-cay-co-sua-la-nho-cay-vu-sua-dat-euphorbia-thymifolia-burm