Oxazepam: Thuốc an thần điều trị lo âu và cai rượu cấp

Oxazepam là thuốc an thần, giảm lo âu thuộc nhóm benzodiazepine, được chỉ định điều trị lo âu nghiêm trọng và mất ngủ. Oxazepam hoạt động bằng cách gắn kết với thụ thể benzodiazepin, tăng cường tác dụng ức chế hệ thần kinh trung ương. Bài viết sẽ cung cấp thông tin chi tiết về công dụng, chỉ định, liều lượng và các lưu ý khi sử dụng Oxazepam.

Tổng quan về Oxazepam

Tên thuốc gốc (Hoạt chất)

• Oxazepam.

Loại thuốc

• Thuốc an thần, giảm lo âu, gây ngủ. Nhóm benzodiazepine.

Dạng thuốc và hàm lượng

• Viên nén 10 mg, 15 mg.
• Viên nang 10 mg, 15 mg, 30 mg.

Chỉ định Oxazepam

• Oxazepam được chỉ định trong việc điều trị các tình trạng lo âu nghiêm trọng và chứng mất ngủ do kích động.
• Thuốc cũng được dùng cho sảng rượu cấp tính, các giai đoạn tiền sảng, và hội chứng cai rượu cấp.

Dược lực học

• Oxazepam là một loại thuốc hướng thần thuộc nhóm benzodiazepine, có tác dụng an thần giúp giảm căng thẳng và kích động.
• Bên cạnh đó, oxazepam còn có khả năng làm giãn cơ và chống co giật.
• Thuốc này gắn kết với các thụ thể benzodiazepin, được tìm thấy ở cả hệ thần kinh trung ương và các cơ quan ngoại vi chuyên biệt.
• Các thụ thể benzodiazepin trong hệ thần kinh trung ương có mối liên hệ chặt chẽ với thụ thể của acid gama aminobutyric (GABA) – một chất dẫn truyền thần kinh ức chế chủ yếu trong não bộ.
• Khi gắn vào thụ thể benzodiazepin, diazepam tăng cường khả năng gắn kết của GABA với thụ thể GABA, từ đó làm gia tăng tác dụng ức chế lên hệ thần kinh trung ương.

Dược động học

Hấp thu

• Oxazepam được hấp thu dễ dàng qua đường tiêu hóa, thường đạt nồng độ đỉnh trong huyết tương trong khoảng 3 giờ.

Phân bố

• Thuốc phân bố rộng rãi vào các mô khắp cơ thể và có thể vượt qua hàng rào máu não.
• Oxazepam cũng có khả năng đi qua nhau thai.
• Các benzodiazepine nói chung thường được phân bố vào sữa mẹ; tuy nhiên, việc oxazepam có phân bố vào sữa hay không vẫn chưa được xác định rõ.
• Khoảng 89% oxazepam liên kết với protein huyết tương.

Chuyển hóa

• Oxazepam trải qua quá trình liên hợp với axit glucuronic tại gan, tạo thành một chất chuyển hóa chính không có hoạt tính dược lý.

Thải trừ

• Thuốc được bài tiết chủ yếu qua nước tiểu. Thời gian bán thải của oxazepam là khoảng 8,2 giờ.

Tương tác thuốc Oxazepam

• Cần đặc biệt thận trọng khi phối hợp oxazepam với các thuốc ức chế hệ thần kinh trung ương (CNS). Tác dụng của oxazepam có thể gia tăng khi dùng đồng thời với các thuốc chống loạn thần, thuốc ngủ, thuốc giải lo âu/an thần, thuốc chống trầm cảm, thuốc giảm đau gây mê, thuốc gây tê, thuốc an thần kháng histamine, lofexidine, nabilone và tizanidine.
• Việc sử dụng oxazepam cùng với opioid làm tăng nguy cơ gặp các tác dụng phụ nghiêm trọng trên thần kinh trung ương như suy hô hấp, hôn mê và tử vong. Do đó, cần xem xét giảm liều và rút ngắn thời gian điều trị khi dùng kết hợp.
• Khi oxazepam được dùng chung với các thuốc giãn cơ, hiệu quả giãn cơ có thể được tăng cường. Cần thận trọng, đặc biệt ở bệnh nhân lớn tuổi và những người đang sử dụng liều cao.
• Thuốc tránh thai chứa estrogen có thể làm giảm nồng độ oxazepam trong huyết tương nếu được dùng đồng thời.
• Rifampicin, một loại kháng sinh, có khả năng làm tăng chuyển hóa của oxazepam.
• Trong nhóm thuốc kháng virus, việc dùng zidovudine cùng với benzodiazepine có thể làm giảm độ thanh thải của zidovudine. Ngoài ra, ritonavir có thể ức chế quá trình chuyển hóa benzodiazepine tại gan.
• Phenytoin, một thuốc chống động kinh, khi dùng chung có thể làm giảm nồng độ oxazepam trong huyết thanh.
• Các thuốc hạ huyết áp như thuốc chẹn alpha hoặc moxonidine có thể làm tăng tác dụng an thần của oxazepam.
• Oxazepam có thể làm giảm hiệu quả điều trị của levodopa.
• Tác dụng an thần của oxazepam có thể được tăng cường khi dùng đồng thời với baclofen và probenecid.

Tương tác với thực phẩm

• Không nên dùng oxazepam cùng với rượu, vì sự kết hợp này có thể làm tăng các tác dụng phụ lên hệ thần kinh trung ương của thuốc.

Chống chỉ định thuốc Oxazepam

• Chống chỉ định ở những bệnh nhân có tiền sử quá mẫn với bất kỳ loại benzodiazepin nào hoặc với bất kỳ thành phần nào có trong chế phẩm thuốc.
• Không được sử dụng trong các tình trạng ám ảnh hoặc sợ hãi.
• Oxazepam không được dùng để điều trị bệnh loạn thần mạn tính.
• Chống chỉ định cho người bệnh suy phổi cấp.
• Không dùng cho bệnh nhân nhược cơ hoặc suy hô hấp nặng.
• Bệnh nhân mắc hội chứng ngưng thở khi ngủ không được sử dụng oxazepam.
• Chống chỉ định trong trường hợp suy gan nặng.

Liều lượng & cách dùng Oxazepam

Cách dùng Oxazepam

• Nên dùng Oxazepam trong thời gian ngắn, khoảng 2-4 tuần. Cần lưu ý rằng việc dùng thuốc kéo dài, tương tự các benzodiazepine khác, có thể gây lệ thuộc và xuất hiện hội chứng cai ở một số người bệnh.
• Để tránh quá liều, cần dùng liều thấp nhất đạt hiệu quả, đặc biệt quan trọng đối với bệnh nhân lớn tuổi, người suy nhược hoặc có nồng độ albumin huyết thanh thấp.

Người lớn

• Điều trị lo âu nghiêm trọng: Liều được khuyến nghị là 15-30 mg, dùng 3-4 lần mỗi ngày.
• Mất ngủ do lo âu: Bệnh nhân nên dùng liều 15-25 mg, với liều tối đa là 50 mg, uống 1 giờ trước khi đi ngủ.
• Hội chứng cai rượu: Liều lượng là 15-30 mg, dùng 3-4 lần mỗi ngày.

Trẻ em

• Oxazepam không được khuyến nghị dùng cho trẻ em để điều trị chứng lo âu hoặc mất ngủ.
• Tính an toàn và hiệu quả của thuốc chưa được xác định đối với trẻ em dưới 6 tuổi.
• Liều lượng thích hợp cho trẻ em trong độ tuổi từ 6 đến 12 tuổi chưa được thiết lập một cách rõ ràng.

Đối tượng khác

• Bệnh nhân suy gan, suy thận: Hiện không có khuyến nghị liều dùng đặc hiệu nào cho nhóm đối tượng này.
• Bệnh nhân cao tuổi: Liều khởi đầu là 10 mg Oxazepam, dùng 3 lần mỗi ngày. Nếu cần, liều có thể tăng lên 15 mg, 3-4 lần mỗi ngày. Luôn ưu tiên dùng liều thấp nhất có hiệu quả để tránh nguy cơ quá liều.

Tác dụng phụ của Oxazepam

Thường gặp

• Cảm giác buồn ngủ, đau đầu và mệt mỏi.

Hiếm gặp

• Khó nói (nói ngọng), run rẩy, mất phối hợp vận động (mất điều hòa), sưng phù.
• Giảm ham muốn tình dục, da vàng (vàng da), suy chức năng gan, giảm số lượng bạch cầu, nổi ban, cảm giác buồn nôn, tình trạng hôn mê.

Không xác định tần suất

• Buồn ngủ, mất trí nhớ (chứng hay quên), mất trí nhớ do rối loạn chuyển hóa chất, giảm sự tỉnh táo, cảm giác chóng mặt, choáng váng, đau đầu, ngất xỉu, rối loạn nhịp tim, thay đổi các sóng trên điện não đồ, trạng thái sững sờ, suy giảm khả năng ghi nhớ.
• Sốt, tình trạng mệt mỏi, tiểu tiện không tự chủ, khó tiểu (bí tiểu), rối loạn chu kỳ kinh nguyệt, tăng nồng độ men gan, các rối loạn liên quan đến máu.
• Phản ứng quá mẫn, huyết áp thấp (hạ huyết áp), thay đổi lượng nước bọt tiết ra, rối loạn chức năng tiêu hóa, cơ bắp yếu, thị lực bị mờ hoặc nhìn đôi.
• Mất định hướng, gặp ác mộng, phản ứng kích thích nhẹ khi có tác động từ bên ngoài, tình trạng tê liệt cảm xúc, bứt rứt, trạng thái kích động, dễ cáu kỉnh, có ảo tưởng, cơn giận dữ bộc phát, rối loạn tâm thần, hành vi mất kiểm soát, hưng phấn quá mức, ảo giác, trầm cảm kèm ý định tự tử, cùng các triệu chứng cai thuốc (bao gồm ù tai kéo dài, cử động không tự chủ, cảm giác bất thường (dị cảm), thay đổi nhận thức, lú lẫn, co giật, chuột rút cơ, đau quặn bụng, nôn mửa), hành vi hung hăng, và trạng thái hưng phấn.

Lưu ý khi dùng Oxazepam

Lưu ý chung

• Việc sử dụng Oxazepam cho trẻ em cần được cân nhắc kỹ lưỡng về sự cần thiết, và thời gian điều trị nên được duy trì ở mức tối thiểu.
• Đối với người cao tuổi, cần điều chỉnh giảm liều. Bệnh nhân bị suy hô hấp mạn tính cũng được khuyến cáo dùng liều thấp hơn do nguy cơ ức chế hô hấp.
• Benzodiazepine không phù hợp để điều trị bệnh nhân suy gan nặng vì có thể dẫn đến bệnh não gan, suy thận, yếu cơ hoặc rối loạn chuyển hóa porphyrin. Tuy nhiên, ở những bệnh nhân này, liều thấp hơn vẫn có thể đạt hiệu quả. Các biện pháp phòng ngừa tương tự cũng được áp dụng cho người cao tuổi, bệnh nhân suy nhược và những người có tình trạng suy hô hấp mạn tính.
• Oxazepam không được khuyến nghị là liệu pháp chính cho các trường hợp bệnh loạn thần hoặc rối loạn nhân cách nghiêm trọng.
• Không nên dùng Oxazepam đơn độc để điều trị trầm cảm hoặc tình trạng lo âu đi kèm trầm cảm, bởi vì điều này có thể làm tăng nguy cơ tự tử ở những bệnh nhân này. Ngoài ra, bệnh trầm cảm tiềm ẩn có thể trở nên rõ rệt hơn trong quá trình điều trị bằng benzodiazepine.
• Cần hết sức thận trọng khi sử dụng Oxazepam cho bệnh nhân có tiền sử lạm dụng rượu hoặc các chất gây nghiện.
• Yêu cầu thận trọng khi điều trị cho bệnh nhân mắc bệnh tăng nhãn áp góc hẹp cấp tính.
• Mặc dù hiếm khi gây hạ huyết áp, nhưng cần thận trọng khi kê đơn oxazepam cho những bệnh nhân mà tình trạng hạ huyết áp có thể dẫn đến các biến chứng tim mạch hoặc mạch máu não, đặc biệt là ở người cao tuổi.
• Viên nén oxazepam có chứa lactose. Do đó, những bệnh nhân có các vấn đề di truyền hiếm gặp như không dung nạp galactose, thiếu hụt men lactase toàn phần hoặc kém hấp thu glucose-galactose không nên sử dụng loại thuốc này.

Lưu ý với phụ nữ có thai

• Nếu thuốc được chỉ định cho phụ nữ trong độ tuổi sinh sản, cần thông báo cho bệnh nhân về lợi ích điều trị nếu họ có kế hoạch mang thai hoặc nghi ngờ mình đang mang thai.
• Việc sử dụng Oxazepam trong thai kỳ không được khuyến cáo, đặc biệt là trong ba tháng đầu và ba tháng cuối, vì thuốc có khả năng gây hại cho thai nhi.
• Trẻ sơ sinh có mẹ đã dùng benzodiazepine thường xuyên vào giai đoạn cuối thai kỳ có thể phát triển tình trạng phụ thuộc thuốc. Sau khi sinh, trẻ cũng có thể biểu hiện các triệu chứng cai nghiện, bao gồm giảm hoạt động, giảm trương lực cơ, hạ thân nhiệt, suy hô hấp, ngưng thở, khó khăn khi bú và suy giảm phản ứng chuyển hóa khi bị hạ thân nhiệt.

Lưu ý với phụ nữ cho con bú

• Nồng độ oxazepam và chất chuyển hóa của nó trong sữa mẹ xấp xỉ 10% so với nồng độ trong huyết tương.
• Vì vậy, không nên dùng oxazepam cho các bà mẹ đang nuôi con bằng sữa mẹ. Quyết định nên là ngừng cho con bú hoặc ngừng dùng thuốc.

Lái xe và vận hành máy móc

• Các tác dụng như an thần, suy giảm trí nhớ, chóng mặt và giảm chức năng cơ có thể gây ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng lái xe hoặc sử dụng máy móc. Tình trạng không tỉnh táo có thể tăng lên nếu thiếu ngủ.
• Thuốc Oxazepam có khả năng làm suy giảm chức năng nhận thức, từ đó ảnh hưởng đến khả năng điều khiển phương tiện giao thông và vận hành máy móc.

Quá liều và cách xử lý

Quên liều Oxazepam và cách xử trí

• Nếu một liều thuốc bị bỏ lỡ, người bệnh nên uống ngay khi nhớ ra.
• Tuy nhiên, nếu thời điểm đó đã gần với liều kế tiếp, hãy bỏ qua liều đã quên và tiếp tục lịch trình dùng thuốc như bình thường.
• Tuyệt đối không được uống gấp đôi liều đã được chỉ định.

Quá liều và độc tính

• Các trường hợp quá liều oxazepam thường biểu hiện bằng tình trạng ức chế hệ thần kinh trung ương, từ buồn ngủ nhẹ đến hôn mê sâu.
• Ở mức độ nhẹ, các dấu hiệu có thể bao gồm buồn ngủ, lú lẫn, mất điều hòa vận động, rối loạn nhịp tim, rung giật nhãn cầu và trạng thái sững sờ.
• Đối với các trường hợp nghiêm trọng hơn, bệnh nhân có thể xuất hiện hạ huyết áp, suy hô hấp, hôn mê và, dù rất hiếm, có thể dẫn đến tử vong.

Cách xử lý khi quá liều

• Sau khi dùng quá liều oxazepam, việc sử dụng than hoạt tính được khuyến nghị để hạn chế sự hấp thu của thuốc.
• Liều than hoạt tính là 50g cho người lớn và 10-15g cho trẻ em, áp dụng nếu trẻ đã uống lượng thuốc vượt quá 1mg/kg trong vòng 1 giờ và không ở trạng thái quá buồn ngủ.
• Trong quá trình điều trị, cần đặc biệt theo dõi chặt chẽ chức năng hô hấp và tim mạch của bệnh nhân.
• Các biện pháp hỗ trợ được áp dụng dựa trên tình trạng lâm sàng cụ thể của từng bệnh nhân.
• Do bệnh nhân có thể rơi vào giấc ngủ, việc đảm bảo đường thở thông thoáng là rất cần thiết.
• Flumazenil, một chất đối kháng benzodiazepine và là thuốc giải độc chuyên biệt, có sẵn nhưng hiếm khi được chỉ định.
• Thuốc này có thời gian bán thải ngắn, khoảng một giờ.
• Flumazenil không được khuyến cáo sử dụng trong các trường hợp quá liều đa thuốc hoặc với mục đích "chẩn đoán".

Nguồn tham khảo

Base-donnees: https://base-donnees-publique.medicaments.gouv.fr/affichageDoc.php?specid=68269975&typedoc=R

Drugbank:https://go.drugbank.com/drugs/DB00842

Drugs: https://www.drugs.com/monograph/oxazepam.html

EMC: https://www.medicines.org.uk/emc/product/11747/smpc