11 
Lindane là thuốc diệt ký sinh trùng dùng ngoài da, chuyên trị ghẻ và chấy bằng cách tiêu diệt trực tiếp tác nhân gây bệnh. Bài viết cung cấp thông tin chi tiết về chỉ định, liều lượng và cách dùng an toàn. Do nguy cơ độc tính thần kinh, người dùng cần đặc biệt lưu ý các tác dụng phụ và thận trọng theo hướng dẫn để đảm bảo hiệu quả điều trị.
Tổng quan về Lindane
Tên thuốc gốc (Hoạt chất)
- Lindane (lindan)
Loại thuốc
- Thuốc diệt ký sinh trùng, thuốc điều trị ngoài da, thuốc điều trị ghẻ.
Dạng thuốc và hàm lượng
- Dung dịch bôi ngoài da (thuốc xức) 1%, tuýp 60 ml.
- Dầu gội 1%, chai 60 ml.
Chỉ định Lindane
- Điều trị tình trạng chấy rận: Lindane trước đây được dùng phổ biến để điều trị chấy (Pediculus capitis) và rận mu (Phthirus pubis). Tuy nhiên, do đã xuất hiện hiện tượng kháng thuốc và nguy cơ độc tính thần kinh, thuốc này hiện không còn là lựa chọn điều trị đầu tay. Lindane chỉ nên được sử dụng như một liệu pháp thay thế khi các thuốc khác không hiệu quả hoặc bệnh nhân không dung nạp.
- Điều trị bệnh ghẻ: Lindane được dùng ngoài da để điều trị bệnh ghẻ, nhưng cũng chỉ là liệu pháp thay thế khi các phương pháp điều trị khác không đáp ứng hoặc không được dung nạp. Hiện nay, permethrin 5% là thuốc điều trị ghẻ ưu tiên, đặc biệt đối với trẻ em, phụ nữ có thai và cho con bú, vì permethrin ít hấp thu qua da và an toàn trên các vùng da bị ảnh hưởng.
Dược lực học
- Lindane là một chất diệt ký sinh chân đốt, được dùng tại chỗ với nồng độ 1% để tiêu diệt Sarcoptes scabiei gây bệnh ghẻ, Pediculus capitis gây chấy đầu và Pediculus corporis gây rận.
- Thuốc được hấp thu trực tiếp qua lớp vỏ cứng, đi vào cơ thể và trứng của ký sinh trùng chân đốt. Sau đó, lindane kích thích hệ thần kinh của chúng, dẫn đến co giật và tử vong.
- Đã có báo cáo về các chủng Pediculus capitis kháng lindane, và cũng ghi nhận sự đề kháng của Sarcoptes scabiei đối với thuốc này.
Dược động học
Hấp thu
- Khi lindane được thoa lên vùng da lành, chẳng hạn như mặt trước cẳng tay, lượng thuốc được hấp thu vào cơ thể có thể đạt đến 13% liều dùng.
- Mức độ hấp thu này có thể cao hơn đáng kể nếu thuốc được áp dụng trên vùng da bị tổn thương, hoặc ở các vị trí như mặt, cổ, da đầu và da bìu.
- Đối với trẻ em và trẻ nhỏ bị ghẻ được điều trị bằng dạng lotion toàn thân, nồng độ đỉnh của lindane trong huyết tương là 28 nanogam/ml, thường đạt được sau 6 giờ kể từ khi bôi thuốc.
Phân bố
- Lindane được dự trữ chủ yếu trong các tổ chức mỡ của cơ thể.
- Thuốc có khả năng tích lũy ở não, da, mô mỡ và qua nhau thai.
- Đã có báo cáo về việc thuốc có thể phân bố vào sữa mẹ.
- Tỷ lệ liên kết với protein huyết tương của lindane là 91%.
Chuyển hóa
- Quá trình chuyển hóa của lindane diễn ra ở gan.
- Thông qua phản ứng khử clo, thuốc được biến đổi thành các chất như 2-chlorophenol, 0-chlorophenol, chlorocyclohexane và chlorocyclohexanol.
Thải trừ
- Sự đào thải của lindane khỏi cơ thể diễn ra qua cả đường nước tiểu và phân.
- Thời gian bán thải của lindane trong máu là 18 giờ.
- Ở trẻ em, thời gian bán thải này kéo dài từ 17 đến 22 giờ.
- Thuốc có pha phân bố nhanh chóng nhưng pha thải trừ lại diễn ra chậm.
Tương tác thuốc Lindane
- Các thuốc sau đây khi dùng đồng thời với lindane có thể làm giảm ngưỡng co giật: Thuốc chống trầm cảm, thuốc chống loạn thần, thuốc kháng cholinesterase tác dụng trung ương, cloroquin sulfat, cyclosporin, imipenem, isoniazid, meperidin, methocarbamol, mycophenolat mofetil, penicilin, pyrimethamin, quinolon, các chất cản quang, tacrolimus, theophylin, bupropion và dalfampridine.
- Dầu và các sản phẩm chứa dầu có thể làm tăng khả năng hấp thu lindane qua da. Do đó, cần tránh sử dụng dầu và các chế phẩm có chứa dầu ngay trước và sau khi dùng lindane.
- Tuyệt đối không sử dụng thuốc xức lindane bôi da cùng với bất kỳ loại kem, dầu, thuốc mỡ hoặc chế phẩm chứa dầu nào khác.
Chống chỉ định thuốc Lindane
- Người bệnh có tiền sử dị ứng với lindane hoặc bất kỳ thành phần nào khác của thuốc.
- Trẻ sơ sinh đẻ non.
- Phụ nữ đang mang thai và phụ nữ cho con bú.
- Bệnh nhân mắc bệnh động kinh chưa được kiểm soát.
- Người mắc bệnh ghẻ Na uy (một dạng ghẻ có bong vảy).
- Không được thoa lindane lên những vùng da đang bị viêm cấp tính, da bị trầy xước, bề mặt da ẩm ướt hoặc các tình trạng da khác có nguy cơ làm tăng hấp thu thuốc vào toàn thân.
Liều lượng & cách dùng Lindane
Liều dùng Lindane
- Người lớn và trẻ em:
- Đối với trị ghẻ: Thoa một lớp mỏng thuốc và xoa nhẹ nhàng lên toàn bộ bề mặt da từ cổ xuống đến ngón chân. Người lớn nên tắm sạch lớp thuốc sau 8 – 12 giờ, trong khi trẻ em cần tắm sạch sau 6 – 8 giờ kể từ khi bôi thuốc.
- Đối với trị chấy, rận: Dầu gội được bôi lên tóc với lượng tùy thuộc vào độ dài và độ dày của tóc, trung bình là 30 ml mỗi lần, và tối đa không quá 60 ml mỗi lần. Sau khi gội sạch, dùng khăn sạch lau khô tóc và sử dụng lược dày để loại bỏ hết trứng.
- Thông thường, chỉ cần 1 lần dùng lindane là đủ hiệu quả. Việc lặp lại liều chỉ nên thực hiện 1 lần duy nhất sau 1 tuần kể từ lần điều trị đầu tiên, nếu vẫn còn phát hiện chấy, rận và trứng.
- Không khuyến nghị sử dụng sản phẩm này cho trẻ sơ sinh và trẻ em dưới 2 tuổi.
- Đối tượng khác:
- Suy gan: Hiện chưa có khuyến cáo cụ thể về liều lượng cho đối tượng này.
- Suy thận: Hiện chưa có khuyến cáo cụ thể về liều lượng cho đối tượng này.
- Người cao tuổi: Mức độ an toàn và hiệu quả của lindane chưa được nghiên cứu đầy đủ ở người cao tuổi, có thể làm tăng nguy cơ nhiễm độc thần kinh nghiêm trọng, thậm chí gây tử vong; do đó, cần thận trọng khi sử dụng.
Cách dùng Lindane
- Lindane chỉ dùng ngoài da và tuyệt đối không được uống.
- Tránh để thuốc tiếp xúc với mắt và miệng; nếu xảy ra, cần xả sạch ngay lập tức bằng nước.
- Không thoa thuốc lên các vùng da có vết thương hở.
- Khi sử dụng lindane cho bệnh nhân, người thực hiện cần đeo găng tay. Lưu ý không dùng găng tay làm từ cao su thiên nhiên vì lindane có thể thấm qua vật liệu này; nên ưu tiên các loại găng tay làm từ nitril, latex có neoprene hoặc được phủ vinyl. Sau khi sử dụng, rửa tay sạch bằng nước ấm, không dùng nước nóng.
- Do nguy cơ nhiễm độc nếu sử dụng sai cách, trẻ em không nên tự ý dùng sản phẩm này mà không có sự giám sát chặt chẽ của người lớn.
- Đối với thuốc xức lindane bôi da: Bôi thuốc lên vùng da khô và mát, tránh vùng mặt và mắt. Vì sự hấp thu qua da ẩm và ấm tăng lên, cần đợi ít nhất 1 giờ sau khi tắm gội mới bôi thuốc. Da phải sạch, khô và không được bôi kèm bất kỳ loại kem, dầu hay lotion nào trước khi thoa lindane.
- Đối với dầu gội lindane: Trước khi dùng dầu gội lindane, tóc và vùng da cổ, da đầu không được bôi bất kỳ loại kem hay dầu nào. Sau khi gội đầu, cần chờ ít nhất 1 giờ mới được bôi thuốc lên tóc. Bôi dầu gội lên tóc sạch và khô, giữ nguyên trong 4 phút, sau đó thêm một ít nước vào tóc để thuốc phân bố đều. Xả sạch tóc và không dùng kèm dầu xả. Dùng lược dày để chải tóc nhằm loại bỏ hết trứng chấy rận.
- Để ngăn ngừa tái nhiễm hoặc lây lan, trong vòng 72 giờ sau khi dùng lindane, quần áo, chăn màn, drap trải giường, khăn mặt và khăn tắm phải được giặt sạch bằng nước nóng, sau đó phơi nắng hoặc sấy khô bằng máy sấy nóng.
Tác dụng phụ của Lindane
Thường gặp
- Cảm giác ngứa và rát da, khô da, nổi ban đỏ trên da.
Ít gặp
- Chưa ghi nhận dữ liệu lâm sàng.
Hiếm gặp
- Chưa ghi nhận dữ liệu lâm sàng.
Không xác định tần suất
- Chóng mặt, co giật, các dạng kích thích khác của hệ thần kinh trung ương, tử vong, viêm da kích ứng.
Lưu ý khi dùng Lindane
Lưu ý chung
- Lindane chỉ nên được dùng như một phương pháp điều trị thay thế cho những bệnh nhân không đáp ứng với liệu pháp ban đầu.
- Chống chỉ định sử dụng lindane cho trẻ sơ sinh thiếu tháng và những người mắc bệnh động kinh chưa được kiểm soát.
- Cần hết sức thận trọng khi dùng thuốc này cho các đối tượng như: bệnh nhân có cân nặng dưới 50 kg, trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ, người có tiền sử động kinh; những người có nguy cơ cao bị co giật hoặc đang dùng thuốc làm giảm ngưỡng co giật; và người bị suy gan.
- Đảm bảo tránh để thuốc tiếp xúc trực tiếp với mắt, vùng mặt, các màng nhầy và bộ phận sinh dục nam.
- Bệnh nhân cần được hướng dẫn chi tiết về cách sử dụng thuốc đúng mục đích điều trị. Cần thông báo cho họ rằng cảm giác ngứa có thể kéo dài ngay cả sau khi chấy đã bị tiêu diệt hoàn toàn, và tuyệt đối không được dùng lại thuốc trong trường hợp này.
- Khi lindane được chỉ định cho trẻ em, cần theo dõi sát sao để ngăn ngừa việc trẻ nuốt phải thuốc do thói quen mút ngón tay hoặc ngón chân; do đó, việc sử dụng bao tay và tất chân cho trẻ là cần thiết. Bắt buộc phải có sự giám sát của người lớn trong suốt quá trình điều trị lindane cho trẻ em.
- Người cao tuổi có nguy cơ cao gặp phải độc tính thần kinh nghiêm trọng khi dùng lindane; đã có 4 trường hợp tử vong được ghi nhận liên quan đến việc sử dụng kem bôi lindane để điều trị ghẻ ở nhóm đối tượng này.
Lưu ý với phụ nữ có thai
- Thuốc được xếp loại C theo phân loại nguy cơ thai kỳ. Chống chỉ định sử dụng lindane cho phụ nữ đang mang thai.
- Do đặc tính thân mỡ, lindane có khả năng tích lũy trong nhau thai. Mặc dù chưa có thông tin rõ ràng về mối liên hệ giữa việc mẹ mang thai tiếp xúc với lindane và ảnh hưởng lên thai nhi, đã có báo cáo về trường hợp thai chết lưu ở những bà mẹ tiếp xúc lặp lại với dung dịch lindane trong thai kỳ.
Lưu ý với phụ nữ cho con bú
- Lindane bài tiết qua sữa mẹ, tiềm ẩn nguy cơ gây độc cho trẻ bú mẹ. Đặc biệt, nếu thuốc được bôi lên vùng ngực, trẻ có thể vô tình nuốt phải lindane từ da vú của mẹ trong khi bú. Các bà mẹ đang cho con bú nếu phải sử dụng lindane cần được cảnh báo về những rủi ro độc tính đối với trẻ. Trong thời gian điều trị và ít nhất 24 giờ sau khi dùng lindane, không nên cho con bú và cần vắt bỏ sữa. Khi sử dụng dung dịch lindane, người mẹ cần hạn chế tối đa việc tiếp xúc da kề da với trẻ. Đối với trường hợp điều trị bằng dầu gội lindane, cần tránh để da mẹ tiếp xúc với sản phẩm.
Lưu ý khi lái xe và vận hành máy móc
- Chưa ghi nhận dữ liệu lâm sàng về ảnh hưởng của thuốc.
Quá liều và cách xử lý
Quá liều và Xử trí
Quá liều và Độc tính
- Mức liều trung bình gây tử vong khi uống ở người được xác định là 125 mg/kg.
- Trong trường hợp quá liều lindane, các biểu hiện có thể xuất hiện bao gồm nôn mửa, cảm giác buồn nôn, co giật, đau đầu, tình trạng co cứng cơ, và rối loạn phối hợp vận động. Ngoài ra, sự ức chế hệ thần kinh trung ương có thể dẫn đến suy hô hấp và hôn mê, với khả năng tử vong trong vòng 24 giờ.
- Các biến chứng khác có thể đi kèm là rối loạn nhịp tim, phù phổi, xuất huyết trong nước tiểu (đái máu) hoặc viêm gan.
Biện pháp Xử lý Quá liều
- Đối với trường hợp bệnh nhân nuốt phải lindane, cần tiến hành rửa dạ dày và thiết lập đường truyền tĩnh mạch để cấp dịch muối sinh lý.
- Tuyệt đối không sử dụng các loại thuốc nhuận tràng có gốc dầu, bởi chúng có thể làm tăng khả năng hấp thu lindane vào cơ thể.
- Các triệu chứng liên quan đến hệ thần kinh trung ương nên được điều trị bằng cách tiêm tĩnh mạch diazepam, pentobarbital, hoặc phenobarbital.
- Tránh sử dụng adrenalin, do có nguy cơ kích thích gây rung thất.
Quên liều
- Vì lindane là thuốc bôi ngoài da chỉ dùng một lần duy nhất và không yêu cầu lịch dùng hàng ngày, do đó không có tình trạng quên liều.
Nguồn tham khảo
Tên thuốc: Lindane
https://go.drugbank.com/drugs/DB00431
https://www.drugs.com/monograph/lindane.html
Dược thư Quốc gia Việt Nam 2015
Ngày cập nhật: 26/7/2021
Bài viết này có hữu ích không?
Có0Không0