Đi ngoài ra máu là bệnh gì? Nguyên nhân, dấu hiệu và cách chữa trị

Đi ngoài ra máu là bệnh gì? Nguyên nhân, dấu hiệu và cách chữa trị

Đi ngoài ra máu là triệu chứng tiêu hóa phổ biến nhưng gây lo lắng cho người gặp phải. Tình trạng này có thể do táo bón đơn giản hoặc là dấu hiệu của bệnh lý nguy hiểm như viêm loét hay ung thư đường tiêu hóa. Xác định màu sắc, tính chất máu và triệu chứng đi kèm giúp định hướng nguyên nhân và can thiệp kịp thời. Bài viết cung cấp thông tin toàn diện giúp bạn bảo vệ sức khỏe hệ tiêu hóa hiệu quả.

Đi ngoài ra máu là gì?

Về mặt lâm sàng, đi ngoài ra máu là hiện tượng có máu thoát ra khỏi niêm mạc đường tiêu hóa và thải ra ngoài cùng với phân hoặc xuất hiện sau khi đi vệ sinh. Máu có thể xuất hiện dưới nhiều hình thái khác nhau như máu đỏ tươi nhỏ giọt, máu phủ trên bề mặt phân, máu lẫn trong phân khiến phân có màu đỏ sẫm hoặc phân đen như nhựa đường. Vị trí chảy máu càng gần hậu môn (đại trực tràng, ống hậu môn) thì máu thường có màu đỏ tươi. Ngược lại, nếu tổn thương nằm ở cao hơn (dạ dày, ruột non), máu sẽ bị biến đổi bởi dịch tiêu hóa và vi khuẩn, khiến phân có màu đen và mùi hôi đặc trưng. Đây là một dấu hiệu không bao giờ được coi là bình thường và luôn cần sự theo dõi sát sao.

Nguyên nhân đi ngoài ra máu phổ biến

Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng này, từ các tổn thương lành tính tại chỗ đến các bệnh lý hệ thống phức tạp.

Bệnh trĩ nội và trĩ ngoại

Đây là nguyên nhân hàng đầu gây đi ngoài ra máu tươi. Bệnh trĩ hình thành do sự giãn quá mức của các đám rối tĩnh mạng ở mô xung quanh hậu môn. Khi phân cứng đi qua, nó cọ xát làm rách niêm mạc các búi trĩ gây chảy máu. Đặc điểm của máu trong bệnh trĩ là màu đỏ tươi, thường xuất hiện sau khi phân đã ra ngoài, có thể dính trên giấy vệ sinh hoặc nhỏ thành giọt, thậm chí phun thành tia nếu búi trĩ bị sa hoặc viêm nặng.

Tình trạng táo bón và nứt kẽ hậu môn

Khi bị táo bón kéo dài, phân trở nên khô cứng và to, buộc người bệnh phải rặn mạnh khi đại tiện. Áp lực này có thể gây ra một vết rách nhỏ ở niêm mạc ống hậu môn, gọi là nứt kẽ hậu môn. Người bệnh thường cảm thấy đau rát dữ dội như dao cắt trong và sau khi đi vệ sinh, kèm theo vài giọt máu đỏ tươi dính vào phân hoặc giấy vệ sinh.

Viêm túi thừa và viêm loét đại trực tràng

Viêm túi thừa là tình trạng các túi nhỏ hình thành ở vách đại tràng bị nhiễm trùng và vỡ mạch máu. Trong khi đó, viêm loét đại trực tràng là bệnh lý tự miễn gây ra các vết loét hở trên niêm mạc ruột. Cả hai tình trạng này đều gây ra đi ngoài ra máu kèm theo đau bụng, tiêu chảy và có thể có nhầy mủ trong phân.

Polyp hoặc ung thư đại trực tràng

Polyp là những khối u nhỏ mọc ra từ niêm mạc đại tràng. Dù đa số là lành tính nhưng chúng rất dễ bị tổn thương và chảy máu khi phân đi qua. Nguy hiểm hơn, đi ngoài ra máu có thể là dấu hiệu sớm của ung thư đại trực tràng. Máu trong trường hợp này thường có màu đỏ sẫm hoặc đen, lẫn sâu trong phân và thường đi kèm với tình trạng thay đổi thói quen đại tiện (lúc táo bón, lúc tiêu chảy).

Xuất huyết tiêu hóa và viêm dạ dày ruột

Chảy máu từ thực quản, dạ dày hoặc tá tràng do viêm loét hoặc vỡ tĩnh mạch thực quản thường khiến phân có màu đen, đặc và bóng như nhựa đường (phân lỏng đen). Tuy nhiên, nếu lượng máu chảy quá nhiều và tốc độ di chuyển của phân nhanh, máu vẫn có thể giữ màu đỏ sẫm khi thoát ra ngoài.

Các bệnh lây qua đường tình dục (STIs)

Một số bệnh lý như lậu, giang mai hoặc Herpes sinh dục nếu xảy ra ở vùng hậu môn trực tràng có thể gây viêm nhiễm nghiêm trọng, dẫn đến loét niêm mạc và gây chảy máu khi đi đại tiện.

Sa trực tràng và rò ống tiêu hóa

Sa trực tràng là tình trạng một phần cuối của ruột già bị lộn ra ngoài qua lỗ hậu môn. Sự cọ xát trực tiếp của niêm mạc trực tràng với quần áo hoặc khi vận động gây ra các vết loét và chảy máu rỉ rả. Các đường rò hậu môn nhiễm trùng cũng có thể là nguồn gốc của máu và dịch mủ xuất hiện khi đi ngoài.

Đi ngoài ra máu kèm đau bụng thường là dấu hiệu của các bệnh lý viêm nhiễm đường ruột (Nguồn: Sưu tầm)

Dấu hiệu đi kèm đại tiện ra máu cần lưu ý

Việc quan sát các triệu chứng đi kèm giúp bác sĩ phân biệt được mức độ nguy hiểm của tình trạng đi ngoài ra máu:

• Đau bụng hoặc chuột rút vùng bụng dưới.
• Cảm giác mệt mỏi, hoa mắt, chóng mặt (dấu hiệu của mất máu). Thay đổi hình dạng phân (phân dẹt, nhỏ như sợi bún).
• Cảm giác đi đại tiện không hết, mót rặn thường xuyên.
• Sụt cân không rõ nguyên nhân và chán ăn.
• Sốt, nhịp tim nhanh hoặc vã mồ hôi lạnh.

Đi ngoài ra máu tươi kéo dài có nguy hiểm không?

Câu trả lời chắc chắn là có. Việc chảy máu rỉ rả kéo dài không chỉ ảnh hưởng đến tâm lý mà còn đe dọa trực tiếp đến sức khỏe thể chất.

Nguy cơ thiếu máu và suy nhược cơ thể

Mất máu mạn tính mỗi ngày một ít khiến cơ thể không kịp tái tạo hồng cầu, dẫn đến tình trạng thiếu máu thiếu sắt. Người bệnh sẽ luôn trong trạng thái xanh xao, suy nhược, kém tập trung, hay quên và dễ ngất xỉu khi thay đổi tư thế đột ngột.

Các biến chứng sức khỏe nghiêm trọng

Nếu nguyên nhân là do viêm nhiễm nặng hoặc ung thư mà không được điều trị, bệnh có thể di căn hoặc gây thủng ruột, viêm phúc mạc – một tình trạng cấp cứu ngoại khoa đe dọa tính mạng. Ngoài ra, việc để vùng hậu môn tiếp xúc với máu và dịch nhầy thường xuyên cũng làm tăng nguy cơ nhiễm trùng và hoại tử mô.

Việc chẩn đoán sớm giúp ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm của xuất huyết tiêu hóa (Nguồn: Sưu tầm)

Cách chẩn đoán và phát hiện máu trong phân

Để tìm ra “thủ phạm” gây đi ngoài ra máu, y học hiện đại áp dụng nhiều phương pháp chẩn đoán hình ảnh và xét nghiệm:

• Xét nghiệm máu ẩn trong phân (FOBT): Giúp phát hiện những lượng máu rất nhỏ mà mắt thường không nhìn thấy được.
• Nội soi đại trực tràng: Đây là tiêu chuẩn vàng giúp bác sĩ quan sát trực tiếp toàn bộ niêm mạc ruột, phát hiện các vết loét, polyp hoặc khối u.
• Chụp CT hoặc MRI vùng bụng: Hỗ trợ đánh giá các tổn thương ngoài thành ruột và các cơ quan lân cận.
• Xét nghiệm công thức máu: Để đánh giá mức độ thiếu máu và tình trạng nhiễm trùng của cơ thể.

Phương pháp điều trị đi ngoài ra máu hiệu quả

Tùy vào nguyên nhân cụ thể mà bác sĩ sẽ chỉ định phương pháp điều trị phù hợp:

• Điều trị nội khoa: Sử dụng thuốc nhuận tràng cho người táo bón, thuốc kháng viêm cho bệnh loét đại tràng hoặc kháng sinh cho nhiễm trùng. Đối với bệnh trĩ, có thể dùng các loại thuốc bôi hoặc viên đặt giúp co mạch và giảm đau.
• Can thiệp thủ thuật: Thắt vòng cao su, tiêm xơ hoặc quang đông hồng ngoại cho các búi trĩ nội độ nhẹ và trung bình.
• Phẫu thuật: Áp dụng cho các trường hợp polyp lớn, ung thư đại trực tràng, rò hậu môn phức tạp hoặc bệnh trĩ mức độ nặng đã sa ra ngoài.
• Thay đổi lối sống: Đây là phương pháp hỗ trợ không thể thiếu, giúp ngăn ngừa bệnh tái phát.

Khi nào người bệnh cần gặp bác sĩ ngay?

Bạn nên đến bệnh viện ngay lập tức nếu đi ngoài ra máu đi kèm với các dấu hiệu cấp cứu sau:

• Máu chảy nhiều, liên tục và không thể cầm được.
• Đau bụng dữ dội, bụng chướng cứng. Cảm giác mê sảng, nhịp thở nhanh hoặc hạ huyết áp.
• Phân có màu đen sẫm và có mùi thối khắm đặc trưng của xuất huyết tiêu hóa cao.
• Trẻ em hoặc người già bị đi ngoài ra máu kèm theo nôn mửa hoặc lờ đờ.

Biện pháp phòng ngừa đi ngoài ra máu tại nhà

Xây dựng một hệ tiêu hóa khỏe mạnh là cách tốt nhất để tránh xa nỗi lo đi ngoài ra máu.

• Tăng cường chất xơ: Ăn nhiều rau xanh, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt giúp phân mềm hơn, dễ tống xuất ra ngoài, ngăn ngừa táo bón và bệnh trĩ.
• Uống đủ nước: Mỗi ngày cần uống từ 1,5 – 2 lít nước để hỗ trợ quá trình tiêu hóa và làm mềm phân.
• Thói quen đại tiện khoa học: Nên đi vệ sinh vào một khung giờ cố định trong ngày, không nên nhịn đại tiện và tránh ngồi quá lâu trên bồn cầu (đặc biệt là thói quen vừa đi vệ sinh vừa dùng điện thoại).
• Vệ sinh hậu môn sạch sẽ: Sử dụng nước ấm hoặc giấy vệ sinh mềm để tránh làm trầy xước niêm mạc hậu môn.
• Tập thể dục đều đặn: Vận động giúp nhu động ruột hoạt động tốt hơn, ngăn ngừa tình trạng ứ trệ phân trong đại tràng.
• Khám sức khỏe định kỳ: Đặc biệt là những người trên 45 tuổi nên thực hiện nội soi đại trực tràng để tầm soát sớm các khối u và polyp.
• Sử dụng thực phẩm hỗ trợ: Việc bổ sung các loại thực phẩm bảo vệ sức khỏe chứa lợi khuẩn (probiotics) hoặc các hoạt chất hỗ trợ nhuận tràng có thể giúp hệ tiêu hóa vận hành trơn tru hơn.

Chế độ ăn giàu chất xơ là chìa khóa vàng để ngăn ngừa táo bón và chảy máu hậu môn (Nguồn: Sưu tầm)

Đi ngoài ra máu là dấu hiệu cảnh báo không thể chủ quan. Dù thường do bệnh trĩ hay nứt kẽ hậu môn, vẫn cần thăm khám sớm để loại trừ bệnh lý nguy hiểm. Lối sống lành mạnh kết hợp chế độ dinh dưỡng giàu chất xơ là cách bảo vệ hệ tiêu hóa hiệu quả nhất. Hãy chủ động lắng nghe cơ thể và chăm sóc sức khỏe để mỗi ngày đều trọn vẹn.

Nội dung mang tính chất tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán hoặc điều trị y khoa của nhân viên y tế.

Nguồn tham khảo: Bộ Y tế, Long Châu, Vinmec, Tâm Anh