Sốt xuất huyết Dengue là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Dengue gây ra, lây truyền chủ yếu qua muỗi vằn Aedes aegypti. Với sự diễn biến phức tạp của dịch bệnh hằng năm, việc triển khai tiêm vacxin sốt xuất huyết được xem là giải pháp dự phòng chủ động, giúp bảo vệ cộng đồng khỏi những biến chứng nguy hiểm như sốc mất máu hay suy đa tạng.
Vacxin sốt xuất huyết là giải pháp dự phòng chủ động, an toàn. (Nguồn: Sưu tầm)
Các tiêu chuẩn tiêm vacxin sốt xuất huyết đạt hiệu quả
Để một liều vacxin sốt xuất huyết phát huy tối đa hiệu năng bảo vệ và đảm bảo tính an toàn y khoa, quy trình thực hiện phải tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn kỹ thuật. Đây được giới chuyên môn đánh giá là loại vắc xin “khó tiêm” và “nhạy cảm” với các yếu tố môi trường.
Đầu tiên là yêu cầu về hệ thống dây chuyền lạnh (Cold Chain). Vắc xin cần được bảo quản liên tục ở nhiệt độ từ +2°C đến +8°C. Bất kỳ sự sai lệch nào về nhiệt độ trong quá trình vận chuyển hay lưu giữ đều có thể làm biến tính thành phần kháng nguyên, dẫn đến việc giảm hiệu quả bảo vệ hoặc tăng nguy cơ phản ứng không mong muốn.
Thứ hai là kỹ thuật hoàn nguyên vắc xin. Đa số các loại vắc xin phòng sốt xuất huyết hiện nay được sản xuất dưới dạng bột đông khô đi kèm với dung môi pha tiêm riêng biệt. Người cán bộ y tế phải thực hiện thao tác hoàn nguyên một cách chính xác, lắc nhẹ để bột tan hoàn toàn và sử dụng ngay sau khi pha trong thời gian quy định (thường là trong vòng 6 giờ nếu bảo quản đúng điều kiện).
Cuối cùng, kỹ thuật tiêm cũng đóng vai trò quyết định. Vắc xin thường được chỉ định tiêm dưới da (subcutaneous injection), vùng cơ delta ở cánh tay. Việc tiêm sai vị trí hoặc sai độ sâu có thể ảnh hưởng đến tốc độ hấp thu và khả năng tạo đáp ứng miễn dịch của cơ thể.
Các loại vắc xin sốt xuất huyết phổ biến
Hiện nay trên thế giới và tại Việt Nam, có hai loại vắc xin tiêu biểu đã và đang được nghiên cứu, cấp phép sử dụng rộng rãi. Mỗi loại có những đặc tính sinh học và chỉ định đối tượng khác nhau.
Vắc xin Qdenga
Qdenga (TAK-003) là vắc xin sống giảm độc lực tứ giá do hãng dược phẩm Takeda (Nhật Bản) phát triển. Đây là loại vắc xin đang nhận được nhiều sự quan tâm tại Việt Nam nhờ khả năng bảo vệ rộng rãi.
- Đặc điểm: Được thiết kế dựa trên khung xương của virus Dengue type 2, kết hợp với các kháng nguyên của 3 type còn lại (1, 3 và 4).
- Đối tượng: Thường được chỉ định cho người từ 4 tuổi đến 60 tuổi.
- Ưu điểm: Điểm nổi bật nhất của Qdenga là có hiệu quả bảo vệ tốt cả ở những người đã từng nhiễm và chưa từng nhiễm virus Dengue trước đó (không yêu cầu xét nghiệm huyết thanh trước khi tiêm).
- Phác đồ: Tiêm 2 liều, cách nhau 3 tháng.
Vắc xin Dengvaxia
Dengvaxia (CYD-TDV) là loại vắc xin phòng sốt xuất huyết đầu tiên được cấp phép trên thế giới, do Sanofi Pasteur sản xuất.
- Đặc điểm: Vắc xin tái tổ hợp sống, sử dụng khung xương là virus sốt vàng làm vật mang các kháng nguyên của virus Dengue.
- Đối tượng: Thường được chỉ định cho trẻ từ 9 tuổi trở lên và người trưởng thành dưới 45 tuổi.
- Lưu ý quan trọng: Dengvaxia có hiệu quả bảo vệ cao ở những người đã từng nhiễm virus Dengue trong quá khứ. Tuy nhiên, đối với những người chưa từng nhiễm, vắc xin có thể làm tăng nguy cơ gặp biến chứng sốt xuất huyết nặng nếu sau đó họ bị nhiễm virus tự nhiên (hiện tượng ADE). Do đó, WHO khuyến cáo chỉ nên tiêm loại này cho đối tượng đã có bằng chứng xét nghiệm xác nhận từng nhiễm bệnh trước đó.
Việc lựa chọn loại vắc xin phù hợp cần dựa trên độ tuổi và tiền sử bệnh lý của mỗi cá nhân (Nguồn: Sưu tầm)
Những tác dụng phụ của vắc xin sốt xuất huyết
Bất kỳ loại vắc xin nào khi đưa vào cơ thể cũng có thể gây ra những phản ứng nhất định do hệ miễn dịch đang hoạt động để nhận diện và ghi nhớ kháng nguyên. Các tác dụng phụ của vacxin sốt xuất huyết thường ở mức độ nhẹ đến trung bình và tự giới hạn trong thời gian ngắn.
Phản ứng thông thường sau tiêm
Đây là những biểu hiện phổ biến nhất, cho thấy cơ thể đang bắt đầu quá trình tạo kháng thể bảo vệ:
- Đau, sưng hoặc đỏ tại vị trí tiêm (chiếm tỉ lệ cao nhất).
- Sốt nhẹ (dưới 38.5°C).
- Đau đầu, mệt mỏi, uể oải.
- Đau cơ hoặc đau khớp nhẹ.
Những triệu chứng này thường xuất hiện trong vòng 24 – 48 giờ đầu sau khi tiêm và sẽ biến mất sau khoảng 2 đến 3 ngày mà không cần can thiệp y tế chuyên sâu.
Tác dụng phụ ít gặp nhưng cũng cần chú ý
Một số phản ứng ít phổ biến hơn có thể xảy ra bao gồm:
- Nổi mề đay hoặc phát ban nhẹ trên da.
- Rối loạn tiêu hóa nhẹ như buồn nôn hoặc chán ăn.
- Sưng hạch ngoại biên gần vị trí tiêm.
Nếu gặp các triệu chứng này, bạn cần theo dõi sát sao nhiệt độ và tình trạng sức khỏe chung của bản thân.
Những phản ứng nguy hiểm và hiếm gặp
Mặc dù cực kỳ hiếm, nhưng các phản ứng dị ứng nặng (phản vệ) vẫn có thể xảy ra. Các dấu hiệu cảnh báo bao gồm:
- Sốt cao liên tục trên 39°C, không đáp ứng với thuốc hạ sốt thông thường.
- Khó thở, thở khò khè, tức ngực hoặc cảm giác nghẹn ở cổ họng.
- Sưng mặt, môi hoặc lưỡi.
- Mạch nhanh, huyết áp tụt, vã mồ hôi lạnh, lờ đờ hoặc ngất xỉu.
- Đau bụng dữ dội hoặc nôn mửa liên tục.
Đây là tình trạng cấp cứu y khoa, đòi hỏi người bệnh phải được đưa đến cơ sở y tế gần nhất ngay lập tức.
Theo dõi sức khỏe tại chỗ ít nhất 30 phút sau khi tiêm giúp phát hiện sớm các phản ứng phản vệ (Nguồn: Sưu tầm)
Cách xử trí khi gặp tác dụng phụ của vắc xin sốt xuất huyết
Việc trang bị kiến thức về cách xử trí tại nhà sẽ giúp bạn an tâm hơn sau khi tiêm chủng.
Đối với các phản ứng nhẹ:
- Giảm đau tại chỗ: Có thể dùng khăn sạch, mát chườm nhẹ vào vị trí tiêm để giảm sưng và đau. Lưu ý không đắp các loại lá, chanh hay thuốc đắp dân gian vào vị trí tiêm vì có thể gây nhiễm trùng.
- Hạ sốt và giảm đau: Nếu sốt trên 38.5°C hoặc đau đầu nhiều, bạn có thể sử dụng thuốc hạ sốt chứa Paracetamol với liều lượng phù hợp theo cân nặng (thường là 10-15mg/kg trọng lượng cơ thể). Các bạn nên tránh sử dụng Ibuprofen hoặc Aspirin vì nếu không may bạn đang trong giai đoạn ủ bệnh sốt xuất huyết tự nhiên, những thuốc này có thể làm tăng nguy cơ xuất huyết.
- Chế độ dinh dưỡng: Uống nhiều nước (nước lọc, oresol, nước trái cây), ăn thức ăn lỏng, dễ tiêu và nghỉ ngơi đầy đủ.
Đối với các phản ứng nặng: Trong trường hợp xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nguy hiểm nào đã nêu ở phần trên (khó thở, sốt cao không dứt, lờ đờ), tuyệt đối không tự điều trị tại nhà. Các bạn cần đưa người bệnh đến ngay phòng cấp cứu của bệnh viện hoặc cơ sở y tế có đủ trang thiết bị hồi sức.
Một số lưu ý trước khi tiêm vắc xin sốt xuất huyết
Sự chuẩn bị kỹ lưỡng trước khi tiêm sẽ giúp giảm thiểu rủi ro và tăng cường hiệu quả bảo vệ của vắc xin.
Kiểm tra sàng lọc
Đây là bước cực kỳ quan trọng. Bạn cần cung cấp đầy đủ thông tin cho bác sĩ khám sàng lọc về:
- Tiền sử dị ứng (với vắc xin, thuốc hoặc thức ăn).
- Tình trạng sức khỏe hiện tại (có đang sốt, mắc bệnh cấp tính hay không).
- Tiền sử đã từng mắc sốt xuất huyết hay chưa (đặc biệt quan trọng nếu tiêm vắc xin Dengvaxia).
- Các loại thuốc đang sử dụng (đặc biệt là thuốc ức chế miễn dịch, corticoid liều cao).
- Tình trạng mang thai hoặc đang cho con bú.
Tránh tác nhân ảnh hưởng đến hiệu quả vắc xin
Một số lưu ý để đảm bảo cơ thể ở trạng thái tốt nhất:
- Không nên uống rượu bia quá mức trước và ngay sau khi tiêm vì có thể làm lu mờ các triệu chứng của tác dụng phụ hoặc ảnh hưởng đến hệ miễn dịch.
- Đảm bảo ngủ đủ giấc và ăn uống đầy đủ trước khi đi tiêm để tránh tình trạng hạ đường huyết gây choáng váng.
Chọn địa điểm tiêm chủng uy tín
Các bạn nên lựa chọn các trung tâm tiêm chủng hoặc cơ sở y tế có uy tín, đảm bảo các tiêu chuẩn sau:
- Có hệ thống kho lạnh bảo quản vắc xin đạt chuẩn GSP.
- Quy trình tiêm chủng an toàn, một chiều.
- Đội ngũ bác sĩ, điều dưỡng có chứng chỉ tiêm chủng và kỹ năng xử trí cấp cứu phản vệ tốt.
- Hệ thống quản lý thông tin tiêm chủng rõ ràng, giúp nhắc lịch tiêm các liều tiếp theo chính xác.
Khám sàng lọc là bước bắt buộc để đảm bảo an toàn cho người tiêm chủng (Nguồn: Sưu tầm)
Tiêm vacxin sốt xuất huyết là một bước tiến lớn trong việc kiểm soát dịch bệnh và bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Mặc dù vẫn có những tác dụng phụ nhất định, nhưng đa phần đều ở mức độ nhẹ và lợi ích mà vắc xin mang lại trong việc ngăn ngừa các thể bệnh nặng là vô cùng to lớn. Việc hiểu đúng, chuẩn bị kỹ và lựa chọn cơ sở tiêm chủng uy tín sẽ giúp chúng ta và gia đình an tâm vững bước qua những mùa dịch.
Nguồn tham khảo:
Tạm y tế Phường Bình Chiểu
https://tytphuongbinhchieu.medinet.gov.vn/chuyen-muc/tim-hieu-ve-vac-xin-ngua-benh-sot-xuat-huyet-cmobile8120-214541.aspx
📝Nguồn tài liệu: Chọn lọc từ nhiều nguồn y tế uy tín
🔎Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tổng quan. Vui lòng tham khảo ý kiến của Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để nhận được hướng dẫn phù hợp với tình trạng sức khỏe của bạn.