Bệnh bạch hầu từng là nỗi khiếp sợ với tỷ lệ tử vong cao trước khi vắc xin ra đời. Hiện nay, dù y học đã phát triển vượt bậc, căn bệnh này vẫn có xu hướng quay trở lại tại một số địa phương do lỗ hổng miễn dịch. Việc tiêm chủng bệnh bạch hầu không chỉ là biện pháp bảo vệ cá nhân mà còn là trách nhiệm cộng đồng để ngăn chặn sự bùng phát của các ổ dịch nguy hiểm.
Bạch hầu là bệnh gì?
Bạch hầu là một bệnh nhiễm trùng cấp tính gây ra bởi vi khuẩn Corynebacterium diphtheriae. Vi khuẩn này lây lan rất nhanh qua đường hô hấp khi người bệnh ho hoặc hắt hơi, hoặc thông qua tiếp xúc với đồ vật có dính dịch tiết. Đặc trưng nguy hiểm nhất của bệnh là sự hình thành một lớp màng giả màu trắng xám, dai và dính chặt ở vùng họng, thanh quản hoặc mũi. Lớp màng này có thể gây tắc nghẽn đường thở, khiến bệnh nhân bị suy hô hấp dẫn đến tử vong nhanh chóng.
Không dừng lại ở đó, vi khuẩn bạch hầu còn tiết ra ngoại độc tố cực mạnh, theo máu tấn công vào cơ tim và hệ thần kinh, gây viêm cơ tim, liệt cơ và suy đa tạng. Do đó, việc chủ động tiêm chủng bệnh bạch hầu ngay từ sớm là cách duy nhất để xây dựng hàng rào ngăn chặn những biến chứng tàn khốc này.
Vì sao cần tiêm chủng bệnh bạch hầu?
Tiêm chủng là phương pháp phòng bệnh hiệu quả, kinh tế và an toàn nhất để đối phó với vi khuẩn bạch hầu. Khi vắc xin vào cơ thể, hệ miễn dịch sẽ được tập dượt để nhận diện và tạo ra kháng thể chống lại ngoại độc tố của vi khuẩn. Trong trường hợp không may tiếp xúc với mầm bệnh, những người đã tiêm chủng sẽ có khả năng miễn nhiễm hoặc nếu mắc bệnh thì triệu chứng cũng rất nhẹ, không nguy hiểm đến tính mạng.
Ngược lại, những người chưa tiêm chủng hoặc tiêm không đủ mũi có nguy cơ tử vong rất cao nếu nhiễm bệnh. Ngoài ra, việc duy trì tỷ lệ tiêm chủng bệnh bạch hầu cao trong cộng đồng giúp tạo ra miễn dịch đàn, bảo vệ cả những đối tượng yếu thế như trẻ sơ sinh chưa đủ tuổi tiêm chủng hoặc người có bệnh lý nền nặng.
Các loại vắc xin bạch hầu phổ biến hiện nay
Hiện nay, vắc xin phòng bệnh bạch hầu hầu như không đứng đơn lẻ mà thường được kết hợp với các thành phần phòng bệnh khác để giảm số lần tiêm cho các bạn.
Vắc xin bạch hầu tiêm chủng dịch vụ
Tại các trung tâm tiêm chủng dịch vụ, các bạn có nhiều lựa chọn đa dạng với các dòng vắc xin phối hợp chất lượng cao, thường sử dụng thành phần ho gà vô bào giúp giảm thiểu tình trạng sốt và đau sau tiêm.
Phổ biến nhất là vắc xin 6 trong 1 (phòng bạch hầu, ho gà, uốn ván, bại liệt, viêm gan B và các bệnh do Hib) như Infanrix Hexa hoặc Hexaxim. Ngoài ra còn có vắc xin 4 trong 1 (phòng bạch hầu, ho gà, uốn ván, bại liệt) hoặc vắc xin 3 trong 1 dùng cho trẻ lớn và người lớn như Adacel, Boostrix. Những loại vắc xin này mang lại sự tiện lợi tối đa khi tích hợp nhiều loại bệnh trong cùng một mũi tiêm, giúp tiết kiệm thời gian và giảm bớt áp lực tâm lý cho trẻ nhỏ.
Vắc xin bạch hầu trong chương trình Tiêm chủng mở rộng
Trong chương trình Tiêm chủng mở rộng (TCMR) tại các trạm y tế, trẻ em sẽ được tiêm vắc xin 5 trong 1 (DPT-VGB-Hib). Đây là loại vắc xin phối hợp phòng 5 bệnh, trong đó có bạch hầu. Loại vắc xin này sử dụng thành phần ho gà toàn tế bào, tuy có tỷ lệ gây sốt sau tiêm cao hơn một chút so với vắc xin dịch vụ nhưng vẫn đảm bảo hiệu quả miễn dịch mạnh mẽ và hoàn toàn miễn phí cho người dân.
Việc lựa chọn tiêm chủng bệnh bạch hầu theo hình thức nào cũng đều tốt, miễn là trẻ được tiêm đúng lịch và đủ liều lượng theo khuyến cáo của Bộ Y tế.
Các loại vắc xin phối hợp hiện đại giúp giảm số lần tiêm mà vẫn đảm bảo hiệu quả phòng bệnh tối ưu (Nguồn: Sưu tầm)
Tiêm chủng bạch hầu mấy mũi?
Lịch tiêm
Lịch tiêm chủng bệnh bạch hầu cần được thực hiện xuyên suốt từ khi còn nhỏ cho đến lúc trưởng thành để duy trì nồng độ kháng thể. Phác đồ cơ bản thường bao gồm 3 mũi chính và các mũi tiêm nhắc lại. Đối với trẻ dưới 1 tuổi, lịch tiêm cơ bản là vào lúc trẻ được 2, 3 và 4 tháng tuổi. Sau đó, trẻ cần được tiêm mũi nhắc lại thứ 4 vào lúc 18 đến 24 tháng tuổi.
Tuy nhiên, kháng thể phòng bạch hầu sẽ suy giảm dần theo thời gian, do đó các chuyên gia khuyến cáo trẻ nên được tiêm nhắc lại vào các dấu mốc quan trọng: khi trẻ 4-6 tuổi và khi trẻ 10-13 tuổi. Đối với người lớn, việc tiêm nhắc lại mỗi 10 năm một lần bằng vắc xin phối hợp là cực kỳ cần thiết để duy trì lớp lá chắn bảo vệ lâu dài.
Vắc xin bạch hầu nên tiêm khi nào?
Thời điểm lý tưởng nhất để bắt đầu tiêm chủng bệnh bạch hầu là khi trẻ đủ 2 tháng tuổi. Đây là giai đoạn hệ miễn dịch của trẻ bắt đầu có khả năng đáp ứng tốt với vắc xin sau khi các kháng thể từ mẹ truyền sang giảm dần. Đối với người lớn, nếu không nhớ rõ lịch sử tiêm chủng hoặc chưa từng tiêm, có thể bắt đầu tiêm ngay phác đồ 3 mũi cơ bản, sau đó duy trì mũi nhắc sau mỗi 10 năm.
Việc tiêm đúng thời điểm giúp cơ thể luôn sẵn sàng đối phó với virus, đặc biệt là trong các thời điểm giao mùa hoặc khi có thông tin về các ca bệnh xuất hiện trong khu vực sinh sống của các bạn.
Ai nên và không nên tiêm vắc xin bạch hầu?
Hầu hết mọi người, từ trẻ sơ sinh đến người già, đều nên thực hiện tiêm chủng bệnh bạch hầu. Đặc biệt là những người sống trong vùng có ổ dịch, nhân viên y tế hoặc những người thường xuyên di chuyển đến những nơi có nguy cơ cao. Tuy nhiên, có một số trường hợp cần thận trọng hoặc tạm hoãn tiêm: những người đang có tình trạng sốt cao hoặc nhiễm trùng cấp tính; người có tiền sử dị ứng nghiêm trọng (phản vệ) với thành phần vắc xin trong lần tiêm trước đó.
Đối với phụ nữ mang thai, vắc xin phối hợp bạch hầu – ho gà – uốn ván thường được khuyến cáo tiêm vào tam cá nguyệt thứ 2 hoặc thứ 3 để truyền kháng thể bảo vệ sớm cho thai nhi ngay từ khi còn trong bụng mẹ.
Vắc xin bạch hầu có tác dụng trong bao lâu?
Kháng thể sau khi tiêm đủ liều cơ bản và mũi nhắc lúc 18 tháng có thể bảo vệ cơ thể rất tốt trong vài năm đầu đời. Tuy nhiên, sự miễn dịch này không kéo dài vĩnh viễn. Nghiên cứu cho thấy nồng độ kháng thể chống ngoại độc tố bạch hầu sẽ giảm dần sau khoảng 5 đến 10 năm.
Đây là lý do tại sao các bạn không nên chủ quan sau khi đã hoàn thành lịch tiêm cho trẻ lúc nhỏ. Việc quên các mũi nhắc lại ở tuổi dậy thì và tuổi trưởng thành chính là nguyên nhân khiến nhiều người lớn vẫn có nguy cơ mắc bệnh và trở thành nguồn lây truyền cho trẻ nhỏ chưa được tiêm phòng.
Việc ghi nhớ và tuân thủ các mũi tiêm nhắc lại giúp duy trì miễn dịch suốt đời (Nguồn: Sưu tầm)
Tác dụng phụ có thể gặp khi tiêm vắc xin bạch hầu
Phản ứng sau tiêm là biểu hiện cho thấy hệ miễn dịch đang làm việc để nhận diện vắc xin. Các phản ứng thông thường bao gồm: sưng, đỏ, đau tại vị trí tiêm; sốt nhẹ; quấy khóc ở trẻ nhỏ hoặc cảm giác mệt mỏi, đau đầu ở người lớn.
Những triệu chứng này thường nhẹ và tự biến mất sau 1-2 ngày mà không cần điều trị đặc hiệu. Trong một số ít trường hợp, vắc xin chứa thành phần ho gà toàn tế bào có thể gây sốt cao hơn. Rất hiếm khi xảy ra các phản ứng nghiêm trọng như sốc phản vệ. Tuy nhiên, để đảm bảo an toàn, các bạn luôn được yêu cầu ở lại cơ sở tiêm chủng 30 phút sau khi tiêm để nhân viên y tế theo dõi sát sao.
Một số lưu ý quan trọng trước và sau khi tiêm vắc xin bạch hầu
Trước khi tiêm, các bạn nên cho trẻ ăn uống đầy đủ nhưng không quá no, vệ sinh cơ thể sạch sẽ để tránh nhiễm trùng vùng tiêm. Hãy chủ động thông báo với bác sĩ về tình trạng sức khỏe hiện tại của người tiêm, các loại thuốc đang sử dụng hoặc tiền sử dị ứng nếu có. Sau khi tiêm chủng bệnh bạch hầu, cần theo dõi vết tiêm xem có biểu hiện sưng to hay chảy dịch bất thường không.
Tại nhà, nếu trẻ sốt nhẹ, có thể chườm ấm hoặc dùng thuốc hạ sốt theo hướng dẫn của bác sĩ. Tuyệt đối không đắp các loại lá, chanh hay khoai tây lên vết tiêm vì có thể gây nhiễm trùng. Nếu có các dấu hiệu như sốt cao không đáp ứng thuốc, co giật, khó thở, các bạn cần nhanh chóng đưa người tiêm đến bệnh viện gần nhất.
Vắc xin bạch hầu giá bao nhiêu?
Chi phí tiêm chủng bệnh bạch hầu phụ thuộc vào loại vắc xin phối hợp mà các bạn lựa chọn. Đối với chương trình Tiêm chủng mở rộng, vắc xin là hoàn toàn miễn phí. Đối với tiêm chủng dịch vụ, giá của vắc xin 6 trong 1 thường dao động từ 1.000.000 đến 1.100.000 đồng mỗi mũi.
Vắc xin 3 trong 1 hoặc 4 trong 1 dành cho trẻ lớn và người lớn có mức giá thấp hơn, khoảng 400.000 đến 700.000 đồng tùy loại và tùy trung tâm tiêm chủng. Mặc dù có chi phí cao hơn so với miễn phí, nhưng vắc xin dịch vụ mang lại ưu điểm về sự ổn định nguồn cung và giảm thiểu tác dụng phụ, giúp các bạn chủ động hơn trong việc sắp xếp thời gian đi tiêm.
Lựa chọn tiêm chủng dịch vụ giúp đảm bảo lộ trình tiêm không bị gián đoạn do thiếu thuốc (Nguồn: Sưu tầm)
Tiêm chủng bạch hầu ở đâu uy tín và an toàn?
Hiện nay, các bạn có thể thực hiện tiêm chủng bệnh bạch hầu tại hệ thống các trạm y tế phường xã trên cả nước theo lịch của chương trình TCMR. Bên cạnh đó, các hệ thống tiêm chủng lớn như VNVC hoặc các trung tâm tiêm chủng tại các bệnh viện đa khoa, bệnh viện phụ sản uy tín là lựa chọn hàng đầu cho dịch vụ tiêm chủng chất lượng cao.
Tại những nơi này, quy trình bảo quản vắc xin được thực hiện nghiêm ngặt theo tiêu chuẩn quốc tế, đội ngũ bác sĩ khám sàng lọc kỹ lưỡng và hệ thống nhắc lịch tiêm hiện đại sẽ giúp các bạn không bao giờ bỏ lỡ các mũi nhắc lại quan trọng. Lựa chọn địa chỉ uy tín chính là bảo hiểm tốt nhất cho sức khỏe của cả gia đình trước căn bệnh bạch hầu nguy hiểm.
Việc hiểu đúng và thực hiện tiêm chủng bệnh bạch hầu đầy đủ là giải pháp vàng để bảo vệ tương lai của con trẻ cũng như sức khỏe của chính các bạn. Đừng để sự chủ quan tạo điều kiện cho vi khuẩn tấn công, hãy chủ động liên hệ các cơ sở tiêm chủng để hoàn thiện phác đồ phòng bệnh ngay hôm nay.