Sốt xuất huyết là một bệnh lý truyền nhiễm có tính chu kỳ và chịu ảnh hưởng trực tiếp bởi các yếu tố thời tiết, môi trường. Việc nắm rõ diễn tiến dịch tễ cũng như câu hỏi “sốt xuất huyết thường xảy ra vào mùa nào” đóng vai trò then chốt giúp các bạn chủ động bảo vệ sức khỏe cho bản thân và gia đình. Hãy cùng Pharmacity tìm hiểu chi tiết về các tháng cao điểm của dịch bệnh và những phương pháp phòng ngừa toàn diện thông qua bài viết sau đây.
Tìm hiểu về bệnh sốt xuất huyết
Sốt xuất huyết Dengue (Dengue Hemorrhagic Fever – DHF) là bệnh lý nhiễm trùng cấp tính do virus Dengue gây ra. Loại virus này thuộc chi Flavivirus, họ Flaviridae. Điểm đặc biệt phức tạp của virus Dengue là chúng tồn tại dưới 4 tuýp huyết thanh hoàn toàn khác nhau về mặt kháng nguyên, được ký hiệu khoa học lần lượt là DEN-1, DEN-2, DEN-3 và DEN-4.
Khi một người bị nhiễm một tuýp virus bất kỳ, cơ thể họ sẽ sinh ra kháng thể đặc hiệu và có được miễn dịch bảo vệ trọn đời đối với duy nhất tuýp virus đó. Tuy nhiên, một người vẫn có thể mắc sốt xuất huyết đến lần thứ 2, thứ 3 hoặc thậm chí là lần thứ 4 do các tuýp huyết thanh còn lại gây ra. Đáng chú ý hơn, theo các nghiên cứu miễn dịch học, những lần tái nhiễm sau (đặc biệt là với tuýp DEN-2) thường có xu hướng diễn tiến lâm sàng nặng nề hơn rất nhiều so với lần đầu tiên. Nguyên nhân là do hiện tượng tăng cường phản ứng miễn dịch phụ thuộc kháng thể, khiến hệ thống mạch máu tổn thương sâu sắc hơn, dẫn đến nguy cơ tử vong cao nếu không được cấp cứu kịp thời.
Bệnh sốt xuất huyết không lây truyền trực tiếp từ người sang người qua đường hô hấp hay tiếp xúc thông thường. Thay vào đó, bệnh bắt buộc phải có véc tơ trung gian truyền bệnh là muỗi vằn cái thuộc chi Aedes, trong đó loài Aedes aegypti là tác nhân chính, và loài Aedes albopictus là tác nhân phụ. Khi muỗi vằn đốt một người đang trong giai đoạn có virus trong máu, virus sẽ nhân lên trong tuyến nước bọt của muỗi từ 8 đến 12 ngày, sau đó muỗi sẽ truyền virus này vào cơ thể người lành thông qua các vết đốt tiếp theo trong suốt vòng đời còn lại của nó.
Các biểu hiện sốt xuất huyết (Nguồn: Sưu tầm)
Triệu chứng bệnh sốt xuất huyết
Diễn tiến tự nhiên của bệnh sốt xuất huyết Dengue rất nhanh chóng và thường được chia làm 3 giai đoạn lâm sàng nghiêm ngặt. Việc nhận biết sớm các triệu chứng này giúp người bệnh không bị nhầm lẫn với các dạng sốt siêu vi thông thường:
- Giai đoạn sốt (Ngày 1 – 3): Người bệnh thường sốt cao kịch phát một cách đột ngột từ 39°C đến 40°C. Cơn sốt liên tục và rất khó hạ dù đã dùng các thuốc hạ sốt thông thường. Đi kèm với đó là cảm giác đau đầu dữ dội (đặc biệt ở vùng hốc mắt), mệt mỏi rã rời, đau nhức các khớp cơ và da xung huyết đỏ.
- Giai đoạn nguy hiểm (Ngày 3 – 7): Đây là mốc thời gian các bạn cần đặc biệt lưu ý. Lúc này, người bệnh có thể đã giảm sốt hoặc hết sốt, nhưng hiện tượng thoát huyết tương dẫn đến cô đặc máu và giảm tiểu cầu lại diễn ra mạnh mẽ nhất. Các biểu hiện xuất huyết bắt đầu rõ rệt như chấm xuất huyết dưới da, chảy máu cam, chảy máu chân răng hoặc đau bụng vùng gan, nôn mửa liên tục.
- Giai đoạn hồi phục (Ngày 7 – 10): Người bệnh hết sốt hoàn toàn, các chỉ số sinh hiệu ổn định, có cảm giác thèm ăn, tiểu nhiều và thể trạng bắt đầu phục hồi tích cực.
Sốt xuất huyết thường xảy ra vào mùa nào?
Tại Việt Nam, do đặc thù khí hậu nhiệt đới gió mùa, dịch sốt xuất huyết có thể xảy ra quanh năm. Tuy nhiên, câu trả lời cho câu hỏi “sốt xuất huyết thường xảy ra vào mùa nào” chính là: Mùa mưa.
Dịch bệnh thường bắt đầu gia tăng mạnh mẽ vào đầu mùa mưa, bùng phát mạnh nhất vào khoảng từ tháng 7 đến tháng 11 hằng năm. Đây được coi là các tháng cao điểm của dịch sốt xuất huyết trong năm vì các lý do dịch tễ sau:
- Tại miền Nam: Với khí hậu hai mùa mưa – nắng rõ rệt, dịch bệnh thường có xu hướng tăng cao từ tháng 5 và đạt đỉnh đỉnh điểm vào các tháng 7, 8, 9, 10, 11 khi lượng mưa trong năm lớn nhất.
- Tại miền Bắc: Thời điểm mùa hè và mùa thu (từ tháng 6 đến tháng 11) với thời tiết nóng ẩm kèm mưa nhiều là điều kiện lý tưởng để muỗi vằn phát triển rộng khắp và truyền bệnh, tạo thành các ổ dịch lớn.
Mùa mưa là thời điểm dịch sốt xuất huyết gia tăng mạnh mẽ và dễ bùng phát thành dịch (Nguồn: Sưu tầm)
Nguyên nhân và yếu tố giúp bùng phát dịch sốt xuất huyết
Sự bùng phát của dịch sốt xuất huyết vào mùa mưa không phải là ngẫu nhiên mà do sự kết hợp của nhiều yếu tố tự nhiên và xã hội:
Điều kiện về thời tiết, khí hậu
Nhiệt độ ấm áp (khoảng 25°C – 30°C) kết hợp với độ ẩm không khí tăng cao trong mùa mưa là môi trường sinh học hoàn hảo cho muỗi vằn. Khí hậu này giúp rút ngắn chu kỳ phát triển từ trứng thành lăng quăng (bọ gậy) và muỗi trưởng thành. Đồng thời, thời tiết nóng ẩm cũng làm tăng tần suất đốt người của muỗi cái, khiến tốc độ lây truyền virus Dengue trong cộng đồng đẩy nhanh gấp nhiều lần.
Yếu tố môi trường
Mùa mưa đến kéo theo tình trạng đọng nước ở rất nhiều nơi. Các dụng cụ phế thải xung quanh nhà như vỏ chai lọ, lốp xe cũ, vỏ dừa, mảnh lu vại vỡ, hay các rãnh nước, hốc cây… vô tình trở thành những “ổ sinh sản” lý tưởng cho muỗi vằn đẻ trứng. Muỗi Aedes aegypti có đặc tính đặc biệt là chỉ chọn đẻ trứng ở những vùng nước trong, sạch có tính chất đọng, do đó các vũng nước mưa sạch chính là nơi chúng ưa thích nhất.
Thói quen sinh hoạt
Nhiều gia đình vẫn giữ thói quen tích trữ nước mưa trong các bể, lu, vại lớn để sử dụng nhưng lại không có nắp đậy kín đáo. Bên cạnh đó, việc lười thay nước bình hoa, không cọ rửa khay nước thải tủ lạnh, điều hòa cũng tạo điều kiện cho lăng quăng phát triển ngay trong không gian sống. Thói quen ngủ không buông màn (mùng) vào ban ngày cũng làm tăng nguy cơ bị muỗi vằn tấn công.
Các ổ nước đọng mùa mưa giúp vòng đời của muỗi vằn rút ngắn và sinh sôi nhanh chóng (Nguồn: Sưu tầm)
Biện pháp kiểm soát bệnh sốt xuất huyết trong mùa mưa
Để kiểm soát và cắt đứt chuỗi lây truyền của dịch sốt xuất huyết trong các tháng cao điểm, các bạn cần chủ động thực hiện đồng bộ các biện pháp phòng ngừa từ cá nhân đến cộng đồng:
Phòng ngừa cá nhân
- Chống muỗi đốt: Luôn duy trì thói quen ngủ màn kể cả ban ngày (vì muỗi vằn chủ yếu hoạt động vào buổi sáng và chập choạng tối). Khi đi ra ngoài hoặc ở những góc khuất thiếu ánh sáng, các bạn nên mặc quần áo dài tay và sử dụng các sản phẩm xịt, kem chống muỗi đốt để bảo vệ làn da.
- Tiêm vắc xin phòng bệnh: Hiện nay đã có vắc xin sốt xuất huyết thế hệ mới giúp phòng ngừa cả 4 tuýp virus Dengue. Đây là giải pháp chủ động, an toàn và mang lại hiệu quả bảo vệ bền vững cho sức khỏe của bạn và người thân.
- Tăng cường đề kháng: Duy trì chế độ dinh dưỡng giàu vitamin C từ trái cây tươi (cam, bưởi, ổi) để củng cố hệ miễn dịch và hỗ trợ làm bền vững hệ thống thành mạch máu trước nguy cơ tấn công của bệnh lý.
Phòng ngừa trong cộng đồng
- Triệt tiêu nơi sinh sản của muỗi: Định kỳ hằng tuần, hãy dành thời gian kiểm tra và lật úp tất cả các dụng cụ chứa nước không dùng đến xung quanh nhà. Dọn dẹp rác thải, lốp xe cũ, thông thoáng các đường mương rãnh để ngăn dòng nước ứ đọng.
- Diệt lăng quăng: Thả cá nhỏ (cá bảy màu) vào các bể, lu chứa nước lớn để chúng tiêu diệt lăng quăng. Thường xuyên cọ rửa thành của các dụng cụ chứa nước và thay nước bình hoa ít nhất 1 lần/tuần.
- Phối hợp với ngành y tế: Tích cực tham gia vào các chiến dịch phun hóa chất diệt muỗi trưởng thành do chính quyền địa phương tổ chức tại các khu vực phát hiện ổ dịch lâm sàng.
Chung tay dọn dẹp vệ sinh môi trường là chìa khóa đẩy lùi dịch sốt xuất huyết (Nguồn: Sưu tầm)
Tóm lại, sốt xuất huyết thường xảy ra vào mùa nào đã không còn là câu hỏi quá xa lạ. Việc chủ động phòng bệnh, đặc biệt là trong các tháng cao điểm từ tháng 7 đến tháng 11, là trách nhiệm chung để bảo vệ sức khỏe của bản thân và toàn xã hội.
Nguồn tham khảo:
Sở Y tế Thừa Thiên Huế: https://syt.hue.gov.vn/truyen-thong-gdsk/sot-xuat-huyet-bung-phat-dich-theo-mua-benh-va-chu-ky.html.
📝Nguồn tài liệu: Chọn lọc từ nhiều nguồn y tế uy tín
🔎Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tổng quan. Vui lòng tham khảo ý kiến của Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để nhận được hướng dẫn phù hợp với tình trạng sức khỏe của bạn.