Sốt xuất huyết không chỉ gây sốt cao và giảm tiểu cầu, mà còn thường dẫn đến hiện tượng ngứa ngáy dữ dội ở lòng bàn tay, bàn chân khi bệnh bắt đầu bước vào giai đoạn lui. Tình trạng này khiến người bệnh vô cùng lo lắng, không rõ là dấu hiệu cơ thể đang hồi phục hay cảnh báo biến chứng nguy hiểm. Vậy thực chất, biểu hiện ngứa này có ý nghĩa gì và người bệnh cần lưu ý những gì để xử trí an toàn?
Sốt xuất huyết ngứa lòng bàn tay, bàn chân có phải dấu hiệu đặc trưng không?
Tình trạng sốt xuất huyết ngứa lòng bàn tay, bàn chân là một hiện tượng khá thường gặp trên lâm sàng. Tuy nhiên, triệu chứng này thường không xuất hiện ngay từ đầu mà chỉ bùng phát ở giai đoạn hồi phục (thường từ ngày thứ 7 trở đi tính từ khi khởi phát cơn sốt). Để hiểu rõ vị trí của triệu chứng ngứa trong tiến trình bệnh, chúng ta cần phân tích qua các thể lâm sàng của sốt xuất huyết:
Sốt xuất huyết ngứa lòng bàn tay bàn chân thường bùng phát ở giai đoạn hồi phục của bệnh (Nguồn: Sưu tầm)
Triệu chứng sốt xuất huyết thể nhẹ
Ở thể nhẹ, bệnh nhân thường khởi phát bằng cơn sốt cao đột ngột, liên tục từ 2 đến 7 ngày. Đi kèm với sốt là tình trạng đau đầu dữ dội, đau hốc mắt, mỏi nhừ các cơ xương khớp, chán ăn và buồn nôn. Trên bề mặt da, các nốt phát ban xuất huyết dưới dạng chấm đỏ li ti có thể xuất hiện. Sau giai đoạn nguy hiểm, khi cơn sốt bắt đầu lui dần, cơ thể bước vào pha tái hấp thu dịch thừa, đây chính là thời điểm hiện tượng ngứa ngáy dữ dội ở lòng bàn tay và bàn chân bùng phát như một phản ứng sinh lý đặc trưng báo hiệu cơ thể đang chiến thắng virus.
Triệu chứng sốt xuất huyết thể nặng
Sốt xuất huyết thể nặng bao gồm sốc xuất huyết Dengue và thể xuất huyết nội tạng nguy kịch. Ở thể bệnh này, hiện tượng tăng tính thấm thành mạch diễn ra ồ ạt, huyết tương rò rỉ mạnh mẽ ra ngoài lòng mạch gây cô đặc máu, tụt huyết áp và suy đa tạng. Lượng tiểu cầu sụt giảm sâu khiến người bệnh bị chảy máu cam, chảy máu chân răng không cầm, nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen. Ở thể nặng, các bác sĩ và người nhà cần tập trung tối đa vào các dấu hiệu sinh tồn nguy kịch, triệu chứng ngứa lòng bàn tay bàn chân có thể xuất hiện muộn hơn hoặc bị lu mờ trước các diễn tiến cấp tính khác của bệnh.
Nguyên nhân sốt xuất huyết ngứa lòng bàn tay, bàn chân
Rất nhiều người bệnh cảm thấy hoảng sợ khi cơn sốt vừa dứt thì lòng bàn tay, bàn chân lại ngứa điên đảo, thậm chí ban đỏ nổi lên dày đặc. Dưới góc độ sinh lý bệnh, các chuyên gia y tế lý giải hiện tượng này xuất phát từ hai nguyên nhân cốt lõi sau:
- Quá trình tái hấp thu dịch ngoại bào: Trong giai đoạn nguy hiểm (ngày thứ 4 đến ngày thứ 7), huyết tương bị rò rỉ từ lòng mạch ra các mô kẽ dưới da. Khi bước sang giai đoạn hồi phục, cơ thể tiến hành cơ chế đảo ngược: Tái hấp thu lượng dịch và các chất điện giải này từ các mô kẽ trở lại hệ tuần hoàn. Quá trình dịch chuyển dòng dịch ồ ạt này kích ứng trực tiếp lên các tiểu thụ thể thần kinh cảm giác dưới da, đặc biệt là ở những vùng tập trung nhiều mạch máu và nhạy cảm như lòng bàn tay, lòng bàn chân, gây ra cảm giác ngứa ngáy dữ dội.
- Phản ứng miễn dịch tạo kháng thể: Khi cơ thể sản sinh ra một lượng lớn kháng thể để trung hòa virus Dengue, các phức hợp miễn dịch này có thể kích thích các tế bào mast (dưỡng bào) dưới da giải phóng ra các chất trung gian hóa học, điển hình là Histamin. Histamin là tác nhân chính gây ra phản ứng viêm khu trú, làm giãn mạch máu cục bộ, tạo nên các mảng ban đỏ phục hồi và kích hoạt cảm giác ngứa ngáy bứt rứt trên da.
Tác động của triệu chứng ngứa lòng bàn tay, bàn chân trong sốt xuất huyết
Dù hiện tượng sốt xuất huyết ngứa lòng bàn tay, bàn chân là một tín hiệu đáng mừng báo hiệu cơ thể đang hồi phục, nhưng triệu chứng này lại mang đến rất nhiều phiền toái và những hệ lụy không mong muốn cho người bệnh:
1. Nguy cơ trầy xước, nhiễm trùng da
Cơn ngứa ở lòng bàn tay, bàn chân thường mang cảm giác châm chích, bứt rứt vô cùng khó chịu, khiến người bệnh (đặc biệt là trẻ nhỏ) không thể kiềm chế được hành vi cào gãi liên tục, dữ dội. Da ở lòng bàn tay và chân dù dày nhưng khi bị tác động lực mạnh bằng móng tay sắc nhọn rất dễ bị trầy xước, bong tróc. Các vết xước này tạo điều kiện thuận lợi cho các vi khuẩn ký sinh trên da như Staphylococcus aureus (tụ cầu vàng) hoặc Streptococcus (liên cầu) xâm nhập, gây ra tình trạng bội nhiễm vi khuẩn, viêm da mủ hoặc viêm mô tế bào vô cùng nguy hiểm.
2. Có thể để lại sẹo trên da
Khi các tổn thương do cào gãi sâu vào lớp hạ bì của da kết hợp với tình trạng bội nhiễm vi khuẩn, quá trình lành thương sẽ bị kéo dài. Hệ quả là sau khi khỏi bệnh sốt xuất huyết, người bệnh có thể phải đối mặt với các vết sẹo thâm, sẹo lồi hoặc sẹo lõm mất thẩm mỹ ở vùng bàn tay, bàn chân. Điều này gây ảnh hưởng tâm lý không nhỏ, đặc biệt là đối với các bệnh nhân nữ.
3. Ảnh hưởng đến sinh hoạt, giấc ngủ và chất lượng cuộc sống
Cơn ngứa do sốt xuất huyết thường có xu hướng bùng phát mạnh mẽ và dữ dội hơn vào ban đêm do sự thay đổi của thân nhiệt và nồng độ hormone cortisol trong cơ thể sụt giảm. Tình trạng ngứa ngáy châm chích khiến người bệnh trằn trọc, mất ngủ triệt để, ngủ không sâu giấc. Việc thiếu ngủ trầm trọng trong giai đoạn cơ thể cần nghỉ ngơi để phục hồi tế bào sẽ làm kéo dài trạng thái suy nhược, khiến người bệnh lờ đờ, mệt mỏi, suy giảm năng suất làm việc và học tập sau đó.
Cơn ngứa dữ dội vào ban đêm gây mất ngủ, mệt mỏi và làm giảm chất lượng cuộc sống của người bệnh (Nguồn: Sưu tầm)
Cách giảm ngứa lòng bàn tay, bàn chân khi bị sốt xuất huyết
Triệu chứng ngứa do sốt xuất huyết thông thường sẽ tự thuyên giảm và biến mất hoàn toàn sau khoảng 3 đến 5 ngày mà không để lại di chứng. Tuy nhiên, để giảm bớt sự khó chịu và bảo vệ làn da trong những ngày cao điểm, bạn có thể áp dụng các biện pháp khoa học dưới đây:
1. Điều chỉnh chế độ ăn uống
Chế độ dinh dưỡng đóng vai trò hỗ trợ đắc lực làm dịu phản ứng dị ứng từ bên trong cơ thể:
- Tích cực uống nhiều nước: Tiếp tục duy trì việc bổ sung nước lọc, nước ép trái cây giàu vitamin C (cam, bưởi, ổi) hoặc nước dừa tươi. Việc cung cấp đủ nước giúp cơ thể tăng cường tốc độ đào thải các độc tố của virus và các chất trung gian hóa học như histamin ra ngoài qua hệ bài tiết, từ đó làm giảm cường độ ngứa.
- Tránh các thực phẩm giàu histamin và dễ gây dị ứng: Trong những ngày bị ngứa cao điểm, người bệnh nên tạm thời kiêng các loại hải sản (tôm, cua, mực), thịt bò, nhộng tằm, các thực phẩm lên men (dưa muối, cà muối) và đồ ăn quá nhiều gia vị cay nóng để tránh kích hoạt tế bào mast giải phóng thêm histamin.
2. Chế độ sinh hoạt hợp lý
- Giữ vệ sinh cơ thể sạch sẽ: Nhiều người vẫn giữ quan niệm sai lầm là bị sốt xuất huyết phải kiêng nước, kiêng gió tuyệt đối, dẫn đến việc không tắm rửa khiến mồ hôi, tế bào chết tích tụ làm cơn ngứa trở nên tồi tệ hơn. Người bệnh hoàn toàn có thể tắm hoặc lau người bằng nước ấm sạch trong phòng kín gió một cách nhanh chóng. Việc này giúp làm mát da và sát khuẩn nhẹ nhàng.
- Lựa chọn trang phục phù hợp: Người bệnh nên mặc quần áo rộng rãi, thoáng khí, được làm từ các chất liệu tự nhiên, mềm mại như cotton. Tránh mặc đồ quá chật, bó sát hoặc làm từ vải len, vải sợi tổng hợp thô ráp vì chúng sẽ cọ xát liên tục vào da, làm gia tăng cảm giác châm chích.
3. Sử dụng thuốc kháng histamin theo chỉ định
Nếu cơn ngứa vượt quá sức chịu đựng, gây mất ngủ hoàn toàn, người bệnh cần tham khảo ý kiến của bác sĩ để sử dụng các loại thuốc kháng histamin H1 đường uống. Các nhóm thuốc phổ biến và an toàn bao gồm Loratadine, Cetirizine, Desloratadine hoặc Fexofenadine. Các hoạt chất này hoạt động bằng cách gắn kết và phong tỏa các thụ thể histamin dưới da, giúp cắt đứt tín hiệu ngứa truyền lên não bộ, mang lại cảm giác dịu mát và giúp người bệnh dễ ngủ hơn. Tuyệt đối không tự ý mua các thuốc bôi chứa Corticoid để thoa diện rộng khi chưa có chỉ định y khoa.
4. Các biện pháp hỗ trợ giảm ngứa khác
- Chườm lạnh cục bộ: Bạn có thể bọc một vài viên đá nhỏ trong một chiếc khăn bông mềm, sạch rồi chườm nhẹ nhàng lên vùng lòng bàn tay, lòng bàn chân đang bị ngứa từ 10 – 15 phút. Nhiệt độ thấp có tác dụng làm co mạch máu tạm thời, giảm hiện tượng xung huyết và làm tê liệt các đầu mút dây thần kinh cảm giác, giúp cắt cơn ngứa nhanh chóng một cách an toàn.
- Thoa gel nha đam hoặc lotion calamine: Sử dụng gel nha đam nguyên chất tự nhiên hoặc các loại lotion chứa hoạt chất Calamine dịu nhẹ để thoa một lớp mỏng lên vùng da ngứa. Calamine có đặc tính làm mát, bảo vệ da và giảm kích ứng bề mặt cực kỳ hiệu quả.
Có thể sử dụng thuốc kháng histamin theo chỉ định hoặc chườm lạnh để làm dịu cơn ngứa (Nguồn: Sưu tầm)
Những lưu ý khi bị ngứa do sốt xuất huyết
Trong quá trình chăm sóc bệnh nhân sốt xuất huyết gặp phải triệu chứng ngứa lòng bàn tay, bàn chân, người nhà cần lưu ý nghiêm ngặt các nguyên tắc an toàn sau:
- Tuyệt đối không cào gãi hoặc chà xát mạnh: Hãy cố gắng dùng phần thịt của ngón tay để xoa nhẹ nhàng thay vì dùng móng tay cào cấu. Đối với trẻ nhỏ, nên cắt tỉa móng tay sạch sẽ hoặc đeo bao tay vải mềm cho trẻ để hạn chế tối đa tổn thương cơ học lên da.
- Cảnh giác với các dấu hiệu trở nặng nguy hiểm: Dù ngứa là dấu hiệu của giai đoạn hồi phục, nhưng không được chủ quan bỏ qua các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm do Trung tâm Y tế Thủ Đức khuyến cáo. Người nhà cần đưa bệnh nhân đến bệnh viện ngay lập tức nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào sau đây:
- Đau bụng dữ dội, đau quặn liên tục vùng gan (hạ sườn phải).
- Nôn mửa liên tục, không thể ăn uống được.
- Chảy máu niêm mạc ồ ạt: Chảy máu cam, chảy máu chân răng, nôn ra máu, đi ngoài phân đen.
- Trạng thái tri giác thay đổi: Lờ đờ, mệt lả, ngủ li bì hoặc vật vã, kích thích.
- Chân tay lạnh ngắt, vã mồ hôi, tụt huyết áp.
Có nên tiêm vắc xin phòng sốt xuất huyết không?
Câu trả lời y khoa luôn là rất nên tiêm. Hiện nay, y học hiện đại đã nghiên cứu và đưa vào sử dụng rộng rãi loại vắc xin phòng bệnh sốt xuất huyết hiệu quả. Việc chủ động tiêm phòng mang lại những lợi ích chiến lược:
Vắc xin sốt xuất huyết thế hệ mới có khả năng tạo ra miễn dịch bảo vệ cơ thể chống lại cả 4 chủng virus Dengue (DEN-1, DEN-2, DEN-3, DEN-4). Việc hoàn thành đầy đủ liệu trình tiêm phòng giúp giảm tỷ lệ mắc bệnh rõ rệt. Quan trọng hơn, đối với những trường hợp chẳng may nhiễm bệnh sau khi tiêm, vắc xin giúp giảm đến hơn 80% – 90% nguy cơ chuyển nặng, giảm tỷ lệ phải nhập viện cấp cứu hồi sức và hạn chế tối đa các biến chứng nguy hiểm đến tính mạng. Đây là giải pháp phòng bệnh chủ động, bền vững nhất bên cạnh việc diệt lăng quăng và phòng chống muỗi vằn đốt.
Ngứa lòng bàn tay, bàn chân khi bị sốt xuất huyết là dấu hiệu bình thường của giai đoạn phục hồi. Bạn không nên cào gãi, thay vào đó hãy chườm mát hoặc dùng thuốc kháng histamin theo chỉ dẫn bác sĩ để giảm khó chịu. Để chuẩn bị cho mùa dịch, hãy ghé Pharmacity trang bị nhiệt kế, Oresol, thuốc kháng histamin, kem làm dịu da và sản phẩm xịt muỗi chính hãng, cùng nhận tư vấn chuyên môn từ dược sĩ để bảo vệ sức khỏe gia đình.
Nguồn tham khảo:
Trung tâm Y tế Thủ Đức
http://trungtamytethuduc.medinet.gov.vn/chuyen-muc/7-dau-hieu-canh-bao-sot-xuat-huyet-tang-nang-can-den-benh-vien-ngay-c16749-103238.aspx
Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tổng quan. Vui lòng tham khảo ý kiến của Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để nhận được hướng dẫn phù hợp với tình trạng sức khỏe của bạn.