Sốt xuất huyết là bệnh lý truyền nhiễm cấp tính do virus gây ra, thường bùng phát mạnh vào mùa mưa qua trung gian muỗi đốt. Do triệu chứng khởi phát bằng cơn sốt cao đột ngột, nhiều người thường tìm đến các thực phẩm mát để giải nhiệt. Vậy sốt xuất huyết có được ăn đồ lạnh không? Chế độ dinh dưỡng và những điều cần tuyệt đối kiêng cữ là gì để ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm? Hãy cùng tìm hiểu ngay để bảo vệ sức khỏe bản thân và gia đình đúng cách.
Bệnh sốt xuất huyết là gì?
Sốt xuất huyết là một bệnh lý truyền nhiễm cấp tính do các chủng virus gây ra, phổ biến nhất là thông qua trung gian truyền bệnh từ các loài muỗi hút máu trong điều kiện khí hậu nhiệt đới và cận nhiệt đới. Bệnh có thể bùng phát thành dịch lớn vào các thời điểm mùa mưa hoặc giai đoạn thời tiết giao mùa khi độ ẩm tăng cao, tạo môi trường thuận lợi cho các loài trung gian truyền bệnh sinh trưởng mạnh mẽ.
Diễn tiến lâm sàng của bệnh sốt xuất huyết rất phức tạp và thay đổi nhanh chóng qua từng giai đoạn. Ở giai đoạn đầu, bệnh thường biểu hiện bằng những cơn sốt cao đột ngột, kéo dài liên tục, khiến người bệnh vô cùng mệt mỏi, nhức đầu và đau mỏi các cơ khớp toàn thân. Giai đoạn tiếp theo (thường từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 của bệnh) là giai đoạn nguy hiểm nhất, khi các biến chứng nghiêm trọng có thể xảy ra do tình trạng tăng tính thấm thành mạch, dẫn đến hiện tượng thoát huyết tương, cô đặc máu và sụt giảm số lượng tiểu cầu. Nếu không được phát hiện, theo dõi sát sao và can thiệp y tế kịp thời, bệnh có thể dẫn đến tình trạng sốc, xuất huyết nội tạng nặng nề hoặc suy đa cơ quan, đe dọa trực tiếp đến tính mạng của người bệnh.
Sốt xuất huyết không ăn đồ lạnh vì gây co mạch dạ dày, bội nhiễm họng và không giúp hạ sốt. (Nguồn: Sưu tầm)
Vai trò việc ăn uống đối với bệnh nhân sốt xuất huyết
Khi cơ thể bị tấn công bởi virus gây bệnh sốt xuất huyết, hệ thống miễn dịch phải hoạt động với công suất tối đa nhằm kích hoạt các phản ứng viêm để ức chế sự nhân lên của mầm bệnh. Quá trình này tiêu tốn một nguồn năng lượng vô cùng lớn, đồng thời trạng thái sốt cao liên tục làm cơ thể bị mất nước, thất thoát các chất điện giải thiết yếu thông qua tuyến mồ hôi và qua hơi thở.
Chính vì lý do đó, chế độ ăn uống và bổ sung dinh dưỡng hợp lý đóng vai trò vô cùng cốt lõi, góp phần nâng cao hiệu quả điều trị và thúc đẩy tiến trình hồi phục của người bệnh:
- Hỗ trợ duy trì thể tích tuần hoàn: Việc bổ sung liên tục các dạng chất lỏng, chất điện giải và thức ăn dạng lỏng có thể giúp bù đắp lượng nước đã mất, hỗ trợ giảm thiểu nguy cơ cô đặc máu và phòng ngừa biến chứng sốc do giảm thể tích tuần hoàn.
- Cung cấp năng lượng phục hồi tế bào: Các dưỡng chất thiết yếu, đặc biệt là các nhóm vitamin, khoáng chất và protein dễ hấp thu, sẽ cung cấp nguyên liệu sinh học giúp cơ thể tái tạo các tế bào máu, hỗ trợ quá trình phục hồi số lượng tiểu cầu và tăng cường sức đề kháng tự nhiên.
- Giảm áp lực cho hệ tiêu hóa: Trong giai đoạn nhiễm trùng cấp tính, các men tiêu hóa bên trong dạ dày và đường ruột thường bị suy giảm hoạt động rõ rệt, khiến người bệnh dễ gặp phải các triệu chứng chán ăn, đầy chướng bụng hoặc buồn nôn. Một chế độ ăn mềm, ấm và khoa học sẽ giúp cơ thể dễ dàng hấp thu chất dinh dưỡng mà không gây kích ứng niêm mạc đường tiêu hóa.
Sốt xuất huyết có được ăn đồ lạnh không?
“Sốt xuất huyết có được ăn đồ lạnh không” là một trong những câu hỏi được rất nhiều người bệnh và các bậc phụ huynh quan tâm. Khi cơ thể đang phải chịu đựng những cơn sốt cao, cảm giác nóng nực và háo nước bùng phát từ bên trong thường khiến chúng ta có xu hướng tìm đến các loại nước đá, kem, thạch hoặc các loại trái cây ướp lạnh sâu để giải nhiệt nhanh chóng. Tuy nhiên, theo các khuyến cáo y khoa, người mắc sốt xuất huyết không nên ăn đồ lạnh hoặc uống các loại nước đá.
Việc tiêu thụ các loại thực phẩm, thức uống có nhiệt độ thấp khi cơ thể đang bị tổn thương bởi bệnh sốt xuất huyết có thể dẫn đến nhiều tác động không có lợi cho sức khỏe:
- Gây co thắt mạch máu dạ dày và cản trở tiêu hóa: Khi đồ lạnh đi vào hệ tiêu hóa, nhiệt độ thấp sẽ kích thích các mạch máu tại niêm mạc dạ dày và ruột co lại một cách đột ngột. Sự co mạch này làm giảm lưu lượng máu đến nuôi dưỡng cơ quan tiêu hóa, làm tê liệt tạm thời nhu động ruột, dẫn đến các tình trạng như đau bụng, đầy hơi, tiêu hóa kém và làm trầm trọng thêm cảm giác buồn nôn, chán ăn của người bệnh.
- Làm suy giảm khả năng phòng ngự tại chỗ của vùng hầu họng: Nhiệt độ lạnh làm hạ nhiệt độ cục bộ tại vùng niêm mạc họng, gây co mạch ngoại vi tại đây và làm giảm khả năng di chuyển của các tế bào bạch cầu bảo vệ. Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho các loại vi khuẩn hoặc virus có sẵn ở đường hô hấp trên tấn công, tăng nguy cơ bội nhiễm các bệnh lý như viêm họng, viêm amidan hoặc viêm phế quản giữa lúc hệ miễn dịch toàn thân đang suy yếu.
- Không mang lại hiệu quả hạ sốt thực tế: Nhiều người có quan niệm sai lầm rằng uống nước đá sẽ giúp làm mát cơ thể từ bên trong và hạ nhiệt độ sốt. Thực tế, cảm giác mát lạnh tại vòm họng chỉ mang tính chất đánh lừa cảm giác nhất thời. Ngược lại, khi nhận tín hiệu lạnh đột ngột từ hệ tiêu hóa, trung tâm điều nhiệt ở não bộ sẽ phản ứng bằng cách phát tín hiệu tăng cường giữ nhiệt và sinh nhiệt để cân bằng lại nhiệt độ cốt lõi, điều này có thể khiến cơn sốt bùng phát dữ dội hoặc kéo dài hơn.
Loại thực phẩm nào phù hợp cho người bệnh sốt xuất huyết
Để góp phần giúp cơ thể có đủ sức mạnh chống chọi với bệnh lý và đẩy nhanh quá trình hồi phục, các bạn nên ưu tiên lựa chọn những nhóm thực phẩm lành tính, giàu giá trị dinh dưỡng và được chế biến phù hợp:
- Các món ăn lỏng, mềm và dễ dung nạp: Cháo loãng, súp gà, súp bí đỏ, phở hoặc các loại canh hầm xương nhừ là những lựa chọn vô cùng tuyệt vời. Những món ăn này không chỉ cung cấp nguồn năng lượng dồi dào, các acid amin thiết yếu mà còn chứa một lượng nước lớn, giúp người bệnh dễ nuốt, dễ tiêu hóa mà không làm tổn thương niêm mạc đường ruột.
- Trái cây tươi giàu vitamin C và chất chống oxy hóa: Các loại quả như cam, bưởi, quýt, chanh, đu đủ hoặc ổi (nên ép lấy nước hoặc dùng ở nhiệt độ phòng, không ướp lạnh) chứa hàm lượng vitamin C rất cao. Nhóm vitamin này có thể giúp hỗ trợ làm bền vững thành mạch máu, góp phần giảm bớt tình trạng xuất huyết vi mạch và kích thích hệ thống miễn dịch hoạt động hiệu quả hơn.
- Nước dừa tươi tự nhiên: Đây được xem là một nguồn bù nước và chất điện giải tự nhiên cực kỳ tốt cho bệnh nhân sốt xuất huyết. Nước dừa chứa hàm lượng kali, natri, magie và các khoáng chất thiết yếu cân bằng, có thể giúp bù đắp nhanh chóng lượng điện giải bị mất do vã mồ hôi khi sốt cao, hỗ trợ giảm cảm giác mệt mỏi và rã rời cơ bắp.
- Thực phẩm giàu sắt và acid folic: Các loại rau có màu xanh đậm (như rau ngót, rau mồng tơi, cải bó xôi) cùng với thịt ức gà, thịt bò nạc là những nguồn cung cấp sắt vi lượng dồi dào, góp phần hỗ trợ quá trình sinh máu của tủy xương, thúc đẩy quá trình tái tạo các tế bào hồng cầu và tiểu cầu diễn ra thuận lợi hơn.
Chọn món lỏng, giàu dinh dưỡng và bù nước cho người sốt xuất huyết (Nguồn: Sưu tầm)
Lời khuyên dành cho người bệnh sốt xuất huyết
Quá trình chăm sóc và theo dõi một bệnh nhân sốt xuất huyết tại nhà đòi hỏi sự cẩn trọng, tỉ mỉ và tuân thủ các nguyên tắc y khoa khoa học sau đây:
- Duy trì chế độ nghỉ ngơi tuyệt đối: Người bệnh cần được nằm nghỉ ngơi tại giường trong không gian phòng yên tĩnh, thông thoáng nhưng kín gió, tránh các tác động trực tiếp từ ánh nắng gay gắt hoặc gió lùa. Các bạn nên hạn chế tối đa việc để người bệnh vận động mạnh hoặc đi lại nhiều, nhằm mục đích giảm thiểu tiêu hao năng lượng và tránh các va đập cơ học có thể gây ra xuất huyết dưới da hoặc xuất huyết cơ.
- Thực hiện bù nước và điện giải tích cực: Hãy khuyến khích người bệnh uống nước liên tục từng ngụm nhỏ trong suốt cả ngày, ngay cả khi không cảm thấy quá khát. Bên cạnh nước lọc, việc sử dụng dung dịch oresol được pha đúng tỷ lệ theo đúng hướng dẫn của nhà sản xuất ghi trên bao bì là vô cùng quan trọng. Tuyệt đối không được tự ý pha oresol quá đặc hoặc quá loãng vì có thể gây rối loạn áp suất thẩm thấu và mất cân bằng điện giải nghiêm trọng hơn trong tế bào.
- Chia nhỏ khẩu phần ăn hằng ngày: Do người bệnh thường có cảm giác chán ăn, đắng miệng và buồn nôn, các bạn không nên ép người bệnh ăn một lượng lớn thức ăn trong các bữa chính. Hãy chia nhỏ thực đơn thành 5-6 bữa ăn phụ trong ngày, mỗi bữa cách nhau khoảng 2-3 tiếng với lượng thức ăn vừa phải để hệ tiêu hóa dễ tiếp nhận và hấp thu tối đa dưỡng chất.
- Theo dõi sát sao các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm: Bệnh sốt xuất huyết thường có xu hướng chuyển biến nặng rất nhanh từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 của bệnh. Các bạn cần đưa người bệnh đến ngay các bệnh viện hoặc cơ sở y tế gần nhất nếu phát hiện thấy một trong các dấu hiệu cảnh báo sau:
- Người bệnh rơi vào trạng thái lờ đờ, mệt lả, li bì, ngủ gà hoặc ngược lại là bứt rứt, vật vã, kích thích.
- Xuất hiện những cơn đau bụng dữ dội, đau liên tục hoặc đau tức rõ rệt tại vùng hạ sườn phải (vùng gan).
- Tình trạng nôn mửa diễn ra liên tục với tần suất trên 3 lần trong vòng 1 giờ hoặc trên 4 lần trong vòng 6 giờ.
- Có các biểu hiện của xuất huyết niêm mạc như chảy máu cam liên tục, chảy máu chân răng khó cầm, nôn ra máu, đi ngoài ra phân đen hoặc có màu đỏ sẫm, hoặc phụ nữ có hiện tượng xuất huyết âm đạo bất thường ngoài chu kỳ kinh nguyệt.
- Tay chân lạnh ẩm, đầu chi tím tái, mạch nhanh nhỏ hoặc người bệnh có biểu hiện tiểu ít, bí tiểu kéo dài.
Những điều cần tránh khi bị sốt xuất huyết
Bên cạnh việc thiết lập một chế độ dinh dưỡng và chăm sóc phù hợp, người bệnh và người thân cần tuyệt đối ghi nhớ và tuân thủ các nguyên tắc kiêng cữ nghiêm ngặt sau đây để ngăn ngừa các nguy cơ làm bệnh diễn tiến trầm trọng:
Không tự ý dùng thuốc hạ sốt
Khi đối mặt với những cơn sốt cao liên tục không giảm, nhiều người thường có tâm lý lo lắng và tự ý tìm mua các loại thuốc giảm đau, hạ sốt mạnh ngoài thị trường. Tuy nhiên, đối với bệnh sốt xuất huyết, việc tự ý sử dụng các loại thuốc hạ sốt thuộc nhóm chống viêm không steroid (NSAID) như Aspirin hoặc Ibuprofen là một sai lầm vô cùng nguy hiểm. Các hoạt chất này có đặc tính ngăn cản quá trình kết tập tiểu cầu và chống đông máu mạnh, khi đi vào cơ thể người bệnh sốt xuất huyết sẽ làm trầm trọng thêm tình trạng chảy máu, dẫn đến nguy cơ xuất huyết dạ dày, xuất huyết nội tạng ồ ạt vô cùng nguy hiểm. Hoạt chất hạ sốt an toàn được khuyến cáo sử dụng là Paracetamol, tuy nhiên cũng cần dùng đúng liều lượng theo cân nặng và đảm bảo khoảng cách giữa các lần uống từ 4-6 tiếng dưới sự tư vấn của nhân viên y tế để tránh gây quá tải và độc cho tế bào gan.
Không ăn các thực phẩm có phẩm màu và có màu đen, nâu, đỏ
Trong suốt thời gian điều trị và theo dõi bệnh, các bạn cần loại bỏ hoàn toàn các loại thực phẩm hoặc thức uống chứa phẩm màu nhân tạo hoặc có màu sắc sẫm tự nhiên ra khỏi thực đơn của người bệnh, ví dụ như: tiết canh, thịt bò, sô-cô-la, nước ngọt coca, nước sá xị, nước củ dền hay các loại quả có ruột đỏ đậm. Nguyên nhân là do khi bệnh diễn tiến nặng gây xuất huyết đường tiêu hóa, người bệnh có thể bị nôn hoặc đi ngoài ra chất thải có màu sẫm do máu biến tính. Nếu trước đó người bệnh có tiêu thụ các loại thực phẩm có màu sắc này, nhân viên y tế sẽ rất khó khăn trong việc phân biệt giữa màu của thức ăn tồn dư và dấu hiệu của máu xuất huyết, dẫn đến nguy cơ đánh giá sai tình trạng bệnh hoặc chậm trễ trong việc cấp cứu xử lý.
Không được ăn trứng khi bị sốt xuất huyết
Trứng là một loại thực phẩm chứa hàm lượng protein cao và rất bổ dưỡng trong điều kiện thể trạng bình thường. Tuy nhiên, quá trình chuyển hóa protein trong trứng sau khi đi vào cơ thể sẽ sinh ra một lượng nhiệt lượng nội sinh rất lớn. Khi người bệnh đang phải chịu đựng tình trạng sốt cao do nhiễm virus, việc tiêu thụ trứng sẽ khiến nhiệt lượng bên trong cơ thể tích tụ, khó phát tán ra môi trường bên ngoài thông qua da, từ đó có thể khiến tình trạng sốt kéo dài, tăng cao và đáp ứng kém với các biện pháp hạ sốt thông thường. Do đó, các bạn nên tạm thời hạn chế sử dụng trứng cho người bệnh cho đến khi tình trạng sốt hoàn toàn được kiểm soát.
Không uống trà đặc, cà phê, hút thuốc và uống rượu bia
- Trà đặc và cà phê: Những thức uống này chứa hàm lượng chất kích thích caffeine rất cao. Caffeine khi đi vào cơ thể sẽ kích thích hệ thần kinh trung ương hoạt động mạnh, làm tăng nhịp tim, tăng áp lực lên thành mạch và khiến đại não luôn ở trạng thái kích thích. Điều này gây ra tình trạng khó ngủ, mất ngủ, ảnh hưởng nghiêm trọng đến nhu cầu nghỉ ngơi phục hồi của người bệnh. Ngoài ra, hoạt chất theophylline có trong trà đặc còn có thể làm giảm bớt hoặc vô hiệu hóa tác dụng hạ sốt của các loại thuốc điều trị triệu chứng.
- Rượu bia và thuốc lá: Chứa các độc chất hữu cơ làm suy giảm nghiêm trọng chức năng thải độc của gan, gây tình trạng giãn mạch ngoại vi bất thường và làm giảm sụt khả năng phòng ngự tự nhiên của hệ miễn dịch, khiến cho tiến trình phục hồi số lượng tiểu cầu trong máu bị trì trệ và kéo dài hơn.
Không ăn đồ chứa nhiều dầu mỡ
Các món ăn được chế biến theo hình thức chiên rán, xào nấu chứa hàm lượng chất béo động vật hoặc dầu thực vật cao thường cấu thành những liên kết phân tử rất khó bẻ gãy. Nhóm thực phẩm này làm chậm trễ quá trình rỗng của dạ dày, gây tích tụ hơi trong đường ruột, làm xuất hiện các cảm giác đầy bụng, trướng hơi, ợ chua và khiến người bệnh cảm thấy mệt mỏi, chán ăn, khó chịu hơn.
Không ăn đồ cay nóng
Việc thêm các loại gia vị mang tính kích ứng mạnh như ớt, hạt tiêu, mù tạt hoặc gừng vào món ăn của người bệnh sẽ làm tích tụ thêm nhiệt độc bên trong cơ thể theo quan điểm y học. Dưới góc độ sinh học, đồ ăn cay nóng có thể làm tổn thương, gây sung huyết và kích ứng lớp niêm mạc dạ dày, ruột, từ đó làm tăng nguy cơ khởi phát xuất huyết đường tiêu hóa trong giai đoạn số lượng tiểu cầu trong máu đang bị suy giảm nghiêm trọng.
Không ăn uống nhiều đồ ngọt
Các loại bánh kẹo, nước ngọt có ga, hoặc các món ăn chứa hàm lượng đường tinh luyện quá cao sẽ làm chậm chạp quá trình di chuyển cũng như hoạt động thực bào của các tế bào bạch cầu trong hệ thống miễn dịch. Điều này vô hình trung làm suy giảm khả năng chống chọi của cơ thể trước sự nhân lên và tấn công của virus gây bệnh.
Hạn chế để muỗi cắn tiếp xúc trực tiếp với da
Khi một cá nhân đang mắc bệnh sốt xuất huyết, nồng độ virus lưu hành bên trong máu của họ là vô cùng lớn. Nếu để các loài muỗi lành đốt và hút máu từ người bệnh, các con muỗi này sẽ bị nhiễm mầm bệnh và trở thành những vector trung gian truyền bệnh mới, tiếp tục đốt và gieo rắc virus cho những thành viên khác trong gia đình cũng như cộng đồng xung quanh. Do đó, người bệnh cần được bảo vệ bằng cách nằm mùng (màn) kể cả vào ban ngày, sử dụng các loại kem xua muỗi an toàn hoặc bật máy bắt muỗi liên tục bên trong không gian điều trị.
Người bị sốt xuất huyết cần nằm màn để tránh muỗi lây bệnh. (Nguồn: Sưu tầm)
Sốt xuất huyết bao lâu mới được tắm?
Vấn đề thực hiện vệ sinh thân thể khi mắc sốt xuất huyết cũng cần được tiến hành một cách hết sức thận trọng và khoa học. Người bệnh tuyệt đối không nên tắm rửa bằng nước lạnh hoặc ngâm mình trong bồn nước trong giai đoạn nguy hiểm của bệnh (thường từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 kể từ khi khởi phát sốt). Việc tiếp xúc trực tiếp với nguồn nước lạnh hoặc sự thay đổi nhiệt độ đột ngột trên bề mặt da có thể gây ra hiện tượng co giãn mạch máu ngoại vi một cách bất thường, làm tăng nguy cơ rò rỉ thành mạch, dẫn đến hiện tượng xuất huyết dưới da nặng hơn hoặc gây hạ huyết áp tư thế, choáng váng và ngất xỉu.
Tuy nhiên, việc kiêng nước hoàn toàn một cách tiêu cực cũng là một quan niệm sai lầm, bởi mồ hôi tích tụ lâu ngày trên da kết hợp với nhiệt độ cơ thể cao sẽ tạo môi trường lý tưởng cho các vi sinh vật gây hại phát triển, dẫn đến nguy cơ nhiễm trùng da thứ phát. Các bạn vẫn cần giữ gìn vệ sinh cơ thể cho người bệnh bằng cách:
- Sử dụng nước ấm (có nhiệt độ tương đương với nhiệt độ cơ thể hiện tại) để lau người nhanh chóng, nhẹ nhàng từng vùng cơ thể trong phòng kín gió, tránh chà xát mạnh lên các vùng da có nốt xuất huyết. Sau khi lau xong, cần dùng khăn khô lau sạch sấy và thay quần áo mềm mại, thông thoáng ngay lập tức.
- Sau ngày thứ 7, khi người bệnh đã hoàn toàn cắt sốt, các chấm xuất huyết lặn dần và thể trạng phục hồi ổn định, người bệnh có thể thực hiện việc tắm rửa nhẹ nhàng bằng nước ấm dưới vòi hoa sen nhưng cần tắm nhanh, tránh ngâm nước quá lâu và tuyệt đối không tắm vào ban đêm.
Tóm lại, việc nắm rõ bệnh sốt xuất huyết có được ăn đồ lạnh không cùng các nguyên tắc kiêng cữ — từ thực phẩm sẫm màu, đồ cay nóng đến việc tuyệt đối không tự ý dùng thuốc hạ sốt nhóm NSAID — đóng vai trò cốt lõi giúp cơ thể an toàn vượt qua giai đoạn nguy hiểm. Hãy chủ động xây dựng chế độ dinh dưỡng lành mạnh, bù nước liên tục và theo dõi sát sao các dấu hiệu cảnh báo để kịp thời đến cơ sở y tế cấp cứu khi có bất thường.
Nguồn tham khảo
Bộ Y Tế Hà Tĩnh:
https://soyte.hatinh.gov.vn/tin-tuc-su-kien/thong-tin-y-te/bi-sot-xuat-huyet-nen-kieng-an-gi-.html
Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tổng quan. Vui lòng tham khảo ý kiến của Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để nhận được hướng dẫn phù hợp với tình trạng sức khỏe của bạn.