Khi thời tiết giao mùa hoặc vào cao điểm mùa mưa, các bệnh lý truyền nhiễm đường hô hấp và qua trung gian truyền bệnh thường có xu hướng gia tăng mạnh mẽ. Trong đó, sốt siêu vi và sốt xuất huyết là hai tình trạng phổ biến, thường gặp ở cả trẻ em lẫn người lớn. Do đều có biểu hiện khởi phát bằng tình trạng tăng thân nhiệt đột ngột, hai bệnh lý này rất dễ bị nhầm lẫn trong những ngày đầu, dẫn đến việc xử lý sai cách hoặc chậm trễ trong khâu y tế.
Tổng quan về sốt siêu vi và sốt xuất huyết
Sốt xuất huyết
Sốt xuất huyết (đặc biệt là sốt xuất huyết Dengue) là một bệnh truyền nhiễm cấp tính cấp quốc gia, diễn ra quanh năm nhưng bùng phát mạnh nhất vào mùa mưa. Bệnh do virus Dengue gây ra và lây truyền sang người thông qua vết đốt của muỗi vằn nhiễm bệnh (chủ yếu là loài muỗi Aedes aegypti). Sốt xuất huyết có diễn tiến lâm sàng rất phức tạp, thay đổi nhanh chóng và có thể chuyển biến từ thể nhẹ sang thể nặng kèm theo các nguy cơ thoát huyết tương, giảm tiểu cầu hoặc xuất huyết nội tạng nếu không được giám sát y khoa chặt chẽ.
Sốt xuất huyết là bệnh truyền nhiễm cấp tính, dễ chuyển nặng (Nguồn: Sưu tầm)
Sốt siêu vi
Sốt siêu vi (hay còn gọi là sốt vi-rút) là thuật ngữ chung để chỉ tình trạng sốt cấp tính do nhiễm các loại virus khác nhau gây ra. Nhóm bệnh này rất phổ biến ở môi trường nhiệt đới và thường có khả năng tự giới hạn sau một khoảng thời gian ngắn nếu cơ thể có hệ miễn dịch ổn định. Khác với sốt xuất huyết có đường lây chuyên biệt qua muỗi, sốt siêu vi chủ yếu lây truyền trực tiếp qua đường hô hấp khi tiếp xúc với giọt bắn của người bệnh hoặc gián tiếp qua đường tiêu hóa, bề mặt tiếp xúc bám dính virus.
Điểm giống nhau giữa sốt siêu vi và sốt xuất huyết
Lý do khiến nhiều người bệnh và người chăm sóc dễ nhầm lẫn hai căn bệnh này xuất phát từ những đặc điểm tương đồng rất lớn trong giai đoạn khởi phát:
- Tác nhân gây bệnh: Cả hai bệnh lý đều do các chủng virus xâm nhập và gây ra cho cơ thể, hoàn toàn không phải do vi khuẩn, vì vậy các loại thuốc kháng sinh thông thường đều không có tác dụng điều trị.
- Triệu chứng khởi phát cấp tính: Người bệnh thường đột ngột bị sốt cao liên tục từ 39°C đến 40°C trong những ngày đầu tiên, kèm theo cảm giác mệt mỏi rã rời, đau đầu, nhức mỏi các cơ khớp toàn thân.
- Biểu hiện đi kèm: Trong giai đoạn đầu, cả hai trạng thái nhiễm trùng này đều có thể xuất hiện tình trạng đỏ mắt (sung huyết kết mạc), da mặt đỏ ửng, chán ăn, buồn nôn hoặc có cảm giác đau rát họng nhẹ.
Cả hai đều do virus, gây sốt cao, mệt mỏi ban đầu. (Nguồn: Sưu tầm)
Chi tiết về sự khác nhau giữa sốt xuất huyết và sốt siêu vi
Để giúp người bệnh có cái nhìn chính xác và chủ động hơn trong việc theo dõi sức khỏe, các bạn cần nắm vững các tiêu chí phân biệt cụ thể dưới đây:
Về nguyên nhân gây bệnh
- Sốt xuất huyết: Chỉ do duy nhất virus Dengue thuộc họ Flaviviridae gây ra với 4 chủng huyết thanh ký hiệu là D1, D2, D3 và D4. Đường lây truyền bắt buộc phải qua trung gian muỗi vằn đốt, không lây trực tiếp từ người sang người qua đường hô hấp hay tiếp xúc thông thường.
- Sốt siêu vi: Có thể do hàng trăm loại virus khác nhau gây ra, phổ biến nhất là Rhinovirus, Adenovirus, Enterovirus, Myxovirus hoặc virus cúm. Bệnh lây lan rất nhanh trong cộng đồng thông qua các dịch tiết hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi, hoặc dùng chung đồ dùng cá nhân.
Về triệu chứng
Sự khác biệt rõ rệt nhất giữa hai thể bệnh sẽ dần lộ rõ từ ngày thứ 3 trở đi của chu kỳ sốt:
- Triệu chứng của sốt xuất huyết:
- Cơn sốt thường kéo dài liên tục từ 2 đến 7 ngày và rất khó hạ khi sử dụng các loại thuốc hạ sốt thông thường.
- Xuất hiện các nốt xuất huyết dưới da dưới dạng chấm đỏ li ti, không biến mất khi ấn ngón tay vào hoặc căng da vùng xung quanh.
- Có thể kèm theo các biểu hiện xuất huyết niêm mạc như chảy máu cam, chảy máu chân răng, hoặc đi ngoài ra phân đen.
- Thường xuất hiện cảm giác đau hốc mắt dữ dội, đau tức vùng hạ sườn phải (vùng gan).
- Triệu chứng của sốt siêu vi:
- Cơn sốt có xu hướng thuyên giảm nhanh hơn sau khoảng 3 đến 5 ngày và đáp ứng tốt hơn với các biện pháp hạ sốt thông thường.
- Các triệu chứng đường hô hấp thường chiếm ưu thế rõ rệt như: ho nhiều, hắt hơi liên tục, chảy nước mũi trong, nghẹt mũi và đau rát họng.
- Có thể xuất hiện phát ban đỏ ngoài da, nhưng các nốt ban này thường mịn, xuất hiện đồng loạt và sẽ biến mất khi chúng ta thực hiện căng da vùng phát ban.
- Thường đi kèm với tình trạng rối loạn tiêu hóa nhẹ như tiêu chảy hoặc nôn mửa, đặc biệt là ở đối tượng trẻ nhỏ.
Về biến chứng
- Sốt xuất huyết: Đây là bệnh lý tiềm ẩn nhiều biến chứng nguy hiểm đến tính mạng trong giai đoạn từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 của bệnh (ngay cả khi cơn sốt bắt đầu giảm). Biến chứng bao gồm: tình trạng cô đặc máu do thoát huyết tương dẫn đến sốc giảm thể tích, tràn dịch màng phổi, giảm tiểu cầu nghiêm trọng gây xuất huyết ồ ạt, suy đa tạng (suy gan, suy thận) và tổn thương hệ thần kinh trung ương.
- Sốt siêu vi: Phần lớn các trường hợp sốt siêu vi đều lành tính và tự khỏi mà không để lại di chứng. Tuy nhiên, nếu không được chăm sóc tốt, người bệnh có thể gặp các biến chứng thứ phát như viêm phế quản, viêm phổi, viêm tai giữa (ở trẻ em) hoặc tình trạng mất nước và điện giải nghiêm trọng do sốt cao kéo dài.
Về phương pháp điều trị và phòng ngừa bệnh
- Phương pháp điều trị: Cho đến nay, cả hai bệnh lý này đều chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, nguyên tắc cốt lõi vẫn là điều trị triệu chứng và nâng cao thể trạng:
- Người bệnh cần được nghỉ ngơi tuyệt đối tại phòng thoáng mát, bổ sung đầy đủ nước và chất điện giải (như dung dịch Oresol) theo đúng hướng dẫn.
- Sử dụng thuốc hạ sốt theo đúng liều lượng chỉ định. Đối với người nghi ngờ sốt xuất huyết, tuyệt đối không tự ý sử dụng các thuốc chứa hoạt chất Aspirin hoặc Ibuprofen vì các thuốc này làm tăng nguy cơ chảy máu nặng, gây nguy hiểm cho tính mạng.
Thuốc bột Oresol 245 DHG (Nguồn: Sưu tầm)
- Biện pháp phòng ngừa:
- Sốt xuất huyết: Biện pháp phòng ngừa chủ yếu là diệt muỗi, diệt lăng quăng (bọ gậy) bằng cách đậy kín các dụng cụ chứa nước, phát quang bụi rậm, lật úp các vật dụng phế thải xung quanh nhà và luôn duy trì thói quen ngủ mùng kể cả ban ngày.
- Sốt siêu vi: Các bạn cần giữ vệ sinh cá nhân sạch sấy, thường xuyên rửa tay bằng xà phòng, đeo khẩu trang khi đến nơi đông người, hạn chế tiếp xúc trực tiếp với người đang có biểu hiện ho sốt và chủ động tiêm phòng các loại vắc-xin cúm hàng năm.
Sốt siêu vi và sốt xuất huyết cái nào nặng hơn?
Khi đặt lên bàn cân so sánh về mức độ nguy hiểm, sốt xuất huyết thường được đánh giá là thể bệnh nặng nề, phức tạp và tiềm ẩn nhiều rủi ro tính mạng hơn rất nhiều so với sốt siêu vi thông thường.
- Sốt siêu vi (viral fever): Phần lớn các trường hợp sốt siêu vi đều lành tính. Bệnh thường kéo dài từ 3 đến 7 ngày và có thể tự thuyên giảm nếu người bệnh được chăm sóc, hạ sốt và bù nước tốt mà không cần can thiệp y tế chuyên sâu.
- Sốt xuất huyết (dengue fever): Ngược lại, đây là căn bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Dengue gây ra với diễn tiến vô cùng khó lường. Điểm nguy hiểm nhất của sốt xuất huyết là “giai đoạn nguy kịch” (thường rơi vào ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 của bệnh). Lúc này, khi người bệnh bắt đầu giảm sốt, nhiều người chủ quan nghĩ rằng bệnh đã thuyên giảm, nhưng thực chất đây lại là thời điểm dễ xảy ra các biến chứng nguy hiểm nhất như: tràn dịch màng phổi, cô đặc máu, giảm tiểu cầu nghiêm trọng gây xuất huyết nội tạng, hoặc dẫn đến tình trạng sốc sốt xuất huyết cực kỳ nguy hiểm.
Chính vì sự khác biệt mang tính sống còn này, việc thực hiện các xét nghiệm công thức máu và xét nghiệm kháng nguyên Dengue NS1 ngay từ những ngày đầu là vô cùng cần thiết. Điều này giúp bác sĩ phân biệt chính xác bệnh, từ đó đưa ra phác đồ theo dõi sát sao nhằm bảo vệ an toàn tối đa cho sức khỏe người bệnh.
Khác với sốt siêu vi thường tự thuyên giảm sau một tuần, sốt xuất huyết có thể chuyển biến nặng thành hội chứng sốc nguy kịch chỉ trong vài giờ. Giai đoạn nguy hiểm nhất lại là lúc người bệnh bắt đầu giảm sốt, dễ gây chủ quan và trễ thời gian cấp cứu. Do đó, việc thực hiện xét nghiệm công thức máu và kháng nguyên Dengue NS1 ngay từ những ngày đầu là cực kỳ quan trọng để chẩn đoán chính xác và đưa ra phác đồ theo dõi kịp thời.
Nguồn tham khảo:
Trạm y tế:
https://trungtamytequan12.medinet.gov.vn/chuyen-muc/sot-sieu-vi-khac-sot-xuat-huyet-dengue-the-nao-cmobile14390-240733.aspx
Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tổng quan. Vui lòng tham khảo ý kiến của Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để nhận được hướng dẫn phù hợp với tình trạng sức khỏe của bạn.