Sốt xuất huyết (SXH)là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Dengue lây truyền qua muỗi vằn Aedes aegypti. Đây là một căn bệnh có diễn tiến “khó lường” với ba giai đoạn chính: giai đoạn sốt, giai đoạn nguy hiểm và giai đoạn hồi phục. Trong đó, triệu chứng buồn nôn và nôn xuất hiện ở nhiều bệnh nhân, khiến quá trình bù nước, bù dinh dưỡng trở nên khó khăn. Vậy thực sự sốt xuất huyết buồn nôn có nguy hiểm không và làm sao để xử lý tình trạng này đúng cách?
Sốt xuất huyết buồn nôn thường diễn ra ở giai đoạn nào của bệnh?
Triệu chứng buồn nôn không phải lúc nào cũng biểu hiện giống nhau. Tùy vào thời điểm của bệnh mà mức độ nguy hiểm của triệu chứng này sẽ thay đổi:
Sốt xuất huyết buồn nôn: cần theo dõi, khám kịp thời (Nguồn: Sưu tầm)
Giai đoạn sốt cấp tính
Trong 3 ngày đầu, virus Dengue xâm nhập vào hệ tuần hoàn, kích hoạt đáp ứng viêm toàn thân mạnh mẽ. Cơ thể giải phóng hàng loạt các cytokine gây viêm, làm thay đổi ngưỡng chịu nhiệt của trung tâm điều nhiệt ở vùng dưới đồi, dẫn đến sốt cao đột ngột. Cảm giác buồn nôn trong giai đoạn này thường đi kèm với tình trạng đau đầu, đau mỏi hốc mắt. Đây là phản ứng tự nhiên của cơ thể đối với tình trạng nhiễm trùng virus cấp tính. Mặc dù khó chịu, nhưng ở giai đoạn này, buồn nôn thường chưa đe dọa trực tiếp đến tính mạng.
Giai đoạn nguy hiểm
Đây là giai đoạn “vàng” cần theo dõi sát sao. Buồn nôn và nôn dữ dội trong giai đoạn này là dấu hiệu cảnh báo đỏ. Lúc này, tính thấm thành mạch tăng cao, gây thoát huyết tương ra ngoài lòng mạch. Hiện tượng này dẫn đến tình trạng cô đặc máu, giảm thể tích tuần hoàn. Khi máu không được tưới đầy đủ đến các cơ quan, đặc biệt là hệ tiêu hóa và gan, cảm giác buồn nôn sẽ trở nên cực độ. Nôn nhiều ở giai đoạn này rất nguy hiểm, vì nó khiến bệnh nhân mất đi lượng nước quý giá mà cơ thể đang vô cùng thiếu hụt, làm tăng nguy cơ sốc giảm thể tích tuần hoàn.
Giai đoạn phục hồi
Khi bệnh nhân bước vào giai đoạn phục hồi, cơ thể bắt đầu tái hấp thu dịch từ khoang gian bào trở lại lòng mạch. Cảm giác buồn nôn thường giảm dần và biến mất. Nếu trong giai đoạn này bệnh nhân vẫn buồn nôn kéo dài hoặc nôn trớ, cần xem xét các nguyên nhân khác như viêm dạ dày do sử dụng quá nhiều thuốc giảm đau, hoặc tình trạng suy nhược cơ thể quá mức cần can thiệp y tế kịp thời.
Nguyên nhân gây sốt xuất huyết buồn nôn
Tại sao sốt xuất huyết lại gây ra tình trạng buồn nôn? Dưới đây là phân tích chi tiết các cơ chế bệnh sinh:
Mất nước
Sốt cao liên tục dẫn đến cơ thể mất nước qua da và hơi thở. Mất nước làm thay đổi nồng độ các chất điện giải trong máu, gây kích ứng các thụ thể cảm giác, làm gián đoạn trung tâm điều khiển nôn trong não bộ.
Suy giảm tiểu cầu
Sự sụt giảm tiểu cầu nghiêm trọng không chỉ làm tăng nguy cơ chảy máu, mà còn gây ra các vi xuất huyết tại lớp niêm mạc đường tiêu hóa. Sự kích ứng tại chỗ này tạo ra tín hiệu buồn nôn liên tục.
Hạ huyết áp
Tình trạng thoát huyết tương khiến huyết áp có xu hướng giảm. Khi huyết áp thấp, dòng máu lưu thông đến các vùng não bộ chịu trách nhiệm về cảm giác buồn nôn bị giảm sút, dẫn đến hiện tượng chóng mặt và nôn nao.
Tổn thương gan
Virus Dengue có ái tính với tế bào gan, gây tổn thương tế bào gan cấp tính. Khi chức năng gan suy giảm, khả năng thải độc của cơ thể bị đình trệ, độc tố tích tụ trong máu cũng là một trong những nguyên nhân khiến người bệnh thấy buồn nôn.
Thiếu máu cục bộ
Trong giai đoạn nặng, cơ thể ưu tiên dòng máu cho tim và não. Đường tiêu hóa bị “thiếu hụt” nguồn máu nuôi dưỡng, làm giảm nhu động ruột, gây cảm giác đầy trướng, cồn cào và buồn nôn.
Rối loạn tiêu hóa
Quá trình viêm nhiễm toàn thân và tác động của Cytokine trực tiếp ảnh hưởng đến niêm mạc đường tiêu hóa, gây buồn nôn dai dẳng bất kể bệnh nhân có thức ăn trong dạ dày hay không.
Cung cấp đủ nước, dung dịch điện giải hoặc nước trái cây là cần thiết để ngăn ngừa mất nước khi bị nôn (Nguồn: Sưu tầm)
Sốt xuất huyết chóng mặt buồn nôn có nguy hiểm không?
Khi bạn thấy mình hoặc người thân bị sốt xuất huyết kèm theo buồn nôn và chóng mặt, hãy hiểu rằng đây là tình trạng nguy hiểm.
- Dấu hiệu sốc: Chóng mặt và buồn nôn là hai “chỉ dấu” cho thấy thể tích máu trong lòng mạch đã giảm đáng kể. Nếu không được bù dịch kịp thời, bệnh nhân có thể rơi vào tình trạng sốc không hồi phục.
- Nguy cơ xuất huyết tiêu hóa: Buồn nôn quá mức có thể dẫn đến nôn trớ, gây tổn thương niêm mạc thực quản và dạ dày, từ đó làm trầm trọng thêm nguy cơ xuất huyết tiêu hóa.
- Suy đa tạng: Kết hợp với tình trạng đau bụng, li bì hoặc gan to, buồn nôn chính là biểu hiện của việc suy giảm tưới máu đến các cơ quan nội tạng. Điều này đòi hỏi sự can thiệp cấp cứu tại các đơn vị hồi sức.
Cách xử trí khi bị buồn nôn cho bệnh nhân sốt xuất huyết
Xử trí buồn nôn đòi hỏi sự kiên trì và phương pháp đúng đắn để đảm bảo người bệnh không bị kiệt sức:
- Nghỉ ngơi thư giãn: Ánh sáng chói và tiếng ồn làm tăng cảm giác chóng mặt. Người bệnh nên nằm ở nơi thoáng mát, ánh sáng dịu, đầu hơi cao để giảm áp lực lên vùng bụng.
- Bổ sung đủ nước cho cơ thể: Nếu buồn nôn, việc uống một cốc nước lớn là sai lầm. Hãy chia nhỏ lượng nước, uống từng thìa nhỏ (5-10ml) mỗi 5-10 phút. Sử dụng dung dịch Oresol pha đúng tỉ lệ để bù điện giải hiệu quả nhất.
- Chế độ dinh dưỡng phù hợp: Chọn thức ăn lỏng như cháo loãng, súp gà không béo, nước cơm. Tránh tuyệt đối các thực phẩm có mùi nặng, đồ chiên rán, thực phẩm quá lạnh hoặc quá nóng vì chúng kích thích niêm mạc dạ dày.
- Tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ: Nếu bác sĩ kê thuốc hỗ trợ, hãy dùng đúng giờ. Tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc chống nôn trên thị trường, vì nhiều loại thuốc có thể tương tác với quá trình đông máu hoặc gây tác dụng phụ nguy hiểm.
- Theo dõi triệu chứng cơ thể: Hãy ghi chép tần suất nôn, màu sắc của dịch nôn (đặc biệt chú ý nếu có máu hoặc dịch màu nâu đen). Theo dõi sát nhiệt độ và nhịp thở của người bệnh.
- Nhận biết khi nào cần nhập viện: Nếu người bệnh không thể giữ nước trong cơ thể (nôn tất cả những gì uống vào), li bì, tay chân lạnh, đau bụng dữ dội, hoặc có dấu hiệu xuất huyết, cần đưa ngay đến cơ sở y tế gần nhất.
Những câu hỏi thường gặp về sốt xuất huyết buồn nôn
Giai đoạn nguy hiểm nhất của sốt xuất huyết là gì?
Giai đoạn từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7. Đây là lúc hiện tượng thoát huyết tương diễn ra mạnh mẽ nhất, khiến máu cô đặc và dẫn đến các biến chứng như sốc, tràn dịch màng phổi, xuất huyết nội tạng. Đây là giai đoạn mà các triệu chứng như buồn nôn, đau bụng cần được cảnh giác tối đa.
Sốt xuất huyết chóng mặt có bất thường không?
Chóng mặt là triệu chứng bất thường, báo hiệu rằng não bộ đang bị thiếu oxy do hạ huyết áp hoặc do rối loạn điện giải nghiêm trọng. Người bệnh bị chóng mặt không nên tự ý đi lại để tránh té ngã dẫn đến chấn thương sọ não hoặc xuất huyết bên trong.
Sốt, đau đầu, buồn nôn, ớn lạnh có phải triệu chứng của sốt xuất huyết không?
Đây là nhóm triệu chứng điển hình trong 3 ngày đầu. Tuy nhiên, vì các triệu chứng này rất giống với bệnh cúm mùa hay các bệnh truyền nhiễm khác, bệnh nhân không được chủ quan tự điều trị. Cần đến ngay cơ sở y tế để thực hiện xét nghiệm máu (NS1 Ag hoặc xét nghiệm máu định kỳ) để xác định xem có phải là sốt xuất huyết hay không.
Sốt xuất huyết: cần xét nghiệm để xác định chính xác. (Nguồn: Sưu tầm)
Buồn nôn trong sốt xuất huyết là dấu hiệu cảnh báo tổn thương hệ tiêu hóa, gan và mất cân bằng tuần hoàn, không nên chủ quan. Người bệnh cần theo dõi sát sao các thay đổi của cơ thể, áp dụng biện pháp xử trí tại nhà hợp lý và nhận biết “giờ vàng” để nhập viện kịp thời. Hãy giữ tâm lý vững vàng và chủ động tìm kiếm sự trợ giúp y tế chuyên nghiệp ngay khi có dấu hiệu bất thường để phòng ngừa biến chứng nguy hiểm.
Nguồn tham khảo
Cổng thông tin Thành Phố Hồ Chí Minh:
https://trungtamytequan6.medinet.gov.vn/sxh/sot-xuat-huyet-trieu-chung-va-cach-phong-benh-c16696-103692.aspx
Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tổng quan. Vui lòng tham khảo ý kiến của Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để nhận được hướng dẫn phù hợp với tình trạng sức khỏe của bạn.