Siêu âm đại tràng: Phát hiện bệnh gì? Quy trình thực hiện và ưu nhược điểm
Siêu âm đại tràng là kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh không xâm lấn, sử dụng sóng âm tần số cao để khảo sát đại tràng và mô xung quanh thông qua thành bụng, đánh giá các dấu hiệu bất thường như viêm nhiễm, polyp, khối u hay rối loạn nhu động. Đây là phương pháp phổ biến khi người bệnh có các triệu chứng về tiêu hóa hoặc có nguy cơ bệnh lý đại tràng, bởi vì kỹ thuật này không gây đau, không dùng tia xạ và có thể thực hiện nhiều lần một cách an toàn.
Siêu âm đại tràng là gì?
Siêu âm đại tràng là một xét nghiệm hình ảnh không xâm lấn, sử dụng đầu dò siêu âm đặt trên vùng bụng để phát ra sóng âm tần số cao vào cơ thể và thu lại sóng phản hồi, từ đó tái tạo hình ảnh chi tiết bên trong đại tràng cũng như các cấu trúc lân cận. Phương pháp này cho phép bác sĩ quan sát kỹ lưỡng thành ruột, độ dày của từng lớp, hình dạng đường ruột, tưới máu của lớp cơ và các mô mềm bao quanh. Nhờ vậy, siêu âm đại tràng đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng chẩn đoán nhiều vấn đề tiêu hóa, như viêm đại tràng, polyp, tắc nghẽn, áp xe hoặc các tổn thương khác.
Hình ảnh siêu âm đại tràng dựa trên mức phản âm khác nhau của các mô, từ đó giúp phân biệt các cấu trúc bình thường và bất thường. So với các phương pháp xâm lấn, siêu âm có ưu điểm an toàn, nhanh chóng, không gây đau và không cần sử dụng tia X, đồng thời có thể thực hiện nhiều lần để theo dõi tiến triển bệnh. Ngoài ra, siêu âm còn hỗ trợ đánh giá chức năng nhu động ruột và phát hiện các dấu hiệu viêm hoặc khối u nhỏ mà các phương pháp khác có thể bỏ sót.
Nhờ những ưu điểm này, siêu âm đại tràng ngày càng được ứng dụng rộng rãi trong thực hành lâm sàng, đặc biệt khi cần chẩn đoán ban đầu hoặc theo dõi tình trạng bệnh lý của đại tràng mà không phải can thiệp phẫu thuật.
Hình minh họa siêu âm đại trực tràng (Nguồn: Sưu tầm)
Những trường hợp cần được chỉ định siêu âm đại tràng
Siêu âm đại tràng thường được chỉ định khi người bệnh có những triệu chứng hoặc dấu hiệu như: đau bụng kéo dài, chướng bụng, thay đổi thói quen đại tiện (tiêu chảy, táo bón), đại tiện ra máu, sụt cân hoặc nghi ngờ bệnh lý về đại tràng. Trong trường hợp theo dõi bệnh mạn tính như viêm loét đại tràng hay đáp ứng điều trị, siêu âm cũng được sử dụng để đánh giá tiến triển.
Ngoài ra, những đối tượng không thể thực hiện ngay nội soi ngay lập tức (như người già, người có bệnh kèm theo nặng hoặc phụ nữ mang thai) cũng có thể chọn siêu âm đại tràng như bước thăm khám ban đầu để xác định hướng tối ưu cho xét nghiệm tiếp theo.
Siêu âm đại tràng có thể phát hiện những bệnh lý nào?
Siêu âm đại tràng giúp phát hiện và gợi ý nhiều bệnh lý liên quan đến đại tràng và ổ bụng, dựa vào các thay đổi về độ dày của thành ruột, cấu trúc lớp ruột, tưới máu và biểu hiện dịch xung quanh ruột.
Viêm đại tràng
Trong viêm đại tràng cấp và mạn tính, siêu âm có thể ghi nhận thành đại tràng dày lên, phù nề và tăng tưới máu, là những dấu hiệu thường gặp trong quá trình viêm. Điều này giúp bác sĩ đánh giá mức độ viêm và theo dõi hiệu quả điều trị.
Polyp và khối u
Polyp đại tràng là các khối u lành tính xuất hiện trên niêm mạc đại tràng và trực tràng, là dạng tổn thương thường gặp trong hệ tiêu hóa. Mặc dù phần lớn polyp là lành tính, nhưng nếu không được phát hiện và xử lý kịp thời, một số loại polyp có thể tiến triển thành ung thư đại tràng theo thời gian. Vì vậy, việc phát hiện sớm polyp đóng vai trò rất quan trọng trong phòng ngừa ung thư đại tràng.
Siêu âm đại tràng là một công cụ hữu ích trong việc phát hiện các khối bất thường lớn trong ruột. Qua hình ảnh siêu âm, bác sĩ có thể nhận thấy sự xuất hiện của các khối cản âm hoặc tăng âm bất thường, giúp định hướng khu vực cần kiểm tra kỹ hơn. Khi nghi ngờ có polyp hoặc tổn thương nghiêm trọng, bác sĩ sẽ chỉ định các phương pháp chẩn đoán chuyên sâu hơn, chẳng hạn như nội soi đại tràng hoặc chụp CT scan, nhằm xác định chính xác kích thước, vị trí và tính chất của khối u.
Hình minh họa bệnh lý trực tràng (Nguồn: Sưu tầm)
Ung thư đại tràng và các tổn thương nghi ngờ
Siêu âm có thể ghi nhận các khối u lớn hoặc bất thường cấu trúc thành ruột, gợi ý ung thư đại tràng, nhưng việc chẩn đoán chính thức thường cần kết hợp với nội soi sinh thiết, chụp CT/MRI. Phương pháp này còn hỗ trợ theo dõi sự tiến triển hoặc tái phát của ung thư sau điều trị.
Các bất thường khác
Ngoài ra, siêu âm đại tràng cũng giúp phát hiện các hiện tượng như tắc nghẽn ruột, áp xe quanh ruột, phình đại tràng và các dấu hiệu bất thường khác trong ổ bụng, đặc biệt khi kết hợp với kỹ thuật Doppler hay siêu âm màu.
Quy trình thực hiện siêu âm đại tràng
Chuẩn bị trước khi siêu âm
Chuẩn bị trước khi siêu âm đúng cách sẽ giúp hình ảnh thu được rõ ràng, từ đó nâng cao độ chính xác của chẩn đoán. Thông thường, người bệnh cần:
- Nhịn ăn 4–6 giờ trước khi thực hiện để giảm khí và thức ăn còn lại trong ruột.
- Đi đại tiện trước khi siêu âm để đại tràng trống hơn.
- Tránh đồ uống có gas và thực phẩm tạo khí trong ruột, vì khí sẽ làm hình ảnh mờ.
- Thông báo với bác sĩ nếu có tình trạng đặc biệt như bệnh nội khoa nặng, phụ nữ đang mang thai, dị ứng gel siêu âm,…
Việc chuẩn bị phù hợp giúp bác sĩ quan sát rõ hơn thành ruột và các mô liên quan, đồng thời tránh việc phải lặp lại khảo sát nhiều lần.
Các bước tiến hành siêu âm
Quy trình siêu âm đại tràng diễn ra như sau:
- Bệnh nhân nằm ngửa trên bàn siêu âm, vùng bụng tiếp xúc với đầu dò.
- Kỹ thuật viên thoa gel dẫn truyền sóng âm lên da bụng để tối ưu hóa việc truyền – nhận sóng.
- Đầu dò di chuyển dọc thành bụng theo các vùng đại tràng (phần lên, ngang, xuống và đại tràng sigma).
- Hình ảnh hiển thị trực tiếp trên màn hình, bác sĩ quan sát và ghi lại các vị trí nghi ngờ bất thường.
- Kết thúc thủ thuật, gel siêu âm được lau sạch và bệnh nhân có thể sinh hoạt bình thường.
Một số lưu ý khi thực hiện siêu âm đại tràng
Trong quá trình siêu âm, người bệnh nên hợp tác với kỹ thuật viên, thông báo nếu cảm thấy khó chịu hoặc đau. Ngoài ra, mặc trang phục dễ thao tác và tránh đồ trang sức ở vùng bụng giúp quá trình thực hiện nhanh hơn và hiệu quả hơn. Kết quả siêu âm còn phụ thuộc một phần vào kỹ năng và kinh nghiệm đọc hình ảnh của bác sĩ, do đó nên thực hiện tại cơ sở y tế uy tín.
Ưu điểm và hạn chế của siêu âm đại tràng
Lợi ích của phương pháp siêu âm đại tràng
- An toàn và không xâm lấn: Không dùng tia bức xạ, không gây đau, phù hợp cho nhiều người, kể cả phụ nữ mang thai hoặc trẻ em.
- Tiết kiệm thời gian: Thông thường siêu âm chỉ mất khoảng 10–20 phút.
Chi phí thấp hơn so với các kỹ thuật hình ảnh cao cấp như CT/MRI.
Giúp sàng lọc ban đầu và theo dõi diễn tiến bệnh ở những bệnh nhân cần tái kiểm tra định kỳ.
Hình minh họa bệnh nhân cần siêu âm trực tràng (Nguồn: Sưu tầm)
Những hạn chế hoặc rủi ro có thể gặp
- Hạn chế phát hiện tổn thương nhỏ: Siêu âm đôi khi không phát hiện được polyp hoặc khối u rất nhỏ hoặc sâu trong ruột.
- Ảnh hưởng bởi khí ruột: Khí trong ruột làm giảm độ rõ của hình ảnh, gây khó khăn cho việc đánh giá.
- Phụ thuộc kỹ năng người thực hiện: Kết quả có thể khác nhau giữa các cơ sở y tế do kinh nghiệm đọc hình ảnh khác nhau. Không thể thay thế nội soi: Trong nhiều trường hợp nghi ngờ tổn thương nặng, nội soi vẫn là phương pháp chính để chẩn đoán chính xác hơn.
Siêu âm đại tràng là phương pháp chẩn đoán hình ảnh không xâm lấn, an toàn, nhanh chóng và tiết kiệm, giúp phát hiện nhiều bệnh lý đại tràng và hỗ trợ định hướng chẩn đoán ban đầu. Mặc dù có hạn chế trong phát hiện tổn thương nhỏ và phụ thuộc vào kỹ thuật người đọc hình ảnh, siêu âm vẫn là lựa chọn quan trọng trước khi chỉ định các phương pháp chẩn đoán chuyên sâu khác.
Nội dung mang tính chất tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán hoặc điều trị y khoa của nhân viên y tế.
Nguồn tham khảo: WHO; Bộ Y tế; Dược thư Quốc gia; Tổng hợp.