Ung thư buồng trứng là bệnh lý ác tính phụ khoa nguy hiểm, thường tiến triển âm thầm và khó phát hiện ở giai đoạn sớm. Trong điều trị hiện nay, phẫu thuật ung thư buồng trứng giữ vai trò quan trọng trong việc chẩn đoán, đánh giá giai đoạn bệnh và loại bỏ tối đa khối u. Tùy mức độ tiến triển, bác sĩ có thể chỉ định các phương pháp phẫu thuật phù hợp kết hợp với hóa trị hoặc điều trị hỗ trợ khác.
Ung thư buồng trứng là gì?
Ung thư buồng trứng là tình trạng các tế bào bình thường thuộc cấu trúc buồng trứng (bao gồm lớp biểu mô bao phủ, tế bào mầm sinh sản hoặc các tế bào mô đệm nâng đỡ) bị đột biến cấu trúc di truyền, tăng sinh một cách vô tổ chức và hình thành nên các khối u ác tính. Các tế bào này không chỉ phá hủy chức năng nội tiết và sinh sản của buồng trứng mà còn có khả năng xâm lấn trực tiếp vào tử cung, ống dẫn trứng, các quai ruột hoặc di căn xa theo hệ bạch huyết và dòng tuần hoàn đến gan, phổi.
Căn bệnh này có thể xuất hiện ở mọi lứa tuổi, nhưng tần suất mắc bệnh ghi nhận cao nhất ở phụ nữ trong độ tuổi tiền mãn kinh và mãn kinh (từ 50 đến 60 tuổi). Do buồng trứng nằm sâu bên trong hố chậu, các khối u nhỏ thường không gây ra bất kỳ cảm giác đau đớn nào, khiến người bệnh dễ bỏ qua cho đến khi khối u lớn gây chướng bụng, đầy hơi hoặc sụt cân.
Các giai đoạn ung thư buồng trứng
Việc xác định chính xác giai đoạn tiến triển của bệnh theo hệ thống phân loại FIGO (Liên đoàn Sản phụ khoa Quốc tế) là cơ sở khoa học để các bác sĩ thiết kế phạm vi phẫu thuật và lập kế hoạch hóa trị bổ trợ phù hợp.
Giai đoạn 1
Ở giai đoạn này, các tế bào ung thư hoàn toàn khu trú và giới hạn bên trong một hoặc cả hai buồng trứng, chưa có sự lan tràn ra màng bụng hay các hạch bạch huyết vùng chậu:
- Giai đoạn 1A: U chỉ nằm ở một bên buồng trứng, vỏ bao ngoài còn nguyên vẹn, không có tế bào ác tính trong dịch ổ bụng.
- Giai đoạn 1B: U phát triển ở cả hai bên buồng trứng, vỏ bao ngoài chưa rách.
- Giai đoạn 1C: Khối u đã vỡ vỏ bao, hoặc có tế bào ung thư bám trên bề mặt ngoài của buồng trứng, hoặc tìm thấy tế bào ác tính trong dịch rửa ổ bụng.
Giai đoạn 2
Tế bào ác tính đã bắt đầu phát triển lan rộng ra ngoài buồng trứng và xâm lấn vào các cơ quan mô mềm khác nằm trong khung chậu nhỏ:
- Giai đoạn 2A: Ung thư lan rộng hoặc di căn vào tử cung và/hoặc ống dẫn trứng.
- Giai đoạn 2B: Ung thư xâm lấn sâu hơn vào các mô vùng chậu khác như trực tràng, bàng quang.
Giai đoạn 3
Đây là giai đoạn tương đối nặng, tế bào ung thư đã vượt ra ngoài giới hạn khung chậu, lan tràn vào phúc mạc (màng bụng) trong ổ bụng và/hoặc di căn đến các hạch bạch huyết vùng chậu, hạch cạnh động mạch chủ bụng. Khối u màng bụng ở giai đoạn này có thể có kích thước từ vi thể (chỉ thấy dưới kính hiển vi) đến đại thể (nhìn thấy rõ bằng mắt thường với kích thước trên 2cm).
Giai đoạn 4
Giai đoạn tiến triển xa nhất (di căn xa). Tế bào ác tính đã theo hệ tuần hoàn di căn đến các cơ quan nằm ngoài khoang bụng:
- Giai đoạn 4A: Tìm thấy tế bào ung thư trong dịch màng phổi gây tràn dịch màng phổi ác tính.
- Giai đoạn 4B: Ung thư di căn vào nhu mô gan, nhu mô phổi, xương hoặc các hạch bạch huyết vùng ngoại vi (như hạch thượng đòn, hạch bẹn).
Phương pháp phẫu thuật ung thư buồng trứng
Tùy thuộc vào giai đoạn bệnh, thể trạng toàn thân và nguyện vọng duy trì khả năng sinh sản của người bệnh, các phẫu thuật viên sẽ lựa chọn một trong hai phương pháp ngoại khoa cơ bản:
- Phẫu thuật bảo tồn sinh sản: Phương pháp này chỉ được cân nhắc áp dụng rất hạn chế cho những bệnh nhân trẻ tuổi, đang trong độ tuổi sinh sản, mắc ung thư ở giai đoạn rất sớm (Giai đoạn 1A hoặc 1B) và có độ ác tính sinh học thấp. Phẫu thuật viên sẽ thực hiện cắt bỏ một bên buồng trứng chứa khối u và ống dẫn trứng cùng bên, giữ lại tử cung và buồng trứng còn lại lành lặn để người bệnh vẫn có cơ hội mang thai tự nhiên về sau.
- Phẫu thuật triệt căn (Phẫu thuật tận gốc): Là lựa chọn bắt buộc cho phần lớn các trường hợp ung thư buồng trứng, đặc biệt là từ giai đoạn 1C trở đi. Phạm vi can thiệp của phẫu thuật này rất rộng lớn, bao gồm:
- Cắt bỏ toàn bộ tử cung (thân và cổ tử cung).
- Cắt bỏ cả hai bên buồng trứng và hai ống dẫn trứng.
- Cắt bỏ mạc nối lớn (lớp mỡ bao phủ các cơ quan tiêu hóa trong ổ bụng – nơi tế bào ung thư buồng trứng cực kỳ ưa thích di căn đến).
- Nạo vét hệ thống hạch bạch huyết vùng chậu và hạch cạnh động mạch chủ bụng.
- Phẫu thuật giảm tổng khối lượng u (Debulking): Đối với giai đoạn tiến triển (giai đoạn 3 và 4), mục tiêu của phẫu thuật là cố gắng bóc tách, cắt bỏ tối đa các mảng u bám trên bề mặt ruột, gan, cơ hoành. Nếu sau phẫu thuật, đường kính của các khối u còn sót lại dưới 1cm, cuộc phẫu thuật được gọi là giảm u tối ưu, giúp nâng cao đáng kể hiệu quả của đợt hóa trị sau đó.
Thăm khám phụ khoa và siêu âm định kỳ giúp phát hiện sớm các bất thường tại buồng trứng (Nguồn: Sưu tầm)
Quy trình phẫu thuật ung thư buồng trứng
Một cuộc phẫu thuật ung thư phụ khoa lớn luôn đòi hỏi một quy trình chuẩn bị và thực hiện nghiêm ngặt để đảm bảo an toàn tối đa cho tính mạng người bệnh.
Chuẩn bị trước phẫu thuật
- Đánh giá cận lâm sàng: Người bệnh được chỉ định chụp CT scan hoặc MRI ổ bụng, làm các xét nghiệm marker ung thư (như CA-125, HE4) để đánh giá sơ bộ kích thước khối u và mức độ xâm lấn. Đồng thời, các xét nghiệm máu tổng phân tích, đánh giá chức năng đông máu, chức năng tim phổi được thực hiện kỹ lưỡng.
- Chuẩn bị thể trạng: Người bệnh cần nhịn ăn uống hoàn toàn ít nhất 6 tiếng trước giờ phẫu thuật. Trong một số trường hợp phẫu thuật có nguy cơ phải can thiệp cắt nối ruột (do u xâm lấn), người bệnh sẽ được hướng dẫn dùng thuốc thụt tháo làm sạch đại trực tràng từ ngày hôm trước.
- Hỗ trợ tâm lý: Đội ngũ y tế sẽ giải thích chi tiết về phạm vi phẫu thuật, các rủi ro có thể gặp phải và hướng dẫn các bài tập thở sâu để chuẩn bị cho giai đoạn hồi phục sau gây mê.
Trong quá trình phẫu thuật
- Gây mê: Người bệnh được tiến hành gây mê nội khí quản toàn thân để đảm bảo không còn cảm giác đau và các cơ vùng bụng hoàn toàn thư giãn.
- Kỹ thuật thực hiện: Phẫu thuật viên có thể lựa chọn phẫu thuật mổ mở (vạch một đường mọc dọc hoặc đường ngang lớn trên bụng) để dễ dàng quan sát, sờ nắn đánh giá toàn bộ khoang bụng, hoặc phẫu thuật nội soi (chỉ áp dụng ở giai đoạn rất sớm, khối u nhỏ).
- Sau khi mở bụng, phẫu thuật viên tiến hành hút dịch ổ bụng (hoặc bơm rửa để lấy dịch gửi đi xét nghiệm giải phẫu bệnh tế bào). Tiếp theo, quá trình bóc tách khối u, cắt bỏ các cơ quan theo nguyên tắc triệt căn được thực hiện tỉ mỉ để tránh làm vỡ khối u chứa dịch ác tính bên trong. Cuối cùng, vết mổ được khâu đóng theo từng lớp giải phẫu và đặt ống dẫn lưu ổ bụng để theo dõi dịch chảy ra.
Những lưu ý sau phẫu thuật ung thư buồng trứng
Chăm sóc hậu phẫu đóng vai trò cốt lõi giúp cơ thể người phụ nữ nhanh chóng vượt qua cú sốc phẫu thuật lớn và ngăn ngừa các tai biến nguy hiểm:
- Vận động sớm sau mổ: Ngay khi tỉnh táo hoàn toàn và được sự cho phép của bác sĩ (thường là từ ngày thứ 2 sau mổ), người bệnh nên tập xoay người, ngồi dậy và đứng lên đi lại nhẹ nhàng quanh giường bệnh. Việc vận động sớm là chìa khóa vàng giúp kích thích nhu động ruột hoạt động trở lại (tránh biến chứng tắc ruột do dính), đồng thời ngăn ngừa hiện tượng hình thành cục máu đông gây huyết khối tĩnh mạch sâu chi dưới.
- Chăm sóc vết mổ: Giữ cho vết mổ luôn khô ráo, sạch sẽ. Thay băng định kỳ hằng ngày bằng dung dịch sát khuẩn vô trùng theo đúng quy trình y tế. Cần theo dõi sát các dấu hiệu nhiễm trùng vết mổ như: vết mổ sưng tấy đỏ, chảy dịch mủ có mùi hôi, hoặc người bệnh đột ngột sốt cao trên 38,5°C.
- Chế độ dinh dưỡng hồi phục: Khi chưa có trung tiện (chưa xì hơi), người bệnh cần nhịn ăn, chỉ truyền dịch nuôi dưỡng. Khi nhu động ruột đã hoạt động trở lại, nên bắt đầu ăn từ các thức ăn lỏng, dễ tiêu như cháo, súp, sau đó chuyển dần sang ăn cơm mềm. Chú ý bổ sung thực phẩm giàu protein (thịt nạc, cá, trứng), vitamin và khoáng chất để đẩy nhanh quá trình liền vết thương. Tránh các thực phẩm gây đầy hơi, táo bón.
- Quản lý hội chứng mãn kinh đột ngột: Đối với những bệnh nhân chưa đến tuổi mãn kinh tự nhiên nhưng phải thực hiện cắt bỏ cả hai bên buồng trứng, cơ thể sẽ rơi vào trạng thái sụt giảm estrogen đột ngột. Người bệnh có thể gặp các triệu chứng mãn kinh do phẫu thuật như: bốc hỏa, vã mồ hôi ban đêm, khô âm đạo, thay đổi tâm trạng thất thường. Hãy thảo luận với bác sĩ về các biện pháp giảm nhẹ triệu chứng này một cách an toàn.
Chế độ dinh dưỡng giàu dưỡng chất giúp cơ thể người bệnh phục hồi thể trạng nhanh chóng sau phẫu thuật (Nguồn: Sưu tầm)
Mất bao lâu để hồi phục sau phẫu thuật ung thư buồng trứng
Thời gian hồi phục hoàn toàn sau một cuộc phẫu thuật ung thư buồng trứng phụ thuộc lớn vào phương pháp thực hiện (mổ mở hay mổ nội soi) và thể trạng sức khỏe nền của từng bệnh nhân:
- Thời gian nằm viện: Thông thường, người bệnh mổ mở triệt căn cần nằm viện theo dõi từ 5 đến 7 ngày. Nếu thực hiện mổ nội soi ở giai đoạn sớm, thời gian nằm viện có thể ngắn hơn, khoảng 2 đến 4 ngày.
- Thời gian phục hồi sinh hoạt hằng ngày: Trong vòng 4 đến 6 tuần đầu tiên sau khi xuất viện, người bệnh cần nghỉ ngơi tối đa, tránh làm việc nặng, không mang vác đồ vật có trọng lượng trên 5kg và không tập luyện các môn thể thao cường độ cao. Cơ thể cần khoảng thời gian này để các cơ vùng bụng và các mối khâu bên trong hố chậu lành lặn hoàn toàn. Người bệnh có thể trở lại cuộc sống và công việc nhẹ nhàng sau khoảng 6 đến 8 tuần.
Một số câu hỏi về phẫu thuật ung thư buồng trứng (FAQs)
Có thể chữa khỏi ung thư buồng trứng bằng phẫu thuật không?
- Trả lời: Khái niệm “chữa khỏi” trong ung thư thường được đánh giá qua tỷ lệ sống sau 5 năm không tái phát. Nếu bệnh được phát hiện và phẫu thuật ở giai đoạn rất sớm (Giai đoạn 1), khi tế bào ác tính hoàn toàn nằm gọn trong buồng trứng, phẫu thuật triệt căn có thể mang lại cơ hội sống trên 5 năm lên đến hơn 90%. Tuy nhiên, với các giai đoạn muộn hơn, phẫu thuật đơn độc không thể giải quyết triệt để. Người bệnh bắt buộc phải phối hợp phẫu thuật với các đợt hóa trị toàn thân nhằm tiêu diệt các tế bào ung thư vi thể còn sót lại lưu hành trong máu để kiểm soát bệnh lâu dài.
Ung thư buồng trứng giai đoạn nào cần phẫu thuật?
- Trả lời: Phẫu thuật được chỉ định xuyên suốt cho hầu hết các giai đoạn của ung thư buồng trứng (từ giai đoạn 1 đến giai đoạn 4). Ở giai đoạn 1, 2, 3, phẫu thuật thường là bước can thiệp đầu tiên. Riêng ở giai đoạn 4 hoặc một số trường hợp giai đoạn 3 có khối u quá lớn xâm lấn dính chặt vào các mạch máu lớn không thể bóc tách ngay, bác sĩ sẽ chỉ định hóa trị trước (hóa trị tân bổ trợ) từ 3 đến 4 chu kỳ để làm khối u co nhỏ lại, sau đó mới tiến hành phẫu thuật trì hoãn (phẫu thuật giảm tổng khối lượng u), cuối cùng là tiếp tục hóa trị nốt các chu kỳ còn lại.
Ung thư buồng trứng có tái phát?
- Trả lời: Ung thư buồng trứng là một trong những bệnh lý phụ khoa có tỷ lệ tái phát tương đối cao, đặc biệt là ở những bệnh nhân phát hiện bệnh ở giai đoạn 3 và 4 (tỷ lệ tái phát có thể lên đến 70 – 80% trong vòng vài năm sau điều trị). Tế bào ung thư có thể tái xuất hiện ngay tại vùng chậu, trên màng bụng hoặc di căn sang các cơ quan khác. Chính vì lý do này, sau khi hoàn thành toàn bộ phác đồ phẫu thuật và hóa trị, người bệnh bắt buộc phải tuân thủ lịch tái khám định kỳ nghiêm ngặt (3 tháng/lần trong 2 năm đầu, sau đó là 6 tháng/lần) để làm xét nghiệm máu CA-125 và chụp chiếu kiểm tra nhằm phát hiện sớm dấu hiệu tái phát nếu có.
Tuân thủ lịch tái khám định kỳ giúp phát hiện sớm và xử lý kịp thời các dấu hiệu tái phát (Nguồn: Sưu tầm)
Đối mặt với một bệnh lý ác tính như ung thư buồng trứng luôn là một thử thách cam go, đòi hỏi sự kiên cường và niềm tin vững vàng của người phụ nữ. Việc trang bị đầy đủ các kiến thức khoa học chuẩn mực về các phương pháp phẫu thuật ung thư buồng trứng cũng như thiết lập các lưu ý chăm sóc an toàn tại Pharmacity sẽ giúp người bệnh luôn giữ vững thế chủ động.
Nguồn tham khảo:
Bộ Y tế
https://moh.gov.vn/chuong-trinh-muc-tieu-quoc-gia/-/asset_publisher/7ng11fEWgASC/content/ung-thu-buong-trung-va-dau-hieu-de-nhan-biet?inheritRedirect=false
Cancer research UK
https://www.cancerresearchuk.org/about-cancer/ovarian-cancer
📝Nguồn tài liệu: Chọn lọc từ nhiều nguồn y tế uy tín
🔎Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tổng quan. Vui lòng tham khảo ý kiến của Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để nhận được hướng dẫn phù hợp với tình trạng sức khỏe của bạn.