Ô rô đất: Tìm hiểu công dụng chữa bệnh và cách dùng cần biết

Ô rô đất, còn được gọi là Pipsissewa, là một loại cây bụi nhỏ có công dụng chữa bệnh và được sử dụng rộng rãi. Với thành phần hóa học chủ yếu là axit ursolic, sitosterol và arbutin, Ô rô đất có tác dụng sát trùng, se mô và bổ tổ chức. Nó được sử dụng để điều trị các bệnh lý về hệ tiết niệu, thấp khớp và các vấn đề về da. Bài viết sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về công dụng, cách dùng và lưu ý khi sử dụng Ô rô đất.

Tìm hiểu chung về Ô rô đất

Tên gọi, danh pháp

• Tên Việt: Ô rô đất.
• Tên gọi khác: Bitter Winter, Bitter Wintergreen, Chimaphila, Chimaphile à Ombelles, Ground Holly, Herbe d'Hiver, Herbe à Peigne, Holly, King's Cure, King's Cureall, Love in Winter, Prince's Pine, Pyrole en Ombelle, Rheumatism Weed, Spotted Wintergreen, Umbellate Wintergreen.
• Danh pháp khoa học: Chimaphila umbellata, họ Ericaceae. Tên gọi phổ biến trong tiếng Anh là Pipsissewa.

Đặc điểm tự nhiên

• Chimaphila umbellata là loài cây bụi nhỏ, chiều cao dao động từ 10 đến 25 cm, có thân cây mọc thẳng đứng với lá tương đối cứng, không rụng và gần như không có lông phủ.
• Lá có màu xanh lá cây đậm, cứng, hẹp, hình bầu dục hoặc mũi giáo, dài 3 – 7 cm, rộng 0,5 – 2,5 cm, mép lá có các răng cưa lớn và nhọn rõ rệt; mặt trên lá bóng mượt màu xanh sẫm, mặt dưới nhạt hơn; cuống lá dài 3 – 7 mm.
• Hoa có màu trắng hoặc hồng đỏ, thơm hương, đường kính 7 – 12 mm, mọc trên cuống hoa cong dài khoảng 1 – 2 cm, bao gồm: đài hoa tách rời gần tới đáy với các răng cưa nhỏ hơi không đều; khoảng 5 cánh hoa dài 5 – 7 mm, hình dạng tròn, lõm, tỏa ra hoặc hơi cong; 10 tiểu nhụy, phía dưới chỉ nhụy phồng với lông xung quanh các cạnh còn phần khác trơn; tiểu nhụy bao chung quanh đều tại đáy bầu noãn; bầu noãn thượng có 5 buồng, núm không có vòi nhụy.
• Trái là viên nang mọc trên cuống thẳng, tròn, rộng 5 – 7 mm, 5 phần viên nang khoảng 0,63 cm, chứa nhiều hạt nhỏ thẳng bên trong; trái khô tồn tại suốt mùa đông.

Phân bố, thu hái, chế biến

• Ô rô đất có nguồn gốc từ Bắc Mỹ, châu Âu và châu Á, mọc tự nhiên trong rừng có bóng râm và đất cát. Lá được thu hoạch trong mùa hè. Dược liệu được bào chế thành nhiều dạng bào chế khác nhau gồm sắc thuốc, cồn chiết, và trà từ lá thái để phục vụ các mục đích điều trị đa dạng.

Bộ phận sử dụng

• Toàn bộ phần trên mặt đất được tận dụng làm thuốc, với lá cây là bộ phận chính được sử dụng.

Thành phần hóa học

• Các hoạt chất dược lý chính trong Ô rô đất (Pipsissewa) bao gồm axit ursolic, sitosterol và arbutin — trong đó arbutin được thủy phân trong cơ thể thành hydroquinone, đặc biệt phát huy tác dụng sát trùng tại đường tiểu. Dược liệu cũng chứa glycoside và tinh dầu, cả hai đều có vai trò làm se mô và bổ tổ chức.
• Thành phần hóa học được xác định thêm gồm flavonoid, hydroquinone (kể cả dạng arbutin), tannin và methyl salicylate. Các chất hydroquinone phát huy tác dụng khử trùng trực tiếp trong hệ thống tiết niệu.

Công dụng của Ô rô đất

Theo y học cổ truyền

• Các bộ tộc nguyên thủy Mỹ đã sử dụng Ô rô đất rộng rãi nhằm kích thích tiết mồ hôi và hạ sốt, bao gồm cả các tình trạng sốt kèm phát ban do nhiễm Rickettsia. Những người định cư châu Âu lựa chọn dược liệu này để điều trị bệnh thấp khớp cũng như các rối loạn liên quan đến tiểu tiện và chức năng thận. Cây đã được ghi danh trong dược điển Mỹ trong giai đoạn từ năm 1820 đến năm 1916.

Tác dụng dược lý và phương thức ứng dụng

• Ô rô đất được đánh giá có tính chất se mô, bổ tổ chức và lợi tiểu, chủ yếu được chế biến thành nước sắc để trị các bệnh lý ở hệ tiết niệu như viêm bàng quang và viêm niệu đạo. Dược liệu cũng được vận dụng để điều trị các tình trạng bệnh nặng hơn như bệnh lậu và sỏi thận. Thông qua cơ chế tăng cường lưu thông nước tiểu và thải loại chất cặn bã, nó hỗ trợ điều trị bệnh thấp khớp và bệnh thống phong. Lá tươi của cây có thể được dùng bôi ngoài da để xử lý bệnh thấp khớp, đau cơ, phồng da, đau nhức và sưng phù.

Theo y học hiện đại

• Cần thiết phải có bằng chứng từ các thử nghiệm lâm sàng chặt chẽ để xác minh hiệu quả của Ô rô đất đối với các chỉ định sử dụng sau:
• Nhiễm trùng thận, bàng quang hoặc niệu đạo (nhiễm trùng đường tiết niệu hoặc nhiễm trùng tiểu);
• Sỏi bàng quang;
• Co thắt;
• Giữ nước;
• Động kinh;
• Lo lắng;
• Bệnh ung thư;
• Vết loét khi thoa lên da;
• Mụn nước khi bôi lên da.

Liều dùng và cách dùng Ô rô đất

• Liều lượng tối ưu của Ô rô đất tùy thuộc vào nhiều biến số như độ tuổi, tình trạng sức khỏe tổng quát của người bệnh và các yếu tố sức khỏe khác. Hiện nay, chưa có đủ bằng chứng khoa học để xác định chính xác khoảng liều lượng an toàn và hiệu quả cho dược liệu này. Cần ghi nhớ rằng các sản phẩm từ thiên nhiên không phải lúc nào cũng an toàn tuyệt đối, và việc tuân thủ liều lượng đúng đắn là yếu tố quyết định hiệu quả điều trị. Luôn tuân theo các chỉ dẫn liều dùng ghi trên bao bì sản phẩm chứa thành phần Ô rô đất, và tham vấn ý kiến của dược sĩ lâm sàng, bác sĩ hoặc nhân viên y tế chuyên khoa trước khi bắt đầu sử dụng.

Các hình thức liều dùng thông dụng của Ô rô đất:

• Dạng trà: Lấy 1 muỗng trà dược liệu khô, pha vào 1 cốc nước đã sôi, để nguội và lọc sạch phần cặn. Uống từ 1 – 2 ly nước trà này mỗi ngày.
• Dạng nước sắc: Dùng 30 – 120 ml nước sắc, 3 lần mỗi ngày.
• Dạng thuốc cồn chiết: Tuân theo hướng dẫn liều dùng do nhà sản xuất cung cấp.

Bài thuốc kinh nghiệm

• Không có thông tin về bài thuốc kinh nghiệm.

Lưu ý khi dùng Ô rô đất

• Pipsissewa được đánh giá là có độ an toàn chấp nhận được đối với đa số người dùng khi sử dụng theo liều lượng tương đương như thực phẩm. Tuy nhiên, việc sử dụng kéo dài có thể dẫn đến các phản ứng không mong muốn bao gồm ù tai, buồn nôn, mất định hướng và co thắt cơ.
• Hiện chưa có đủ bằng chứng lâm sàng để xác định tính an toàn của việc bôi trực tiếp dịch chiết từ cây Ô rô đất lên bề mặt da.
• Do thiếu dữ liệu an toàn lâm sàng, việc sử dụng dược liệu này trong giai đoạn mang thai và nuôi con bằng sữa mẹ cần được cân nhắc kỹ lưỡng. Người dùng nên tham vấn ý kiến chuyên gia y tế hoặc chuyên viên dược học trước khi quyết định áp dụng dương liệu này.

Nguồn tham khảo

https://gobotany.nativeplanttrust.org/species/chimaphila/umbellata/

https://eflora.neocities.org/Chimaphila%20Sp.html

https://www.webmd.com/vitamins/ai/ingredientmono-102/pipsissewa