Nổi hạch dưới cằm: Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị
Nổi hạch dưới cằm là tình trạng phổ biến khi hệ bạch huyết phản ứng chống lại vi khuẩn hoặc virus. Đây thường là “bộ lọc” tự nhiên, sưng to do viêm nhiễm răng miệng hoặc đường hô hấp. Đa số trường hợp hạch sẽ tự biến mất khi cơ thể ổn định. Tuy nhiên, nếu hạch cứng, không đau và tồn tại lâu, bạn cần đi khám để loại trừ bệnh lý nghiêm trọng. Hiểu rõ nguyên nhân giúp bạn chủ động chăm sóc sức khỏe và xử lý kịp thời..
Nổi hạch dưới cằm là gì?
Hạch dưới cằm là một phần của hệ bạch huyết nằm ở khu vực dưới xương hàm dưới. Những hạch này có nhiệm vụ lọc các vi khuẩn, virus và các chất lạ từ vùng miệng, họng và khu vực đầu mặt cổ. Khi cơ thể bị nhiễm trùng hoặc viêm, các hạch bạch huyết sẽ tăng hoạt động để chống lại tác nhân gây bệnh, từ đó khiến chúng sưng to lên. Thông thường, hạch dưới cằm có kích thước rất nhỏ và khó sờ thấy. Tuy nhiên, khi có phản ứng miễn dịch xảy ra, hạch có thể lớn hơn bình thường và trở nên dễ nhận biết bằng cách sờ nắn. Hạch có thể mềm hoặc hơi cứng, đôi khi di động dưới da và có thể gây đau nhẹ khi chạm vào.
Trong nhiều trường hợp, nổi hạch dưới cằm chỉ kéo dài trong vài ngày đến vài tuần và sau đó tự giảm kích thước khi tình trạng nhiễm trùng được kiểm soát. Tuy nhiên, nếu hạch tồn tại lâu hoặc đi kèm các triệu chứng bất thường khác, việc thăm khám y tế là cần thiết để xác định nguyên nhân chính xác.
Hạch bạch huyết dưới cằm có thể sưng to khi cơ thể chống lại nhiễm trùng. (Nguồn: Sưu tầm)
Nguyên nhân gây nổi hạch dưới cằm
Có nhiều nguyên nhân khác nhau có thể dẫn đến tình trạng nổi hạch dưới cằm. Phần lớn các trường hợp liên quan đến nhiễm trùng ở vùng miệng, họng hoặc đường hô hấp trên. Một trong những nguyên nhân phổ biến nhất là viêm họng hoặc viêm amidan. Khi cổ họng bị viêm do vi khuẩn hoặc virus, hệ miễn dịch sẽ kích hoạt phản ứng bảo vệ khiến các hạch bạch huyết sưng lên để tiêu diệt tác nhân gây bệnh. Nhiễm trùng răng miệng cũng có thể gây nổi hạch dưới cằm. Các vấn đề như sâu răng, viêm lợi hoặc áp xe răng có thể kích thích hạch bạch huyết hoạt động mạnh hơn. Khi đó, người bệnh có thể cảm thấy đau ở vùng hàm hoặc nướu răng kèm theo hạch sưng.
Ngoài ra, cảm lạnh hoặc nhiễm virus đường hô hấp trên cũng có thể khiến hạch dưới cằm sưng lên. Trong những trường hợp này, hạch thường mềm, hơi đau và sẽ giảm kích thước sau khi cơ thể hồi phục. Một số bệnh nhiễm trùng khác như nhiễm virus Epstein-Barr, bệnh tăng bạch cầu đơn nhân hoặc các bệnh do vi khuẩn cũng có thể gây sưng hạch. Tuy nhiên, những nguyên nhân này thường đi kèm với các triệu chứng toàn thân như sốt, mệt mỏi hoặc đau họng kéo dài.
Các bệnh lý răng miệng có thể khiến hạch dưới cằm sưng to. (Nguồn: Sưu tầm)
Triệu chứng nổi hạch dưới cằm
Triệu chứng của nổi hạch dưới cằm có thể khác nhau tùy thuộc vào nguyên nhân gây bệnh. Tuy nhiên, dấu hiệu phổ biến nhất là xuất hiện một khối nhỏ hoặc cục tròn dưới vùng cằm hoặc gần xương hàm. Hạch có thể có kích thước từ vài milimet đến vài centimet. Khi sờ vào, hạch có thể mềm hoặc hơi cứng, đôi khi có khả năng di chuyển nhẹ dưới da. Trong nhiều trường hợp, người bệnh có thể cảm thấy đau nhẹ khi chạm vào hạch, đặc biệt khi hạch đang bị viêm.
Ngoài ra, nổi hạch dưới cằm thường đi kèm các triệu chứng liên quan đến nguyên nhân gây bệnh. Ví dụ, nếu hạch sưng do viêm họng, người bệnh có thể bị đau họng, khó nuốt hoặc sốt. Nếu nguyên nhân liên quan đến nhiễm trùng răng miệng, có thể xuất hiện đau răng, sưng nướu hoặc hơi thở có mùi khó chịu. Trong một số trường hợp, hạch có thể sưng to và gây cảm giác căng hoặc khó chịu khi cử động cổ hoặc khi nhai thức ăn. Tuy nhiên, các triệu chứng này thường giảm dần khi tình trạng nhiễm trùng được kiểm soát.
Khi nào nổi hạch dưới cằm là nguy hiểm?
Mặc dù phần lớn trường hợp nổi hạch dưới cằm là lành tính, nhưng vẫn có những tình huống cần được chú ý đặc biệt. Nếu hạch không giảm kích thước sau khoảng hai đến ba tuần hoặc tiếp tục lớn dần theo thời gian, người bệnh nên đi khám để được kiểm tra. Hạch cứng, không di động hoặc dính chặt vào các mô xung quanh cũng có thể là dấu hiệu bất thường. Ngoài ra, nếu hạch xuất hiện kèm theo các triệu chứng như sốt kéo dài, sụt cân không rõ nguyên nhân, đổ mồ hôi ban đêm hoặc mệt mỏi kéo dài, cần được thăm khám sớm.
Trong một số trường hợp hiếm gặp, nổi hạch dưới cằm có thể liên quan đến các bệnh lý nghiêm trọng hơn như lao hạch hoặc ung thư hạch. Tuy nhiên, những trường hợp này thường có nhiều dấu hiệu cảnh báo khác và cần được chẩn đoán bởi bác sĩ chuyên khoa.
Khám lâm sàng giúp xác định nguyên nhân gây nổi hạch dưới cằm. (Nguồn: Sưu tầm)
Cách chẩn đoán hạch dưới cằm
Để xác định nguyên nhân gây nổi hạch dưới cằm, bác sĩ thường bắt đầu bằng việc thăm khám lâm sàng. Trong quá trình khám, bác sĩ sẽ kiểm tra kích thước, độ cứng và khả năng di động của hạch. Ngoài ra, bác sĩ cũng có thể hỏi về các triệu chứng đi kèm như đau họng, sốt, nhiễm trùng răng miệng hoặc các dấu hiệu toàn thân khác. Những thông tin này giúp định hướng nguyên nhân và lựa chọn phương pháp kiểm tra phù hợp.
Trong một số trường hợp, các xét nghiệm bổ sung có thể được chỉ định. Ví dụ, xét nghiệm máu có thể giúp phát hiện dấu hiệu nhiễm trùng hoặc viêm. Siêu âm vùng cổ có thể được sử dụng để đánh giá cấu trúc của hạch. Nếu hạch có dấu hiệu bất thường, bác sĩ có thể đề nghị sinh thiết hạch để kiểm tra tế bào. Phương pháp này giúp xác định chính xác bản chất của khối hạch và loại trừ các bệnh lý nghiêm trọng.
Cách điều trị nổi hạch dưới cằm
Phương pháp điều trị nổi hạch dưới cằm phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh. Trong nhiều trường hợp, khi tình trạng nhiễm trùng được kiểm soát, hạch sẽ tự giảm kích thước và biến mất mà không cần điều trị đặc biệt. Nếu nguyên nhân là nhiễm trùng do vi khuẩn, bác sĩ có thể kê đơn thuốc kháng sinh để tiêu diệt vi khuẩn gây bệnh. Trong trường hợp nhiễm virus, việc điều trị chủ yếu tập trung vào giảm triệu chứng và hỗ trợ hệ miễn dịch.
Người bệnh cũng có thể áp dụng một số biện pháp chăm sóc tại nhà để giảm khó chịu như chườm ấm vùng hạch, nghỉ ngơi đầy đủ và uống nhiều nước. Việc giữ vệ sinh răng miệng sạch sẽ cũng rất quan trọng, đặc biệt nếu nguyên nhân liên quan đến nhiễm trùng răng miệng. Trong trường hợp hạch lớn, đau nhiều hoặc nghi ngờ có biến chứng, bác sĩ có thể chỉ định các phương pháp điều trị chuyên sâu hơn. Tuy nhiên, những trường hợp này không phổ biến và cần được đánh giá cẩn thận.
Phòng ngừa nổi hạch dưới cằm
Mặc dù không phải lúc nào cũng có thể ngăn ngừa hoàn toàn tình trạng nổi hạch dưới cằm, nhưng một số thói quen lành mạnh có thể giúp giảm nguy cơ mắc phải. Việc giữ vệ sinh răng miệng tốt là yếu tố quan trọng giúp ngăn ngừa các bệnh nhiễm trùng có thể dẫn đến sưng hạch. Nên đánh răng ít nhất hai lần mỗi ngày, sử dụng chỉ nha khoa và khám nha khoa định kỳ để phát hiện sớm các vấn đề răng miệng.
Ngoài ra, cần duy trì hệ miễn dịch khỏe mạnh bằng cách ăn uống cân bằng, bổ sung nhiều rau xanh. Tập thể dục thường xuyên, ngủ đủ giấc và hạn chế căng thẳng cũng giúp cơ thể tăng cường khả năng chống lại nhiễm trùng. Khi có các dấu hiệu viêm họng, cảm lạnh hoặc nhiễm trùng răng miệng, nên điều trị sớm để tránh tình trạng viêm lan rộng và gây sưng hạch. Việc chăm sóc sức khỏe tổng thể tốt sẽ giúp giảm nguy cơ xuất hiện các vấn đề liên quan đến hạch bạch huyết.
Nội dung mang tính chất tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán hoặc điều trị y khoa của nhân viên y tế.
Nguồn tham khảo: Tổng hợp (Nhà thuốc Long Châu, Bộ Y tế, PubMed, Healthline)