Người bị huyết áp cao có uống được sâm không? Những lưu ý khi sử dụng Meta title: Người bị huyết áp cao có uống được sâm không? Những lưu ý khi sử dụng
Nhân sâm là dược liệu quý trong “tứ đại danh bổ”, nổi tiếng với công dụng tăng cường sinh lực. Tuy nhiên, với người mắc bệnh mạn tính như tăng huyết áp, việc sử dụng cần thận trọng. Nhân sâm có thể mang lại lợi ích nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ gây biến động huyết áp nếu dùng sai cách. Hiểu rõ tác động sẽ giúp người bệnh lựa chọn an toàn và phù hợp.
Cao huyết áp là gì?
Cao huyết áp hay tăng huyết áp là một bệnh lý mãn tính xảy ra khi áp lực của dòng máu đẩy vào thành động mạch tăng cao một cách bền vững. Chỉ số huyết áp thường được thể hiện qua hai con số: huyết áp tâm thu (áp lực khi tim co bóp) và huyết áp tâm trương (áp lực khi tim nghỉ ngơi). Một người được xác định mắc bệnh khi chỉ số đo được tại phòng khám từ 140/90 mmHg trở lên. Tình trạng này nếu không được kiểm soát tốt sẽ làm tổn thương lớp nội mạc mạch máu, dẫn đến xơ vữa động mạch và làm tăng nguy cơ mắc các biến chứng nguy hiểm như đột quỵ, nhồi máu cơ tim hay suy thận. Do đó, bất kỳ thực phẩm hay dược liệu nào có khả năng tác động đến nhịp tim và sức co bóp cơ tim đều cần được xem xét kỹ lưỡng trước khi đưa vào chế độ ăn uống của người bệnh.
Người bị huyết áp cao có uống sâm được không?
Câu trả lời cho thắc mắc người bị huyết áp cao có uống sâm được không là có thể dùng, nhưng phải cực kỳ thận trọng và tuyệt đối không được tự ý sử dụng. Nhân sâm không phải là thực phẩm cấm hoàn toàn, nhưng nó được xếp vào nhóm dược liệu cần có sự giám sát của nhân viên y tế đối với bệnh nhân tim mạch.
Sở dĩ có sự thận trọng này là vì nhân sâm có tính chất “hai pha”. Ở liều lượng thấp, nhân sâm có thể hỗ trợ ổn định thần kinh và làm dịu hệ tuần hoàn. Tuy nhiên, ở liều lượng cao hoặc đối với những người có cơ địa nhạy cảm, nhân sâm có thể gây hưng phấn thần kinh quá mức, làm tăng nhịp tim và đẩy huyết áp lên cao đột ngột. Do đó, việc người cao huyết áp có dùng được sâm hay không phụ thuộc rất lớn vào loại sâm (hồng sâm, bạch sâm hay sâm tươi), liều lượng và tình trạng huyết áp mục tiêu của người bệnh tại thời điểm sử dụng.
Nhân sâm ảnh hưởng như thế nào đến huyết áp và tim mạch?
Nhân sâm chứa các hoạt chất sinh học chính là các saponin, hay còn gọi là ginsenosides. Các hợp chất này có tác động trực tiếp đến hệ thống vận mạch và thần kinh trung ương:
- Kích thích hệ giao cảm: Nhân sâm làm tăng giải phóng các catecholamine, những chất này làm tăng sức co bóp của tim và gây co mạch ngoại vi, từ đó làm tăng huyết áp.
- Tác động lên nitric oxide (NO): Một số thành phần trong sâm lại có khả năng kích thích sản sinh NO giúp giãn mạch. Đây chính là lý do tạo nên tác động kép (vừa tăng vừa giảm) của nhân sâm lên huyết áp.
- Ảnh hưởng đến độ nhớt máu: Nhân sâm giúp làm giảm kết tập tiểu cầu, giúp máu lưu thông tốt hơn nhưng cũng có thể tương tác với các loại thuốc chống đông máu mà người cao huyết áp thường sử dụng.
Chính vì cơ chế tác động phức tạp này, nhân sâm có thể gây ra những cơn kịch phát huyết áp nếu người bệnh đang trong trạng thái căng thẳng hoặc huyết áp chưa được kiểm soát ổn định.
Người bệnh tăng huyết áp cần tham khảo ý kiến chuyên gia trước khi bổ sung nhân sâm vào chế độ dinh dưỡng (Nguồn: Sưu tầm)
Công dụng của nhân sâm đối với người cao huyết áp
Nếu được sử dụng đúng cách và đúng liều lượng dưới sự chỉ dẫn của bác sĩ, nhân sâm vẫn mang lại những lợi ích sức khỏe nhất định cho người bệnh.
Giúp tăng sức bền, giảm cảm giác mệt mỏi
Người bệnh cao huyết áp thường xuyên phải dùng thuốc điều trị lâu dài, đôi khi gây ra cảm giác mệt mỏi, uể oải và sụt giảm thể lực. Nhân sâm giúp bồi bổ nguyên khí, tăng cường quá trình chuyển hóa năng lượng ở cấp độ tế bào, giúp người bệnh cảm thấy khỏe khoắn và dẻo dai hơn trong các hoạt động hằng ngày.
Hỗ trợ tăng cường hệ miễn dịch
Các ginsenosides trong sâm có khả năng kích thích sản sinh các tế bào miễn dịch, giúp cơ thể người bệnh chống lại các tác nhân gây bệnh từ môi trường. Một hệ miễn dịch khỏe mạnh giúp giảm nguy cơ mắc các bệnh nhiễm trùng cấp tính – vốn là những tác nhân có thể gây ra biến động huyết áp đột ngột.
Có thể hỗ trợ ổn định huyết áp khi dùng liều phù hợp
Một số nghiên cứu về hồng sâm (nhân sâm đã qua chế biến bằng cách hấp sấy) cho thấy loại sâm này có tính ôn hòa hơn sâm tươi. Khi dùng với liều lượng rất nhỏ và đều đặn, hồng sâm có thể giúp điều hòa trương lực mạch máu, hỗ trợ duy trì chỉ số huyết áp ở mức ổn định hơn thông qua việc cải thiện chức năng nội mạc mạch máu.
Giảm căng thẳng, cải thiện chất lượng giấc ngủ
Căng thẳng (stress) là kẻ thù của bệnh tăng huyết áp. Nhân sâm có tác dụng an thần nhẹ, giúp làm dịu hệ thần kinh trung ương, từ đó giúp người bệnh ngủ ngon hơn và sâu giấc hơn. Một giấc ngủ chất lượng là yếu tố then chốt giúp huyết áp hạ xuống mức tối ưu vào ban đêm và sáng sớm.
Khi nào người cao huyết áp không nên dùng sâm?
Dù có nhiều công dụng, nhưng có những thời điểm người bệnh tuyệt đối phải tránh xa nhân sâm để đảm bảo an toàn:
- Khi huyết áp đang ở mức cao (≥ 160/100 mmHg) hoặc chưa ổn định: Lúc này hệ mạch máu đang chịu áp lực quá tải, bất kỳ tác động kích thích nào từ sâm cũng có thể gây vỡ mạch máu hoặc đột quỵ.
- Khi đang bị các cơn đau đầu, chóng mặt dữ dội hoặc bốc hỏa: Đây là dấu hiệu của tình trạng khí nghịch lên trên, dùng sâm sẽ làm tình trạng này trầm trọng hơn.
- Khi bị rối loạn tiêu hóa, đầy bụng hoặc tiêu chảy: Nhân sâm có tính bổ nê, dễ gây trệ khí, làm nặng thêm tình trạng tiêu hóa.
- Ngay trước khi phẫu thuật: Do tác dụng làm loãng máu nhẹ, sâm có thể gây khó khăn cho việc cầm máu trong quá trình can thiệp y khoa.
- Khi đang bị mất ngủ cấp tính hoặc căng thẳng quá độ: Dùng sâm vào lúc này có thể gây hưng phấn quá mức, làm mất ngủ trắng đêm và đẩy huyết áp tăng vọt vào hôm sau.
Lưu ý khi sử dụng sâm cho người huyết áp cao
Để việc bổ sung nhân sâm mang lại lợi ích mà không gây nguy hiểm, người bệnh cần tuân thủ các nguyên tắc nghiêm ngặt sau.
Tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng
Đây là lưu ý quan trọng nhất. Mỗi bệnh nhân có một phân độ huyết áp và các bệnh lý đi kèm khác nhau (như tiểu đường, suy thận). Bác sĩ sẽ dựa trên hồ sơ bệnh án để quyết định bạn có thể dùng sâm hay không và loại sâm nào là phù hợp nhất.
Sử dụng đúng liều lượng, tránh lạm dụng
Với người cao huyết áp, nguyên tắc dùng sâm là “liều thấp và tăng dần chậm chạp”. Không nên uống quá 2-3g sâm mỗi ngày. Việc lạm dụng sâm liều cao có thể gây ra hội chứng lạm dụng nhân sâm với các biểu hiện như tăng huyết áp, mất ngủ và phát ban.
Không dùng kéo dài nếu không có chỉ định
Nhân sâm nên được dùng theo từng đợt ngắn (khoảng 2-3 tuần), sau đó nghỉ một khoảng thời gian để cơ thể tự điều tiết. Việc dùng liên tục trong nhiều tháng có thể làm xáo trộn khả năng tự kiểm soát huyết áp của cơ thể.
Thận trọng khi dùng cùng thuốc điều trị huyết áp
Nhân sâm có thể tương tác với các nhóm thuốc hạ áp như thuốc chẹn beta, thuốc lợi tiểu hoặc thuốc chống đông máu. Sự tương tác này có thể làm thay đổi hiệu quả của thuốc tây y hoặc gây ra các phản ứng phụ hiệp đồng không mong muốn. Luôn uống sâm cách xa thời điểm uống thuốc huyết áp ít nhất 2 giờ.
Theo dõi huyết áp thường xuyên
Pharmacity khuyến nghị bạn nên đo huyết áp trước và sau khi dùng sâm khoảng 1 giờ trong những ngày đầu tiên. Nếu thấy chỉ số huyết áp tăng từ 5-10 mmHg so với bình thường, điều đó cho thấy cơ thể bạn không phù hợp với dược liệu này và nên ngừng sử dụng ngay lập tức.
Nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường
Nếu sau khi dùng sâm, bạn cảm thấy đau đầu vùng gáy, hồi hộp, tim đập nhanh, vã mồ hôi lạnh hoặc bồn chồn lo âu, hãy nằm nghỉ ngơi và theo dõi sát sao chỉ số huyết áp của mình. Đây có thể là dấu hiệu của tình trạng nhạy cảm với caffeine-like trong sâm.
Tự theo dõi huyết áp giúp người bệnh kiểm soát phản ứng của cơ thể với nhân sâm (Nguồn: Sưu tầm)
Người bị huyết áp cao nên ăn gì?
Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào các thực phẩm bổ dưỡng đắt tiền như nhân sâm, việc xây dựng một chế độ ăn uống lành mạnh hằng ngày mới là nền tảng vững chắc để kiểm soát huyết áp bền vững.
Tăng cường rau xanh, trái cây tươi
Rau xanh và trái cây là nguồn cung cấp Kali dồi dào. Kali giúp cơ thể đào thải muối (Natri) dư thừa qua nước tiểu và giúp thành mạch máu thư giãn. Các thực phẩm như chuối, cam, rau chân vịt, khoai tây là những lựa chọn tuyệt vời hỗ trợ hạ huyết áp tự nhiên.
Giảm lượng muối trong khẩu phần ăn
Muối là tác nhân trực tiếp gây giữ nước và tăng thể tích máu. Hãy tập thói quen ăn nhạt, hạn chế lượng muối dưới 5g mỗi ngày. Tránh xa các thực phẩm đóng hộp, đồ muối chua và thức ăn nhanh chứa nhiều gia vị.
Hạn chế đồ ngọt và thực phẩm chế biến sẵn
Đường béo gây tăng cân và béo phì – một yếu tố nguy cơ tăng huyết áp hàng đầu. Việc hạn chế đồ ngọt giúp bảo vệ mạch máu khỏi tình trạng viêm nhiễm và xơ vữa sớm.
Chế độ ăn ít muối và giàu rau xanh là lá chắn tốt nhất cho sức khỏe tim mạch (Nguồn: Sưu tầm)
Cách xử trí khi huyết áp tăng cao do dùng nhân sâm không đúng cách
Nếu không may gặp tình trạng huyết áp tăng vọt sau khi sử dụng sâm, người bệnh và người thân cần bình tĩnh xử lý theo các bước sau:
- Ngừng ngay việc sử dụng sâm và các chất kích thích khác.
- Để người bệnh nằm nghỉ ngơi yên tĩnh ở nơi thoáng mát, đầu kê cao khoảng 30 độ.
- Đo lại huyết áp để xác định mức độ tăng. Nếu người bệnh có thuốc hạ áp được bác sĩ kê đơn sẵn cho tình huống khẩn cấp, hãy cho uống ngay theo chỉ dẫn.
- Uống nhiều nước lọc để giúp cơ thể đào thải các hoạt chất của sâm ra ngoài nhanh hơn qua đường tiểu.
- Tuyệt đối không để người bệnh cử động mạnh hay đi lại một mình.
- Liên hệ với bác sĩ điều trị hoặc đưa người bệnh đến cơ sở y tế nếu huyết áp không giảm sau 30-60 phút nghỉ ngơi hoặc có dấu hiệu đau đầu dữ dội, nôn mửa, khó thở.
Tóm lại, đối với câu hỏi người bị huyết áp cao có uống sâm được không, chúng tôi khẳng định đây là một vị thuốc hỗ trợ tốt nếu được dùng đúng cách, đúng liều và đúng thời điểm. Tuy nhiên, sự an toàn của hệ tim mạch luôn phải đặt lên hàng đầu. Đừng vì những lời quảng cáo về “thần dược” mà bỏ qua các quy tắc sử dụng nghiêm ngặt.
— Nội dung mang tính chất tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán hoặc điều trị y khoa của nhân viên y tế.
Nguồn tham khảo: Tổng hợp