Phụ nữ sau sinh và đang cho con bú có nguy cơ mắc cảm lạnh, cảm cúm cao hơn do cơ thể chưa hồi phục hoàn toàn và sức đề kháng suy giảm. Tuy nhiên, việc sử dụng thuốc trong giai đoạn này cần đặc biệt thận trọng vì một số hoạt chất có thể bài tiết qua sữa mẹ và ảnh hưởng đến trẻ. Vậy thuốc trị cảm cúm nào phù hợp cho phụ nữ cho con bú, cách sử dụng ra sao và cần lưu ý những gì để đảm bảo an toàn cho cả mẹ và bé?
Phụ nữ đang cho con bú bị cảm cúm có sao không?
Về bản chất, cảm cúm là một bệnh lý nhiễm trùng đường hô hấp cấp tính do các chủng virus cúm (Influenza virus) gây ra. Đối với người trưởng thành có sức khỏe bình thường, cảm cúm là bệnh lành tính và có thể tự khỏi sau 5 – 7 ngày nghỉ ngơi. Đối với phụ nữ đang nuôi con nhỏ, việc mắc cảm cúm nhìn chung không gây nguy hiểm trực tiếp đến tính mạng của mẹ, cũng như không làm biến đổi cấu trúc dinh dưỡng hay làm nhiễm khuẩn nguồn sữa mẹ.
Tuy nhiên, căn bệnh này lại gây ra những hệ lụy gián tiếp đáng lưu ý:
- Suy nhược thể chất của mẹ: Các triệu chứng sốt cao, đau nhức cơ khớp, đau đầu và rã rời chân tay khiến người mẹ kiệt sức, dẫn đến giảm phản xạ tiết sữa, từ đó có thể gây thiếu sữa tạm thời cho bé.
- Tâm lý lo âu, căng thẳng: Sự lo lắng quá mức về việc lây bệnh cho con hoặc hoang mang không biết có nên uống thuốc hay không vô tình kích thích bài tiết hormone cortisol, gây ức chế hormone oxytocin (hormone chịu trách nhiệm phun sữa), làm bế tắc tia sữa.
- Nguy cơ lây nhiễm cơ học: Mặc dù virus cúm không lây qua đường sữa mẹ, nhưng chúng lại phát tán rất mạnh qua các giọt bắn khi mẹ ho, hắt hơi, sổ mũi hoặc qua bàn chân, bàn tay tiếp xúc gần gũi với trẻ khi bế ẵm, bú mớm.
Thuốc hạ sốt Paracetamol là lựa chọn đầu tay, an toàn cho phụ nữ đang nuôi con bằng sữa mẹ (Nguồn: Sưu tầm)
Những loại thuốc trị cảm cúm cho phụ nữ cho con bú
Khi các triệu chứng cảm cúm trở nên nghiêm trọng, việc chịu đựng cơn đau không phải là giải pháp tốt vì cơ thể mệt mỏi của mẹ sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến việc chăm sóc bé. Thay vào đó, sản phụ hoàn toàn có thể sử dụng một số nhóm thuốc trị cảm cúm cho phụ nữ cho con bú đã được chứng minh lâm sàng là an toàn, có tỷ lệ bài tiết qua sữa cực thấp và không gây độc tính cho trẻ sơ sinh:
Thuốc hạ sốt, giảm đau
Đây là nhóm thuốc được sử dụng phổ biến nhất để kiểm soát tình trạng sốt cao và xoa dịu các cơn đau đầu, đau mỏi cơ thể ở mẹ bỉm:
- Paracetamol (Acetaminophen): Được xem là hàng rào bảo vệ đầu tay và an toàn nhất cho phụ nữ mang thai lẫn cho con bú. Lượng thuốc khuếch tán vào sữa mẹ chỉ chiếm khoảng dưới 1% liều dùng của mẹ, hoàn toàn dưới ngưỡng có thể gây tác động sinh học lên cơ thể của trẻ.
- Ibuprofen: Đây là thuốc chống viêm không steroid (NSAID) được lựa chọn tiếp theo nếu Paracetamol không đáp ứng tốt. Ibuprofen có đặc tính liên kết rất mạnh với protein trong huyết tương của mẹ, do đó tỷ lệ thuốc đi vào sữa mẹ gần như bằng không, cực kỳ an toàn cho bé.
- Lưu ý đặc biệt: Tuyệt đối không sử dụng Aspirin cho mẹ cho con bú vì hoạt chất này bài tiết qua sữa có nguy cơ gây hội chứng Reye — một hội chứng suy gan cấp và tổn thương não bộ cực kỳ nguy hiểm ở trẻ nhỏ.
Thuốc giảm nghẹt mũi, sổ mũi
Tình trạng nghẹt mũi, tắc mũi khiến mẹ phải thở bằng miệng, gây khô cổ và mất ngủ. Việc lựa chọn thuốc trong nhóm này cần hết sức cẩn trọng:
- Thuốc xịt mũi tại chỗ (Nước muối sinh lý 0.9%, Oxymetazolin): Các bác sĩ luôn ưu tiên các dòng thuốc xịt, nhỏ mũi chứa Oxymetazolin hoặc nước muối biển sâu. Do tác dụng co mạch tại chỗ ở niêm mạc mũi, thuốc rất ít hấp thu vào máu toàn thân, vì vậy không ảnh hưởng đến nguồn sữa.
- Hạn chế thuốc uống chứa Pseudoephedrine: Các dòng thuốc cảm cúm tổng hợp dạng uống thường chứa thành phần co mạch Pseudoephedrine. Chất này có thể làm giảm đáng kể lượng sữa mẹ sản xuất hằng ngày (giảm khoảng 24%). Do đó, mẹ chỉ nên dùng dạng xịt tại chỗ và không dùng quá 3 – 5 ngày để tránh hiện tượng lờn thuốc.
Thuốc giảm ho, long đờm
Nếu mẹ bỉm xuất hiện các cơn ho dai dẳng, ho có đờm đặc gây tức ngực, có thể sử dụng các hoạt chất sau:
- Dextromethorphan: Hoạt chất giảm ho trung ương này được đánh giá là khá an toàn trong giai đoạn cho con bú khi dùng đúng liều lượng. Nó giúp xoa dịu phản xạ ho mà không gây ức chế hô hấp ở trẻ.
- Guaifenesin hoặc Acetylcysteine: Các chất long đờm, tiêu chất nhầy này giúp làm loãng đờm để mẹ dễ dàng khạc ra ngoài, giải phóng đường thở. Cho đến nay, các dữ liệu lâm sàng không ghi nhận tác dụng phụ nào của thuốc đối với trẻ bú mẹ.
Thuốc kháng sinh
Cần khẳng định rõ: Cảm cúm do virus gây ra, vì vậy việc dùng thuốc kháng sinh hoàn toàn không có tác dụng tiêu diệt mầm bệnh. Tuy nhiên, nếu mẹ bỉm bị cảm cúm kéo dài dẫn đến biến chứng bội nhiễm vi khuẩn (như viêm phế quản cấp, viêm xoang mủ, viêm tai giữa), bác sĩ có thể chỉ định các nhóm kháng sinh an toàn như:
- Nhóm Penicillin (Amoxicillin, Ampicillin): Được chứng minh là tương thích tốt với thời kỳ cho con bú.
- Nhóm Cephalosporin (Cefalexin, Cefuroxim): Có nồng độ bài tiết qua sữa vô cùng thấp, không gây ảnh hưởng đến hệ vi sinh đường ruột non nớt của trẻ.
Thuốc giảm đau họng
Cơn đau rát họng có thể được xoa dịu nhanh chóng bằng các loại viên ngậm có chứa thành phần thảo dược tự nhiên như gừng, cam thảo, bạc hà, quất hoặc các loại viên ngậm chứa chất sát khuẩn tại chỗ như Amylmetacresol. Các chất này chỉ tác dụng tại vùng niêm mạc họng của mẹ, không đi vào tuần hoàn máu sâu nên không gây hại cho em bé.
Những lưu ý cần biết khi phụ nữ cho con bú uống thuốc trị cảm cúm
Việc sử dụng bất kỳ loại dược phẩm nào trong thời kỳ nuôi con bằng sữa mẹ đều phải tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc an toàn sinh học dưới đây để bảo vệ em bé một cách trọn vẹn:
- Duy trì bú mẹ bình thường: Đây là khuyến cáo vô cùng quan trọng từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Khi mẹ bị cảm cúm, cơ thể mẹ sẽ tự động kích hoạt hệ miễn dịch và sản sinh ra các kháng thể đặc hiệu để chống lại virus cúm. Những kháng thể quý giá này sẽ được truyền trực tiếp qua sữa mẹ vào cơ thể bé, giúp bé chủ động thiết lập hàng rào bảo vệ chống lại chính mầm bệnh mà mẹ đang mắc phải. Do đó, không nên cai sữa hay cách ly bé hoàn toàn khỏi nguồn sữa mẹ, trừ khi có chỉ định đặc biệt của bác sĩ.
- Khám bác sĩ để được chỉ định loại thuốc phù hợp: Tuyệt đối không tự ý ra hiệu thuốc mua các loại thuốc cảm cúm tổng hợp (dạng viên sủi hoặc viên nén phối hợp nhiều thành phần như Decolgen, Tiffy, Ameflu…). Những loại thuốc phối hợp này thường chứa các chất kháng Histamine thế hệ cũ (như Clorpheniramin) gây buồn ngủ mạnh, có thể đi qua sữa mẹ khiến em bé bị lờ đờ, ngủ lịm hoặc ức chế hô hấp.
- Tuân thủ đúng liều lượng: Luôn uống thuốc đúng liều lượng tối thiểu có hiệu quả và trong thời gian ngắn nhất có thể. Không tự ý tăng liều khi thấy cơn sốt chưa hạ ngay lập tức.
- Mẹo canh thời gian uống thuốc khoa học: Để giảm thiểu tối đa nồng độ thuốc đỉnh trong máu có thể khuếch tán vào sữa, mẹ bỉm nên áp dụng quy tắc: Uống thuốc ngay sau khi vừa cho bé bú xong hoặc uống cách thời gian cho cữ bú tiếp theo từ 3 đến 4 tiếng. Đây là khoảng thời gian đủ để cơ thể mẹ chuyển hóa và đào thải một phần lớn lượng thuốc ra khỏi hệ tuần hoàn.
Uống thuốc ngay sau khi vừa cho con bú xong giúp giảm thiểu tối đa nồng độ thuốc khuếch tán vào cữ sữa tiếp theo (Nguồn: Sưu tầm)
- Theo dõi sát sao biểu hiện của mẹ và bé: Trong suốt quá trình mẹ dùng thuốc, hãy quan sát kỹ các phản ứng của em bé. Nếu nhận thấy trẻ có các dấu hiệu bất thường như: phát ban đỏ trên da, tiêu chảy, lười bú, quấy khóc dữ dội hoặc ngược lại là lờ đờ, ngủ li bì khó đánh thức, mẹ phải lập tức ngừng thuốc và đưa bé đến cơ sở y tế gần nhất.
- Chế độ ăn uống và nghỉ ngơi phù hợp: Thuốc chỉ là công cụ hỗ trợ cắt giảm triệu chứng, điều cốt lõi giúp cơ thể chiến thắng virus chính là sức đề kháng tự thân. Mẹ cần nằm nghỉ ngơi hoàn toàn, tránh làm việc nặng để cơ thể tập trung năng lượng dập tắt ổ siêu vi.
Biện pháp tăng cường sức đề kháng cho mẹ giúp ngăn ngừa cảm cúm
Thay vì để cơ thể mắc bệnh rồi mới tìm kiếm thuốc điều trị, việc chủ động xây dựng một hệ thống phòng thủ miễn dịch vững chắc hằng ngày là giải pháp thông minh và bền vững nhất cho các mẹ bỉm sữa:
- Chế độ dinh dưỡng khoa học, giàu vi chất: Khẩu phần ăn hằng ngày của mẹ cho con bú cần đa dạng, cân đối giữa 4 nhóm chất. Đặc biệt, cần tăng cường bổ sung các thực phẩm giàu Vitamin C (cam, bưởi, ổi, súp lơ), Kẽm (thịt bò, các loại hạt, hải sản vỏ cứng) và Vitamin D để củng cố các tế bào bạch cầu miễn dịch. Nên bổ sung thêm các loại gia vị có tính kháng khuẩn cao trong món ăn như tỏi, gừng, hành, tía tô.
- Nghỉ ngơi hợp lý, ngủ đủ giấc: Việc thiếu ngủ trầm trọng là nguyên nhân hàng đầu làm suy sụp hệ miễn dịch của mẹ hậu sản. Hãy tranh thủ ngủ cùng giấc với em bé, chia sẻ việc chăm con vào ban đêm với chồng hoặc người thân để đảm bảo mẹ có ít nhất 6 – 7 tiếng ngủ chất lượng mỗi ngày.
- Giữ tinh thần thoải mái, lạc quan: Trầm cảm hậu sản hoặc căng thẳng kéo dài kích thích tuyến thượng thận giải phóng hormone cortisol, làm tê liệt hoạt động của các tế bào lympho bảo vệ cơ thể. Hãy dành thời gian thư giãn nghe nhạc, trò chuyện giải tỏa áp lực và duy trì năng lượng tích cực.
- Uống nước ấm thường xuyên: Nước ấm đóng vai trò giữ cho lớp niêm mạc đường hô hấp (mũi, họng) luôn có độ ẩm lý tưởng. Lớp chất nhầy ẩm này chính là cái bẫy cơ học giúp bắt giữ và tiêu diệt các hạt virus cúm ngay khi chúng vừa xâm nhập, không cho chúng bám sâu vào tế bào. Hãy uống từ 2.5 – 3 lít nước ấm hằng ngày (bao gồm cả nước lọc, sữa ấm, nước canh).
- Vệ sinh cơ thể và môi trường sống sạch sẽ: Duy trì thói quen rửa tay bằng xà phòng sát khuẩn thường xuyên, đặc biệt là trước khi chạm vào người em bé và sau khi đi ra ngoài về. Súc họng bằng nước muối sinh lý ngày 2 lần. Phòng ngủ của mẹ và bé cần thông thoáng, sạch sẽ, sử dụng máy xông tinh dầu tràm hoặc sả chanh để thanh lọc không khí.
- Chủ động yêu cầu sự giúp đỡ: Đừng cố gắng trở thành một “bà mẹ siêu nhân” ôm đồm mọi việc từ dọn dẹp, nấu nướng đến chăm con. Sự hỗ trợ từ gia đình sẽ giúp mẹ có không gian, thời gian hồi phục thể lực tốt nhất.
Không gian sống sạch sẽ, thông thoáng cùng thói quen rửa tay thường xuyên giúp mẹ bỉm ngăn chặn virus cúm (Nguồn: Sưu tầm)
Những câu hỏi thường gặp về thuốc trị cảm cúm cho phụ nữ cho con bú
Đang bị cảm cúm cho con bú có lây sang con không?
Như đã phân tích, virus cúm hoàn toàn không có khả năng lây truyền qua đường sữa mẹ. Sữa mẹ là môi trường vô trùng đối với siêu vi này. Tuy nhiên, bệnh lại lây lan rất mạnh qua đường hô hấp và tiếp xúc cơ học trực tiếp. Khi mẹ bế bé, nói chuyện, ho hoặc hắt hơi, các giọt bắn chứa hàng triệu virus sẽ phát tán vào không khí và bám vào niêm mạc mũi, miệng hoặc bám vào da của em bé.
Để ngăn ngừa lây nhiễm cho con, mẹ cần thực hiện nghiêm túc biện pháp phòng dịch sau:
- Luôn đeo khẩu trang y tế chuẩn loại đạt chất lượng trong suốt quá trình cho bé bú, khi bế ẵm hoặc khi thay tã cho con.
- Rửa tay sát khuẩn bằng xà phòng hoặc dung dịch cồn thật kỹ trước khi chạm vào người bé hoặc các dụng cụ hút sữa, bình sữa của con.
- Tuyệt đối không hôn hít lên mặt, mắt, mũi, miệng của em bé trong thời gian đang bị bệnh.
- Thường xuyên lau chùi các bề mặt vật dụng trong phòng bằng dung dịch sát khuẩn.
Uống thuốc trị cảm khi đang cho con bú có ảnh hưởng đến con không?
Việc uống thuốc trị cảm có ảnh hưởng đến con hay không phụ thuộc hoàn toàn vào loại thuốc mà người mẹ lựa chọn và cách sử dụng.
- Nếu mẹ sử dụng đúng các loại thuốc đơn thành phần, nằm trong danh mục an toàn được bác sĩ chỉ định (như Paracetamol, Ibuprofen, Loratadin thế hệ mới) và tuân thủ đúng liều lượng quy định, thuốc sẽ không gây ra bất kỳ ảnh hưởng tiêu cực nào cho sức khỏe và sự phát triển của em bé.
- Ngược lại, nếu người mẹ tự ý lạm dụng thuốc, tự kê đơn các biệt dược chứa hoạt chất cấm (như Aspirin, các chất co mạch hàm lượng cao, chất kháng Histamine thế hệ cũ gây an thần mạnh), thuốc khuếch tán qua sữa mẹ với nồng độ cao có thể gây ra những biến chứng nguy hiểm cho trẻ như suy hô hấp, co thắt phế quản, lờ đờ, hoặc ảnh hưởng đến chức năng gan, thận non nớt của bé.
Tìm kiếm một loại thuốc trị cảm cúm cho phụ nữ cho con bú an toàn không khó nếu các mẹ bỉm sữa nắm vững các kiến thức y khoa nền tảng và luôn đặt tính cẩn trọng lên hàng đầu. Sữa mẹ là nguồn sống, là kháng thể vô giá bảo vệ cuộc đời con, vì vậy mẹ hãy luôn giữ cho cơ thể mình khỏe mạnh, tinh thần lạc quan và sáng suốt trong việc sử dụng thuốc.
Nguồn tham khảo:
National Institutes of Health:
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK501509/
Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tổng quan. Vui lòng tham khảo ý kiến của Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để nhận được hướng dẫn phù hợp với tình trạng sức khỏe của bạn.