Sốt xuất huyết ở phụ nữ đang cho con bú không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe người mẹ mà còn gây nhiều lo lắng về nguy cơ lây bệnh cho trẻ qua sữa mẹ. Nhiều người băn khoăn liệu có nên tiếp tục cho con bú khi mắc bệnh hay không. Bài viết sẽ cung cấp thông tin y khoa về khả năng lây truyền virus, lợi ích của việc duy trì bú mẹ và những lưu ý quan trọng trong chăm sóc.
Triệu chứng của bệnh sốt xuất huyết là gì?
Khi virus Dengue xâm nhập vào cơ thể người mẹ đang cho con bú, bệnh thường khởi phát một cách đột ngột và diễn tiến qua các giai đoạn từ nhẹ đến nặng với các triệu chứng điển hình sau:
- Sốt cao đột ngột và liên tục: Người mẹ thường bị sốt cao từ 39°C đến 40°C, cơn sốt kéo dài liên tục từ 2 đến 7 ngày và rất khó hạ dù đã sử dụng các biện pháp hạ sốt thông thường.
- Đau nhức cơ thể nghiêm trọng: Xuất hiện tình trạng đau đầu dữ dội (đặc biệt là vùng hốc mắt), đau mỏi các khớp xương, dọc sống lưng và các cơ bắp rã rời, khiến người mẹ kiệt sức, không còn năng lượng để bế hay chăm sóc bé.
- Triệu chứng tiêu hóa và da liễu: Người bệnh cảm thấy buồn nôn, chán ăn, đắng miệng, có thể đau bụng nhẹ. Vào ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 của bệnh, trên da bắt đầu xuất hiện các nốt phát ban đỏ, sung huyết hoặc các chấm xuất huyết nhỏ li ti dưới da ở cẳng tay, cẳng chân.
- Chảy máu niêm mạc: Trong giai đoạn nguy hiểm, người mẹ có thể bị chảy máu cam, chảy máu chân răng, hoặc đối với phụ nữ, bệnh có thể gây ra tình trạng rong kinh hoặc kinh nguyệt đến sớm hơn chu kỳ bình thường.
Người mẹ mắc sốt xuất huyết vẫn nên tiếp tục cho con bú để truyền kháng thể bảo vệ cơ thể bé. (Nguồn: Sưu tầm)
Sốt xuất huyết lây như thế nào?
Để hiểu rõ mức độ an toàn cho bé, trước hết cần nắm vững cơ chế lây truyền của căn bệnh này. Sốt xuất huyết Dengue không phải là bệnh lây truyền trực tiếp từ người sang người qua con đường tiếp xúc thông thường như ôm ấp, hôn hít, nói chuyện hay dùng chung đồ sinh hoạt.
Con đường lây truyền chủ yếu và phổ biến nhất của sốt xuất huyết là thông qua vật chủ trung gian là muỗi vằn (thuộc chi Aedes, chủ yếu là loài Aedes aegypti). Quy trình lây nhiễm diễn ra như sau: Muỗi vằn đốt một người đang bị nhiễm virus Dengue (ở giai đoạn có virus trong máu), virus sẽ nhân lên bên trong cơ thể muỗi từ 8 đến 12 ngày. Sau đó, khi con muỗi này bay đi đốt người lành (ở đây là em bé hoặc các thành viên khác trong gia đình), chúng sẽ truyền virus qua tuyến nước bọt vào máu của người đó và gây bệnh.
Cho con bú có làm lây sốt xuất huyết sang bé không?
Các nghiên cứu khoa học và hướng dẫn y tế từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đều khẳng định: Virus sốt xuất huyết không lây truyền qua đường sữa mẹ. Sữa mẹ hoàn toàn sạch virus Dengue và là một chất lỏng sinh học an toàn đối với hệ tiêu hóa của trẻ nhỏ.
Cho đến nay, y học cực kỳ hiếm khi ghi nhận các ca truyền bệnh từ mẹ sang con qua sữa mẹ. Kể cả trong trường hợp người mẹ đang ở giai đoạn virus huyết (virus đang nhân lên mạnh mẽ trong máu), hàng rào sinh học tại tuyến vú vẫn bảo vệ nguồn sữa khỏi sự xâm nhập của virus. Do đó, việc em bé bú mẹ trực tiếp hoặc bú sữa mẹ vắt ra hoàn toàn không phải là nguyên nhân khiến bé bị nhiễm sốt xuất huyết. Nếu em bé trong gia đình bị mắc bệnh, nguyên nhân hầu hết là do bé đã bị con muỗi vằn chứa virus trong nhà đốt phải.
Mẹ bị sốt xuất huyết có nên cho con bú không?
Với thắc mắc này, các chuyên gia y tế và bác sĩ sản nhi đưa ra lời khuyên: Mẹ bị sốt xuất huyết vẫn nên tiếp tục cho con bú bình thường, trừ những trường hợp sức khỏe của người mẹ quá yếu hoặc có chỉ định đặc biệt từ bác sĩ điều trị.
Việc duy trì sữa mẹ trong giai đoạn này mang lại những lợi ích vô cùng to lớn cho em bé:
- Cung cấp kháng thể bảo vệ: Khi người mẹ nhiễm virus Dengue, hệ miễn dịch của mẹ sẽ ngay lập tức sản sinh ra các kháng thể đặc hiệu (chủ yếu là IgA, IgG) để chống lại virus. Các kháng thể quý giá này sẽ được bài tiết trực tiếp vào sữa mẹ và truyền sang cho em bé khi bú. Đây là “lá chắn” sinh học thụ động, giúp cơ thể bé tăng cường sức đề kháng, giảm nguy cơ mắc bệnh hoặc nếu có mắc thì triệu chứng cũng nhẹ hơn rất nhiều.
- Đảm bảo nguồn dinh dưỡng hoàn hảo: Sữa mẹ chứa đầy đủ các chất dinh dưỡng, vitamin và khoáng chất với tỷ lệ cân đối, giúp hệ tiêu hóa non nớt của bé hấp thu tối ưu, bảo vệ bé khỏi các bệnh nhiễm trùng đường ruột và hô hấp khác trong lúc người mẹ đang bị ốm.
Bác sĩ khuyến cáo gì về việc cho con bú khi mẹ mắc sốt xuất huyết?
Mặc dù việc cho con bú được khuyến khích, các bác sĩ lâm sàng vẫn đưa ra những khuyến cáo phân loại theo từng cấp độ sức khỏe của người mẹ để đảm bảo an toàn tuyệt đối cho cả hai mẹ con:
- Trường hợp sốt xuất huyết thể nhẹ (điều trị tại nhà): Người mẹ có thể cho bé bú trực tiếp tại giường. Tuy nhiên, trước khi bế và cho bé bú, mẹ cần rửa tay sạch sẽ bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn, đeo khẩu trang y tế để tránh lây nhiễm các bệnh đường hô hấp thông thường khác cho con (do lúc này miễn dịch của mẹ đang yếu).
- Trường hợp mẹ mệt mỏi nhiều, đau nhức cơ khớp nặng: Nếu người mẹ quá đau đớn, mệt mỏi, không thể ngồi dậy hoặc bế bé an toàn, gia đình nên hỗ trợ bằng cách vắt sữa mẹ ra bình (bằng tay hoặc bằng máy vắt sữa) và để người thân cho bé bú bằng bình. Điều này giúp mẹ có thêm thời gian nằm nghỉ ngơi hoàn toàn để phục hồi thể lực, đồng thời không làm gián đoạn nguồn sữa nuôi con.
- Trường hợp phải sử dụng thuốc điều trị biến chứng nặng: Khi người mẹ phải dùng đến các loại thuốc can thiệp chuyên sâu nằm ngoài danh mục an toàn cho phụ nữ cho con bú, bác sĩ sẽ có khuyến cáo cụ thể về việc tạm ngưng cho con bú trong một số giờ hoặc một số ngày nhất định cho đến khi thuốc đào thải hết ra khỏi cơ thể.
Những lưu ý quan trọng khi mẹ bị sốt xuất huyết đang cho con bú
Để quá trình điều trị bệnh cho mẹ diễn ra thuận lợi mà vẫn bảo vệ vẹn toàn cho em bé, người mẹ và gia đình cần lưu ý tuân thủ 6 nguyên tắc vàng sau:
1. Theo dõi sức khỏe của mẹ và bé thường xuyên
- Đối với mẹ: Cần theo dõi sát chu kỳ sốt, các nốt xuất huyết trên da và đặc biệt là các dấu hiệu cảnh báo trở nặng của bệnh (như đau bụng dữ dội, nôn ói liên tục, chảy máu răng, máu mũi ồ ạt).
- Đối với bé: Mặc dù virus không lây qua sữa, gia đình vẫn cần theo dõi sát thân nhiệt và biểu hiện của em bé mỗi ngày. Nếu thấy bé có biểu hiện sốt, quấy khóc liên tục, bỏ bú hoặc phát ban, cần đưa bé đi khám ngay vì có thể bé đã bị muỗi vằn trong nhà đốt trước đó.
2. Tiếp tục cho con bú khi sức khỏe cho phép
Như đã khuyến cáo, hãy cố gắng duy trì việc cho con bú trực tiếp hoặc vắt sữa đều đặn theo cữ (khoảng 3 tiếng một lần). Việc vắt sữa không chỉ giữ nguồn dinh dưỡng cho con mà còn giúp người mẹ tránh được tình trạng tắc tia sữa, viêm tuyến vú – một biến chứng cực kỳ tai hại và đau đớn nếu xảy ra đồng thời với bệnh sốt xuất huyết.
3. Bổ sung đủ nước và nghỉ ngơi đầy đủ
- Bù nước cho mẹ: Phụ nữ cho con bú bình thường đã cần rất nhiều nước để tạo sữa, khi bị sốt xuất huyết lượng nước mất đi lại càng lớn. Người mẹ cần tích cực uống nước liên tục suốt cả ngày. Ưu tiên uống dung dịch điện giải Oresol (pha đúng tỷ lệ), nước lọc ấm, nước dừa tự nhiên và các loại nước ép trái cây giàu Vitamin C như cam, bưởi để làm bền thành mạch.
- Nghỉ ngơi: Người mẹ cần được miễn giảm toàn bộ việc nhà, nằm nghỉ ngơi tuyệt đối trong không gian yên tĩnh, thoáng mát để cơ thể tập trung năng lượng chống lại virus và sản sinh sữa.
4. Thận trọng khi sử dụng thuốc điều trị
Đây là lưu ý cực kỳ quan trọng. Rất nhiều loại thuốc có thể bài tiết qua sữa mẹ và gây độc cho trẻ sơ sinh.
- Thuốc hạ sốt duy nhất được dùng: Người mẹ chỉ được phép sử dụng Paracetamol (Acetaminophen) để hạ sốt và giảm đau với liều lượng từ 10 – 15mg/kg/lần, các cử cách nhau từ 4 – 6 tiếng và không quá 4g/ngày.
- Thuốc tuyệt đối cấm kỵ: Không được tự ý uống Aspirin, Ibuprofen hoặc các thuốc kháng viêm nhóm NSAIDs khác vì chúng làm tăng nguy cơ xuất huyết dạ dày cho mẹ và ảnh hưởng xấu đến máu của bé. Không tự ý uống thuốc kháng sinh hay các bài thuốc Đông y truyền miệng chưa rõ nguồn gốc.
5. Chủ động phòng tránh muỗi đốt
Để ngăn chặn tình trạng muỗi vằn đốt người mẹ rồi tiếp tục đốt sang em bé hoặc các thành viên khác, gia đình cần triệt tiêu không gian sống của muỗi:
- Cho cả mẹ và em bé nằm ngủ trong màn (mùng) kể cả vào ban ngày.
- Sử dụng vợt điện bắt muỗi, bật máy xông tinh dầu đuổi muỗi an toàn cho trẻ sơ sinh trong phòng.
- Dọn dẹp các lu vại, mảnh vỡ, lật úp các dụng cụ chứa nước đọng xung quanh nhà để không cho muỗi vằn có nơi đẻ trứng.
6. Tham khảo ý kiến bác sĩ khi cần thiết
Mỗi khi cần uống bất kỳ loại thuốc nào hoặc khi cảm thấy lượng sữa sụt giảm, cơ thể có dấu hiệu bất thường, người mẹ tuyệt đối không được tự ý xử lý mà phải liên hệ ngay với bác sĩ chuyên khoa sản hoặc chuyên khoa nhiễm để nhận được lời khuyên y khoa chính xác.
Người mẹ cần đeo khẩu trang khi cho con bú và chỉ sử dụng Paracetamol để hạ sốt dưới sự hướng dẫn của bác sĩ. (Nguồn: Sưu tầm)
Khi nào mẹ bị sốt xuất huyết cần đến bệnh viện?
Bệnh sốt xuất huyết Dengue thường có xu hướng chuyển nặng rất đột ngột, đặc biệt là vào giai đoạn nguy hiểm (từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 của bệnh), đây là lúc cơn sốt có thể đã giảm nhưng tiểu cầu lại giảm sâu và hiện tượng thoát huyết tương diễn ra mạnh mẽ nhất. Người mẹ và gia đình cần đưa mẹ đến bệnh viện hoặc cơ sở y tế gần nhất ngay lập tức nếu xuất hiện một trong các dấu hiệu cảnh báo sau:
- Đau bụng dữ dội, đau quặn liên tục, đặc biệt là đau ở vùng hạ sườn phải (vùng gan).
- Nôn mửa liên tục, không thể giữ được bất kỳ chất lỏng nào trong dạ dày (nôn trên 3 lần trong vòng 1 giờ hoặc nôn quá nhiều lần trong ngày).
- Xuất hiện tình trạng chảy máu niêm mạc ồ ạt: Chảy máu cam không cầm được, chảy máu chân răng nhiều, đi tiểu ra máu, đi ngoài ra phân đen hoặc nôn ra máu.
- Người mẹ rơi vào trạng thái lờ đờ, li bì, mệt lả, vật vã hoặc kích thích, bứt rứt không yên.
- Cảm giác tay chân lạnh ngắt, da ẩm ướt, tím tái, vã mồ hôi trộm nhưng thân nhiệt lại giảm xuống dưới 35°C.
- Người mẹ không đi tiểu hoặc lượng nước tiểu sụt giảm nghiêm trọng trong suốt 6 giờ liên tục.
Mẹ nên làm gì nếu phải nhập viện điều trị sốt xuất huyết?
Trong trường hợp bệnh diễn tiến phức tạp và bác sĩ chỉ định bắt buộc phải nhập viện nội trú, người mẹ cần bình tĩnh và phối hợp thực hiện các giải pháp sau để vừa yên tâm điều trị, vừa duy trì được nguồn sữa cho con:
- Chủ động thông báo tình trạng nuôi con bằng sữa mẹ: Ngay khi làm thủ tục nhập viện, mẹ hãy trao đổi rõ với bác sĩ điều trị và điều dưỡng rằng mình đang cho con bú. Thông tin này sẽ giúp bác sĩ cân nhắc, ưu tiên lựa chọn các loại thuốc hạ sốt, dịch truyền và các loại thuốc điều trị bổ trợ an toàn, ít bài tiết qua sữa mẹ nhất có thể.
- Mang theo máy vắt sữa vào bệnh viện: Nếu em bé không thể theo mẹ vào viện để bú trực tiếp (điều này được khuyến cáo để tránh bé bị lây nhiễm chéo các mầm bệnh tại bệnh viện), mẹ hãy mang theo máy vắt sữa và bình chứa sữa vô trùng. Cứ cách 3 tiếng, mẹ hãy tranh thủ vắt sữa một lần để kích thích tuyến vú tiếp tục sản sinh sữa, tránh bị mất sữa sau khi ra viện.
- Bảo quản sữa đúng cách: Sữa mẹ sau khi vắt ra tại bệnh viện cần được đựng trong túi hoặc bình chuyên dụng, ghi rõ ngày giờ vắt và nhờ người nhà mang ngay về nhà để bảo quản trong tủ lạnh cho bé bú, hoặc gửi tại tủ lạnh của khoa phòng bệnh viện (nếu có dịch vụ hỗ trợ).
Cách phòng ngừa và chăm sóc mẹ mắc sốt xuất huyết hiệu quả
Để giúp người mẹ nhanh chóng vượt qua căn bệnh sốt xuất huyết và sớm phục hồi thể trạng để chăm sóc con, quy trình chăm sóc tại nhà cần được thực hiện một cách khoa học:
- Hạ sốt an toàn bằng phương pháp vật lý: Ngoài việc uống Paracetamol đúng liều, người nhà nên giúp mẹ lau mát cơ thể bằng khăn mềm nhúng nước ấm. Lau liên tục ở các vùng có mạch máu lớn đi qua như nách, bẹn, trán và cổ. Tránh lau bằng nước lạnh hoặc đá vì sẽ gây co mạch, khiến cơ thể giữ nhiệt và sốt cao hơn.
- Xây dựng thực đơn dinh dưỡng dễ tiêu, giàu đạm: Người mẹ cần được ăn các món ăn dạng lỏng, mềm, nấu chín kỹ và dễ nuốt như cháo gà, súp thịt băm hầm rau củ, phở nước loãng. Nên chia nhỏ khẩu phần ăn thành 6 – 8 bữa trong ngày để tránh cảm giác đầy bụng, nôn nghén. Bổ sung thêm các loại thực phẩm giàu protein lành tính và vitamin để hỗ trợ tủy xương tái tạo tiểu cầu.
- Vệ sinh không gian sống sạch sẽ: Phòng ngủ của mẹ và bé cần được giữ sạch sẽ, thoáng mát, đầy đủ ánh sáng nhưng tránh gió lùa trực tiếp. Tuyệt đối không để các xô chậu chứa nước hở, bình hoa lâu ngày không thay nước trong phòng vì đây là môi trường lý tưởng cho muỗi vằn trú ẩn và sinh sản.
Chế độ dinh dưỡng lỏng, giàu vitamin và bù nước đầy đủ giúp người mẹ nhanh chóng hồi phục nguồn sữa. (Nguồn: Sưu tầm)
Tóm lại, mẹ mắc sốt xuất huyết thường vẫn có thể tiếp tục cho con bú theo hướng dẫn của bác sĩ. Sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng và kháng thể quan trọng, giúp hỗ trợ sức khỏe của trẻ trong giai đoạn này. Để đảm bảo an toàn, người mẹ cần nghỉ ngơi đầy đủ, bù nước hợp lý, sử dụng thuốc đúng chỉ định và theo dõi sát các dấu hiệu bất thường.
Nguồn tham khảo
Trạm Y Tế phường Phú Thạnh, TP.HCM
https://tytphuonghieptan.medinet.gov.vn/chuyen-muc/bao-cao-cong-tac-chi-dao-dieu-hanh-cua-uy-ban-nhan-dan-thanh-pho-tinh-hinh-kinh-cmobile4647-60713.aspx
Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tổng quan. Vui lòng tham khảo ý kiến của Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để nhận được hướng dẫn phù hợp với tình trạng sức khỏe của bạn.