Sốt xuất huyết Dengue ở phụ nữ mang thai, đặc biệt trong 3 tháng cuối thai kỳ, là tình trạng cần được theo dõi chặt chẽ do nguy cơ ảnh hưởng nghiêm trọng đến cả mẹ và thai nhi. Bệnh có thể làm tăng nguy cơ xuất huyết, sinh non, suy thai và các biến chứng sản khoa khác nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời.
Mẹ bầu bị sốt xuất huyết 3 tháng cuối có nguy hiểm không?
Câu trả lời từ các chuyên gia sản khoa và truyền nhiễm là cực kỳ nguy hiểm. Giai đoạn 3 tháng cuối là thời điểm thai nhi phát triển nhanh về kích thước, cơ thể người mẹ phải chịu áp lực tuần hoàn rất lớn. Khi virus Dengue xâm nhập, nó có thể kích hoạt các chuỗi biến chứng cấp tính cho cả hai mẹ con.
Sốt xuất huyết ở tam cá nguyệt thứ ba đe dọa trực tiếp đến tính mạng của cả mẹ và thai nhi (Nguồn: Sưu tầm)
Những nguy cơ đối với mẹ bầu
- Nguy cơ băng huyết khi sinh: Virus Dengue làm sụt giảm tiểu cầu nghiêm trọng và làm tổn thương hệ thống đông máu. Nếu mẹ bầu chuyển dạ hoặc phải mổ lấy thai trong giai đoạn này, nguy cơ băng huyết sau sinh là cực kỳ cao, rất khó cầm máu, đe dọa trực tiếp đến tính mạng của sản phụ.
- Sốc giảm thể tích tuần hoàn: Hiện tượng thoát huyết tương ra ngoài lòng mạch khiến máu bị cô đặc mạnh. Tim của mẹ bầu vốn đã phải làm việc nhiều hơn để nuôi thai nhi, nay lại đối mặt với tình trạng thiếu hụt thể tích tuần hoàn dẫn đến nguy cơ suy tim cấp, suy thận cấp hoặc sốc Dengue.
- Rối loạn đông máu rải rác trong lòng mạch (DIC): Đây là biến chứng muộn nguy kịch, khiến hệ thống đông máu tự nhiên bị tê liệt hoàn toàn, gây chảy máu đa phủ tạng.
Những tác động đến thai nhi
- Sinh non, chuyển dạ sớm: Tình trạng sốt cao liên tục và phản ứng viêm toàn thân ở người mẹ có thể kích thích tử cung co bóp mạnh, dẫn đến hiện tượng chuyển dạ đình sản, sinh non khi thai chưa đủ tháng.
- Thai nhi bị suy thai, nhẹ cân hoặc thai lưu: Hiện tượng cô đặc máu và tụt huyết áp ở mẹ làm giảm lưu lượng máu nuôi dưỡng truyền qua bánh nhau. Thai nhi không được cung cấp đủ oxy và dưỡng chất dễ bị suy thai cấp, chậm phát triển hoặc nghiêm trọng nhất là thai chết lưu trong tử cung.
- Lây truyền virus sang con: Mặc dù tỷ lệ lây truyền dọc qua nhau thai trong thai kỳ là khá thấp, nhưng nếu mẹ bầu bị sốt xuất huyết vào thời điểm cận kề ngày sinh, virus có thể truyền sang thai nhi khi chuyển dạ. Trẻ sơ sinh nhiễm virus Dengue từ mẹ có nguy cơ bị sốt, xuất huyết, giảm tiểu cầu và suy tạng ngay sau khi chào đời.
Dấu hiệu nhận biết mẹ bầu bị sốt xuất huyết 3 tháng cuối
Việc phát hiện sớm các triệu chứng giúp mẹ bầu được nhập viện theo dõi kịp thời, tránh các diễn tiến xấu xảy ra vào ban đêm.
Biểu hiện lâm sàng
Ở giai đoạn khởi phát (thường trong 3 ngày đầu), mẹ bầu có thể xuất hiện các dấu hiệu:
- Sốt cao đột ngột từ 39 đến 40 độ C, sốt liên tục và rất khó hạ nhiệt bằng các phương pháp thông thường.
- Đau đầu dữ dội, đặc biệt là đau vùng trán và nhức sâu sau hai hốc mắt.
- Đau mỏi cơ xương khớp toàn thân, người rã rời, chán ăn, buồn nôn.
- Da mặt xung huyết đỏ, có thể xuất hiện các chấm xuất huyết nhỏ li ti dưới da cẳng tay, cẳng chân.
Dấu hiệu bệnh tiến triển nặng
Từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 của bệnh, ngay cả khi mẹ bầu có dấu hiệu giảm sốt, đây lại là thời điểm nguy hiểm nhất cần nhập viện cấp cứu ngay nếu có các biểu hiện:
- Đau bụng dữ dội, đau tức vùng hạ sườn phải (vùng gan).
- Nôn mửa liên tục, nôn trên 3 lần/giờ, không thể ăn uống được gì.
- Chảy máu cam, chảy máu chân răng ồ ạt hoặc có máu trong dịch nôn, đi ngoài phân đen.
- Mệt mỏi lả, lờ đờ, li bì, ngủ gà hoặc tinh thần hốt hoảng, vật vã.
- Tay chân lạnh ngắt, ẩm ướt, lòng bàn tay nhợt nhạt hoặc tím tái.
- Tiểu rất ít, nhiều giờ liền không đi tiểu.
- Khó thở, thở nhanh, có cảm giác đè nén ở lồng ngực.
Nguyên nhân khiến mẹ bầu bị sốt xuất huyết 3 tháng cuối
Phụ nữ mang thai trong giai đoạn 3 tháng cuối thường có nguy cơ mắc bệnh cao và diễn tiến nặng hơn người bình thường do các nguyên nhân sinh lý đặc thù:
Hệ miễn dịch suy giảm tự nhiên
Khi mang thai, hệ thống miễn dịch của người mẹ tự động điều chỉnh suy giảm một phần để cơ thể không đào thải thai nhi (vốn mang một nửa bộ nhiễm sắc thể từ cha). Sự suy giảm miễn dịch tự nhiên này vô tình làm giảm khả năng chống chọi của cơ thể trước các tác nhân siêu vi, khiến virus Dengue dễ dàng nhân bản nhanh chóng.
Thay đổi nội tiết tố
Sự tăng vọt của các hormone thai kỳ như Progesterone và Estrogen làm thay đổi tính thấm của hệ thống mao mạch ngoại vi. Khi có sự tấn công của virus Dengue, hệ mạch máu của mẹ bầu dễ bị tổn thương và rò rỉ huyết tương mạnh hơn so với người bình thường.
Thu hút muỗi Aedes aegypti
Nhiều nghiên cứu y học cho thấy phụ nữ mang thai ở những tháng cuối có nhiệt độ cơ thể cao hơn bình thường và lượng CO2 thải ra qua hơi thở tăng khoảng 21%. Đây chính là những yếu tố kích thích và thu hút muỗi vằn Aedes cái tìm đến đốt nhiều hơn.
Do yếu tố môi trường
Mùa mưa, độ ẩm cao, việc tích trữ nước sinh hoạt không che đậy hoặc xung quanh nhà có nhiều gia đình vứt bỏ rác thải đọng nước mưa chính là môi trường lý tưởng để muỗi vằn đẻ trứng, phát triển thành bọ gậy và lây lan mầm bệnh.
Thân nhiệt cao và lượng CO2 tăng khiến mẹ bầu dễ thu hút muỗi vằn đốt hơn (Nguồn: Sưu tầm)
Những việc cần làm nếu mẹ bầu bị sốt xuất huyết 3 tháng cuối
Khi nghi ngờ hoặc có kết quả xét nghiệm dương tính với sốt xuất huyết, mẹ bầu và người nhà cần tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc xử trí sau:
Khám thai định kỳ
Mẹ bầu bị sốt xuất huyết trong 3 tháng cuối không nên tự điều trị tại nhà. Việc nhập viện nội trú tại các bệnh viện có sự phối hợp giữa khoa Truyền nhiễm và khoa Sản là bắt buộc. Tại đây, bác sĩ sẽ theo dõi sát các chỉ số sinh tồn của mẹ, làm xét nghiệm máu hàng ngày để kiểm tra lượng tiểu cầu, đồng thời chạy máy Monitor sản khoa để giám sát tim thai và các cơn co tử cung.
Sử dụng thuốc và hạ sốt đúng cách
- Chỉ được sử dụng duy nhất hoạt chất Paracetamol để hạ sốt khi thân nhiệt trên 38,5°C. Liều lượng phải tuân theo chỉ định nghiêm ngặt của bác sĩ (thường từ 10 – 15mg/kg cân nặng cho một lần uống, cách nhau ít nhất 4 – 6 tiếng).
- Tuyệt đối cấm: Không được sử dụng các loại thuốc hạ sốt như Aspirin, Ibuprofen… Các thuốc này gây ức chế đông máu, làm tăng nguy cơ xuất huyết tiêu hóa và băng huyết sản khoa không thể kiểm soát, cực kỳ nguy hiểm cho tính mạng của mẹ.
Bù nước và cân bằng điện giải
Tích cực uống nhiều nước để phòng ngừa cô đặc máu. Mẹ bầu nên uống nước oresol (pha đúng tỷ lệ), nước dừa tươi, nước cam vắt hoặc nước đun sôi để nguội. Uống từng ngụm nhỏ rải đều trong ngày. Tuyệt đối không tự ý truyền dịch tại nhà vì có thể gây biến chứng phù phổi cấp hoặc suy tim do quá tải thể tích tuần hoàn.
Theo dõi và xử lý biến chứng thai kỳ
Người nhà cần theo dõi sát tần suất cử động thai (máy thai) của em bé. Nếu thấy thai máy ít đi, yếu đi hoặc có dấu hiệu đau bụng dưới, ra huyết âm đạo, cần báo ngay cho bác sĩ sản khoa trực để có hướng xử trí đình sản hoặc mổ lấy thai cấp cứu bảo vệ em bé.
Tránh tình trạng lây virus từ mẹ sang con
Nếu sản phụ có biểu hiện chuyển dạ trong giai đoạn đang sốt hoặc vừa hết sốt vài ngày (giai đoạn virus huyết), các bác sĩ sẽ lên phương án đỡ sinh hoặc mổ lấy thai với sự chuẩn bị sẵn sàng của các chế phẩm máu (tiểu cầu, hồng cầu lắng) để phòng ngừa băng huyết. Bé sau khi chào đời sẽ được chuyển ngay sang khoa Dưỡng nhi/Sơ sinh để theo dõi sát các dấu hiệu nhiễm trùng dọc.
Chế độ ăn uống và nghỉ ngơi hợp lý
Mẹ bầu cần nằm nghỉ ngơi tuyệt đối tại giường, tránh vận động đi lại nhiều. Ăn các thức ăn lỏng, mềm, dễ tiêu hóa như cháo, súp, sữa. Tránh ăn các thực phẩm có màu sẫm (như huyết, sô-cô-la, coca) để tránh nhầm lẫn với dấu hiệu xuất huyết tiêu hóa nếu có nôn ói hoặc đi ngoài.
Biện pháp phòng tránh sốt xuất huyết ở mẹ bầu
Vì bệnh chưa có thuốc điều trị đặc hiệu và việc dùng thuốc trong thai kỳ bị hạn chế tối đa, phòng bệnh luôn là giải pháp an toàn hàng đầu:
- Ngân sự sinh sản của muỗi: Đậy kín các dụng cụ chứa nước sinh hoạt, thả cá bảy màu vào bể nước lớn để diệt lăng quăng. Hàng tuần dọn dẹp các vật dụng phế thải quanh nhà như vỏ chai, mảnh gáo dừa, lốp xe cũ không để nước mưa đọng lại.
- Mặc quần áo dài tay, sáng màu: Muỗi vằn thường bị thu hút bởi các màu tối. Mẹ bầu nên chọn trang phục rộng rãi, dài tay và có màu sắc tươi sáng để hạn chế muỗi đậu vào đốt.
- Hạn chế hoạt động ngoài trời và khu vực nhiều muỗi: Tránh ngồi ở những góc tối, góc khuất, bụi rậm hoặc những nơi ẩm thấp, đặc biệt là vào thời điểm muỗi hoạt động mạnh (sáng sớm và chiều tối).
- Căng màn kín khi đi ngủ: Luôn duy trì thói quen ngủ mùng kể cả vào ban ngày.
- Sử dụng một số hương liệu tự nhiên để hạn chế muỗi: Có thể xông tinh dầu sả, chanh, bạc hà hoặc thoa các loại kem chống muỗi chiết xuất từ thảo dược tự nhiên đã được kiểm định an toàn cho phụ nữ mang thai để xua đuổi muỗi xung quanh không gian sống.
Mẹ bầu nên duy trì thói quen ngủ mùng kể cả ban ngày để phòng tránh muỗi đốt (Nguồn: Sưu tầm)
Những câu hỏi thường gặp về mẹ bầu bị sốt xuất huyết 3 tháng cuối
Bị sốt xuất huyết khi mang thai 3 tháng đầu có sao không?
Mang thai 3 tháng đầu là giai đoạn thai nhi đang hình thành các cơ quan tổ chức quan trọng. Mẹ bầu bị sốt xuất huyết ở giai đoạn này cũng rất nguy hiểm. Tình trạng sốt cao kéo dài của người mẹ có thể làm tăng nguy cơ sảy thai tự nhiên, nhiễm trùng hoặc ảnh hưởng đến quá trình phân chia tế bào của phôi thai. Do đó, dù ở bất kỳ tháng nào của thai kỳ, mẹ bầu cũng cần được bác sĩ theo dõi sát sao.
Mẹ bầu bị sốt xuất huyết có phải đình chỉ thai kỳ không?
Bệnh sốt xuất huyết không phải là chỉ định y khoa để đình chỉ thai kỳ (phá thai). Đa số các mẹ bầu được phát hiện sớm, nhập viện điều trị nâng đỡ và truyền dịch đúng phác đồ đều có thể phục hồi hoàn toàn và tiếp tục giữ thai kỳ an toàn cho đến ngày sinh nở. Việc can thiệp chấm dứt thai kỳ chỉ đặt ra khi có các tai biến sản khoa khẩn cấp đe dọa tính mạng người mẹ (như suy thai cấp, băng huyết nặng).
Mẹ bầu bị sốt xuất huyết có gây dị tật ở thai nhi không?
Cho đến nay, các bằng chứng y học lâm sàng cho thấy virus Dengue không gây ra các dị tật bẩm sinh về mặt cấu trúc hình thái ở thai nhi (như sứt môi, hở hàm ếch hay dị tật tim) giống như virus Rubella hay virus Zika. Mối nguy chính của virus Dengue đối với thai nhi chủ yếu là do tình trạng thiếu oxy, suy tuần hoàn nhau thai từ mẹ truyền sang dẫn đến suy thai, nhẹ cân hoặc sinh non.
Tóm lại, mẹ bầu bị sốt xuất huyết 3 tháng cuối là một tình trạng cấp cứu sản khoa và truyền nhiễm cần được đặt báo động cao. Việc chủ động phòng tránh muỗi đốt, nhận biết sớm các dấu hiệu trở nặng và tuân thủ việc điều trị nội trú tại bệnh viện chính là chìa khóa vàng giúp bảo vệ vẹn toàn cho cả mẹ và bé trước những biến chứng khó lường của dịch bệnh.
Nguồn tham khảo:
Cổng thông tin Thành Phố Hồ Chí Minh:
https://tytphuongtanthoihoa.medinet.gov.vn/quan-ly-thai-phu/sot-xuat-huyet-khi-mang-thai-dieu-ban-can-luu-y-cmobile10424-61370.aspx
Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tổng quan. Vui lòng tham khảo ý kiến của Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để nhận được hướng dẫn phù hợp với tình trạng sức khỏe của bạn.