12 
Levonorgestrel là một loại thuốc tránh thai hiệu quả, có sẵn dưới dạng viên nén và viên cấy dưới da. Nó hoạt động bằng cách ngăn chặn sự rụng trứng và làm đặc chất nhầy cổ tử cung, ngăn cản tinh trùng xâm nhập. Thuốc này được chỉ định để tránh thai, tránh thai khẩn cấp và liệu pháp hormon thay thế. Tuy nhiên, nó có thể có tác dụng phụ và tương tác với các thuốc khác, vì vậy cần sử dụng dưới sự giám sát của bác sĩ.
Tổng quan về Levonorgestrel
Tên thuốc gốc (Hoạt chất)
- Levonorgestrel
Loại thuốc
- Thuốc tránh thai/Thuốc tránh thai khẩn cấp loại progestin
Dạng thuốc và hàm lượng
- Viên nén tránh thai đơn thuần dùng hàng ngày chứa 30 microgam levonorgestrel.
- Viên nén tránh thai khẩn cấp chứa 0,75 mg (2 viên) hoặc 1,5 mg levonorgestrel (1 viên).
- Viên tránh thai phối hợp loại 1 pha chứa 30 microgam ethinylestradiol và 150 microgam levonorgestrel, dùng trong 21 ngày, nghỉ hoặc dùng giả dược 7 ngày.
- Viên tránh thai phối hợp loại 3 pha chứa 30 microgam ethinylestradiol và 50 microgam levonorgestrel dùng trong 6 ngày đầu, 40 microgam ethinylestradiol và 75 microgam levonorgestrel dùng trong 5 ngày tiếp theo, 30 microgam ethinylestradiol và 125 microgam levonorgestrel dùng trong 10 ngày cuối, nghỉ hoặc dùng giả dược 7 ngày.
- Viên cấy dưới da chứa 75 mg levonorgestrel, mỗi bộ sản phẩm gồm 2 viên.
Chỉ định Levonorgestrel
- Thuốc được chỉ định để tránh thai, có thể dùng riêng lẻ hoặc kết hợp với estrogen.
- Được sử dụng trong các trường hợp tránh thai khẩn cấp.
- Phối hợp với estrogen như một phần của liệu pháp hormon thay thế.
Dược lực học
- Levonorgestrel và dạng đồng phân hữu tuyền (+) của nó, Norgestrel, là những progestin tổng hợp, được xếp vào nhóm dẫn xuất 19-nortestosteron.
- Các hoạt chất này có thể được dùng độc lập hoặc kết hợp với estrogen trong các phương pháp ngừa thai.
- Levonorgestrel được sử dụng phổ biến hơn và có hiệu lực mạnh gấp 2 lần so với norgestrel.
- Ở liều thấp, progestin đơn thuần thực hiện chức năng tránh thai bằng cách làm tăng độ đặc của chất nhầy cổ tử cung, ngăn cản tinh trùng xâm nhập, đồng thời ức chế sự phát triển của niêm mạc tử cung, khiến trứng đã thụ tinh không thể làm tổ.
- Hiệu quả ngừa thai của viên thuốc chỉ chứa progestin kém hơn so với viên phối hợp estrogen-progestin, do đó yêu cầu sự tuân thủ cao hơn từ người dùng và phải được uống hàng ngày liên tục.
- Với liều cao hơn, progestin có khả năng ngăn chặn sự rụng trứng bằng cách làm giảm đỉnh hormon LH, vốn cần thiết vào giữa chu kỳ kinh nguyệt.
- Levonorgestrel cũng được kết hợp với estrogen trong liệu pháp hormon thay thế ở phụ nữ mãn kinh nhằm bảo vệ niêm mạc tử cung khỏi sự tăng sinh quá mức do estrogen gây ra.
- Chỉ định này thường được áp dụng cho những phụ nữ có tử cung còn nguyên vẹn khi họ sử dụng liệu pháp hormon thay thế trong thời gian dài.
Dược động học
Viên uống:
Hấp thu
- Thuốc được hấp thu hoàn toàn qua đường tiêu hóa và không trải qua chuyển hóa lần đầu ở gan.
- Sinh khả dụng của levonorgestrel gần như đạt 100%.
Phân bố
- Trong huyết thanh, levonorgestrel liên kết với globulin gắn hormon sinh dục (SHBG) và albumin.
- Thuốc cũng được phân bố vào sữa mẹ.
Chuyển hóa
- Con đường chuyển hóa chủ yếu của levonorgestrel là khử oxy, sau đó là liên hợp.
- Trong huyết tương, levonorgestrel có thể liên hợp với sulfat và acid glucuronic.
- Các dạng liên hợp này được bài tiết vào mật và chuyển đến ruột, nơi chúng có thể bị thủy phân bởi vi khuẩn đường ruột để giải phóng thuốc nguyên dạng, sau đó được tái hấp thu vào tuần hoàn cửa.
Thải trừ
- Tốc độ thanh thải thuốc có thể biến đổi đáng kể giữa các cá thể.
- Thời gian bán thải của thuốc ở trạng thái ổn định ước tính xấp xỉ 36 ± 13 giờ.
- Levonorgestrel và các chất chuyển hóa của nó được bài tiết qua cả nước tiểu và phân.
Viên cấy dưới da:
- Sau khi cấy dưới da, thuốc được giải phóng với tốc độ 60 – 70 microgam/ngày vào tuần thứ 5 và thứ 6.
- Tốc độ giải phóng này sẽ giảm dần trong các năm tiếp theo.
- Trong 24 giờ đầu sau khi cấy, khoảng 70 microgam levonorgestrel được giải phóng.
- Sau đó, tốc độ giải phóng thuốc giảm chậm, đạt mức 30 microgam trong 24 giờ sau 1 năm.
- Nồng độ levonorgestrel trong huyết tương đạt mức cao nhất trong những tháng đầu (6 đến 12 tháng), xấp xỉ 1,1 nanomol/lít.
- Trong những năm tiếp theo, nồng độ thuốc trong huyết tương ổn định ở khoảng 0,9 nanomol/lít.
- Sau khi loại bỏ nang cấy dưới da, levonorgestrel không còn được phát hiện trong huyết tương sau 24 – 36 giờ.
Tương tác thuốc Levonorgestrel
Tương tác thuốc
- Các chất cảm ứng enzym gan như barbiturat, phenytoin, rifampicin, carbamazepin và griseofulvin có thể làm giảm hiệu quả tránh thai của levonorgestrel.
- Việc sử dụng đồng thời các thuốc kháng sinh có thể làm giảm tác dụng của levonorgestrel, do ảnh hưởng đến hệ vi khuẩn đường ruột.
- Các thuốc như Voriconazol và các chế phẩm thảo dược chứa progestin có thể làm tăng tác dụng hoặc độc tính của levonorgestrel.
- Levonorgestrel có thể làm tăng tác dụng hoặc độc tính của các benzodiazepin, selegilin và voriconazol.
- Levonorgestrel làm giảm tác dụng hoặc độc tính của các thuốc kháng vitamin K.
- Thuốc chứa levonorgestrel có thể làm tăng nguy cơ ngộ độc cyclosporin, do có khả năng ức chế chuyển hóa cyclosporin.
- Sử dụng thuốc kích thích enzym trong 4 tuần có thể làm giảm tác dụng của levonorgestrel.
Chống chỉ định thuốc Levonorgestrel
- Không được sử dụng khi đang mang thai hoặc có nghi ngờ mang thai.
- Không dùng cho các trường hợp xuất huyết âm đạo bất thường mà chưa xác định được nguyên nhân.
- Chống chỉ định với bệnh nhân đang bị viêm tắc tĩnh mạch hoặc mắc bệnh huyết khối tắc mạch thể hoạt động.
- Người có bệnh gan ở giai đoạn cấp tính, hoặc có khối u gan lành tính hay ác tính, không nên dùng thuốc này.
- Có tiền sử ung thư vú (có thể cân nhắc sử dụng lại sau 5 năm nếu không còn dấu hiệu bệnh và không có lựa chọn tránh thai nào khác).
- Từng bị vàng da hoặc ngứa kéo dài trong các lần mang thai trước.
- Mắc rối loạn chuyển hóa porphyrin ở thể cấp tính.
- Người từng có tiền sử tăng áp lực nội sọ không rõ nguyên nhân.
- Bệnh nhân có phản ứng mẫn cảm với thành phần của thuốc.
Liều lượng & cách dùng Levonorgestrel
Người lớn
Tránh thai:
- Đối với viên thuốc tránh thai chỉ chứa một loại hormone, liều dùng hàng ngày cần đạt mức 30 hoặc 37,5 microgam levonorgestrel.
- Trong trường hợp viên uống tránh thai phối hợp đơn pha, liều lượng levonorgestrel mỗi ngày nằm trong khoảng 150 đến 250 microgam.
- Đối với viên uống tránh thai phối hợp ba pha, liều levonorgestrel hàng ngày cần dao động từ 50 đến 125 microgam.
- Việc sử dụng viên tránh thai có chứa levonorgestrel nên bắt đầu vào ngày đầu tiên của chu kỳ kinh nguyệt, và tiếp tục uống 1 viên mỗi ngày liên tục trong suốt thời gian mong muốn ngừa thai.
- Nếu việc khởi đầu uống thuốc diễn ra vào một ngày bất kỳ không phải ngày đầu tiên của chu kỳ, cần bổ sung thêm một biện pháp ngừa thai hỗ trợ khác (ví dụ: bao cao su hoặc thuốc diệt tinh trùng) trong vòng 48 giờ sau khi quan hệ tình dục.
- Đối với phụ nữ vừa trải qua sảy thai, việc dùng viên tránh thai đường uống chỉ chứa progestin có thể được bắt đầu ngay vào ngày tiếp theo.
- Phụ nữ đang nuôi con bằng sữa mẹ hoàn toàn có thể bắt đầu sử dụng thuốc từ tuần thứ 6 sau sinh; trong trường hợp cho con bú một phần, việc khởi trị có thể thực hiện sớm hơn, ngay từ tuần thứ 3 sau sinh.
- Để đảm bảo khoảng cách giữa các liều luôn xấp xỉ 24 giờ, cần uống thuốc vào cùng một giờ cố định mỗi ngày.
Tránh thai khẩn cấp:
- Để tránh thai khẩn cấp, có thể sử dụng một liều duy nhất 1,5 mg levonorgestrel trong vòng 72 giờ sau khi quan hệ tình dục không an toàn, với khuyến nghị dùng càng sớm càng tốt.
- Một lựa chọn khác là uống 750 microgam levonorgestrel trong vòng 72 giờ sau giao hợp (nên uống sớm nhất có thể), và lặp lại liều này sau 12 giờ.
- Hoặc, bệnh nhân có thể dùng viên tránh thai phối hợp chứa 500 microgam levonorgestrel và 100 microgam ethinylestradiol trong vòng 72 giờ sau khi quan hệ, và uống liều thứ hai sau 12 giờ.
Liệu pháp hormon thay thế ở phụ nữ mãn kinh:
- Trong liệu pháp hormon thay thế cho phụ nữ mãn kinh, levonorgestrel có thể được kết hợp với estrogen, với liều từ 75 microgam đến 250 microgam, sử dụng trong 10 đến 12 ngày của một chu kỳ 28 ngày.
- Phương pháp cấy levonorgestrel dưới da được khuyến nghị cho phụ nữ trong độ tuổi 18 đến 40 tuổi và có hiệu quả trong khoảng thời gian 5 năm.
- Thời điểm tối ưu để cấy là vào ngày thứ nhất của chu kỳ kinh nguyệt; tuy nhiên, việc cấy ghép cũng có thể thực hiện từ ngày thứ 2 đến ngày thứ 5, nhưng cần sử dụng thêm một biện pháp tránh thai không chứa hormon trong 7 ngày đầu sau khi cấy.
- Quy trình cấy ghép và tháo bỏ thuốc phải do nhân viên y tế chuyên trách, đã được đào tạo về kỹ thuật này, thực hiện.
- Các sản phẩm phổ biến hiện nay thường chứa 2 viên cấy, mỗi viên có 75 mg levonorgestrel, được đặt dưới da mặt trong cánh tay trong 7 ngày đầu của chu kỳ kinh nguyệt, mang lại hiệu quả ngừa thai kéo dài đến 5 năm.
Tác dụng phụ của Levonorgestrel
Thường gặp
- Kinh nguyệt không đều, bao gồm các kiểu ra máu bất thường (chảy máu thường xuyên hoặc kéo dài, ra máu ít) và vô kinh.
- Đau đầu, cảm giác trầm cảm, chóng mặt.
- Phù nề, đau tức ngực.
- Buồn nôn.
Ít gặp
- Thay đổi trọng lượng cơ thể.
- Giảm ham muốn tình dục.
- Lông mọc rậm, tăng tiết mồ hôi, rụng tóc.
Hiếm gặp
- Phát ban da, nổi mề đay, ngứa, đau bụng, đau vùng chậu, đau bụng kinh, phù mặt.
Lưu ý khi dùng Levonorgestrel
Lưu ý chung
- Cần thận trọng khi sử dụng levonorgestrel cho những người mắc bệnh động kinh, bệnh van tim, bệnh lý tuần hoàn não, có tiền sử mang thai ngoài tử cung, tăng huyết áp, đái tháo đường, đau nửa đầu, nhiễm trùng vùng chậu, rối loạn hấp thu nghiêm trọng, bệnh gan, và những người có bệnh lá nuôi dương tính (cho đến khi nồng độ gonadotropin trong nước tiểu và huyết thanh trở về mức bình thường).
- Ngoài ra, cũng cần thận trọng với bệnh nhân bị lupus ban đỏ hệ thống có kháng thể kháng phospholipid dương tính, hội chứng buồng trứng đa nang, hoặc có tiền sử vàng da trong thời kỳ mang thai.
- Do levonorgestrel có thể gây ứ dịch, bệnh nhân hen suyễn và phù thũng cần được theo dõi cẩn thận khi kê đơn.
- Thuốc này có khả năng làm tăng các rối loạn chu kỳ kinh nguyệt, đôi khi dẫn đến sự thay đổi ngày rụng trứng (sớm hoặc muộn hơn), từ đó làm thay đổi ngày thụ thai.
Lưu ý với phụ nữ có thai
- Việc sử dụng progestin ở liều cao có thể dẫn đến nam tính hóa thai nhi nữ.
- Mặc dù các dữ liệu trên động vật thí nghiệm đã ghi nhận điều này, nhưng ở người, việc dùng levonorgestrel với liều thấp chưa phát hiện ra bất kỳ vấn đề nào.
- Các nghiên cứu quy mô lớn đã cho thấy không có sự gia tăng nguy cơ dị tật bẩm sinh ở những trẻ có mẹ đã sử dụng thuốc tránh thai đường uống trước khi mang thai.
Lưu ý với phụ nữ cho con bú
- Các loại thuốc tránh thai đường uống chỉ chứa progestin không gây ảnh hưởng đến giai đoạn cho con bú.
- Levonorgestrel được phân bố vào sữa mẹ, tuy nhiên, với hàm lượng thấp nên không có nguy cơ đáng kể nào đối với trẻ bú mẹ.
Lưu ý khi lái xe và vận hành máy móc
- Hiện chưa có nghiên cứu nào được thực hiện để đánh giá tác động của thuốc đối với khả năng lái xe và vận hành máy móc.
Quá liều và cách xử lý
Xử trí khi quá liều và quên liều Levonorgestrel
Độc tính và triệu chứng quá liều
- Hiện chưa có báo cáo về các tác dụng bất lợi nghiêm trọng khi sử dụng quá liều thuốc tránh thai đường uống.
- Các triệu chứng có thể xuất hiện khi quá liều bao gồm buồn nôn và tình trạng chảy máu do ngừng thuốc.
Xử trí quá liều
- Trong trường hợp quá liều được phát hiện sớm, cụ thể là trong vòng 1 giờ, và lượng thuốc dùng vượt quá đáng kể đến mức cần can thiệp, có thể xem xét rửa dạ dày hoặc sử dụng liều ipecacuanha phù hợp.
- Hiện không có thuốc giải độc chuyên biệt cho Levonorgestrel; do đó, việc điều trị tập trung vào việc kiểm soát các triệu chứng.
Xử trí khi quên liều
- Khả năng ngừa thai của thuốc có thể bị suy giảm nếu khoảng thời gian giữa hai liều vượt quá 27 giờ (tức là trễ hơn 3 giờ so với lịch trình thông thường).
- Nếu việc quên uống một viên xảy ra trong vòng 3 giờ, bệnh nhân nên uống ngay viên đã quên đó và tiếp tục uống viên kế tiếp theo lịch trình định sẵn.
- Trong trường hợp quên uống một viên quá 3 giờ, ngoài việc uống bổ sung viên đã quên ngay khi nhớ ra, cần sử dụng thêm một phương pháp ngừa thai bổ sung (ví dụ, bao cao su) trong 2 ngày tiếp theo.
- Biện pháp tránh thai khẩn cấp cũng nên được cân nhắc nếu đã quên một viên thuốc quá 3 giờ và có quan hệ tình dục không được bảo vệ trong vòng 2 ngày sau sự cố quên liều.
Nguồn tham khảo
Tên thuốc: Levonorgestrel
3. Drugs.com: https://www.drugs.com/pro/levonorgestrel.html
2. EMC: https://www.medicines.org.uk/emc/product/9569/smpc
1. Dược thư Quốc gia Việt Nam 2015.
Ngày cập nhật: 01/08/2021
Bài viết này có hữu ích không?
Có0Không0