Giấc ngủ là nền tảng của sức khỏe, nhưng áp lực cuộc sống khiến chứng mất ngủ trở nên phổ biến. Thay vì lạm dụng thuốc an thần, xu hướng tìm về y học cổ truyền với thảo dược hà thủ ô đang được ưa chuộng nhờ tính lành tính và hiệu quả an thần cao. Bài viết này từ Pharmacity sẽ phân tích cơ chế khoa học và hướng dẫn bạn 3 cách dùng hà thủ ô chữa mất ngủ tại nhà cực kỳ an toàn, hiệu quả.
Hà thủ ô là gì?
Hà thủ ô có tên khoa học là Polygonum multiflorum Thunb, thuộc họ Rau răm (Polygonaceae). Trong tự nhiên, hà thủ ô được chia làm hai loại chính là hà thủ ô đỏ và hà thủ ô trắng. Tuy nhiên, loại được y học cổ truyền sử dụng làm thuốc phổ biến và có giá trị dược liệu cao vượt trội là hà thủ ô đỏ. Đây là một loại cây dây leo bằng thân quấn, sống lâu năm, có rễ củ phình lớn màu nâu đỏ, hình dáng giống củ khoai lang.
Hà thủ ô đỏ là vị thuốc quý trong Đông y giúp bổ máu, an thần và hỗ trợ giấc ngủ hiệu quả (Nguồn: Sưu tầm)
Theo các tài liệu y học cổ truyền, hà thủ ô đỏ có vị đắng, ngọt, chát, tính ấm, quy vào hai kinh chủ chốt là Can và Thận. Điểm đặc biệt của loại thảo dược này là phần củ rễ chứa hàm lượng chất chống oxy hóa cao, các hợp chất anthranoid, tannin và các vi chất quý giá khác giúp bồi bổ cơ thể, dưỡng huyết, ích tinh, thanh nhiệt và giải độc.
Dùng hà thủ ô chữa mất ngủ có hiệu quả không?
Để trả lời cho thắc mắc việc dùng hà thủ ô chữa mất ngủ có thực sự hiệu quả hay không, các nhà khoa học đã tiến hành phân tích sâu vào các hoạt chất sinh học bên trong loại củ này dưới góc nhìn của y học hiện đại:
- Chứa hàm lượng lớn Lecithin: Lecithin là một thành phần phospholipid cực kỳ quan trọng cấu tạo nên màng tế bào, đặc biệt là các tế bào thần kinh. Hoạt chất này giúp tăng cường sự dẻo dai của bao myelin, bảo vệ các sợi thần kinh, giải tỏa tình trạng suy nhược thần kinh, từ đó xoa dịu các áp lực căng thẳng trong đại não và giúp cơ thể dễ dàng đi vào giấc ngủ tự nhiên.
- Kích thích sản sinh chất dẫn truyền thần kinh: Các nghiên cứu thực nghiệm cho thấy chiết xuất từ hà thủ ô đỏ có khả năng điều hòa và kích thích tổng hợp các hormone tạo cảm giác thư giãn, bình yên như Serotonin, gián tiếp kích hoạt chu kỳ sản sinh Melatonin – hormone chịu trách nhiệm chính kiểm soát nhịp sinh học thức – ngủ của con người.
- Cơ chế dưỡng huyết an thần của Đông y: Theo Đông y, “Tâm tàng thần, Can tàng hồn”, khi huyết dịch trong cơ thể bị hao tổn (do suy nhược, tuổi tác hoặc lo nghĩ quá nhiều), Can và Tâm không được nuôi dưỡng đầy đủ sẽ dẫn đến hiện tượng thần hồn bất định, biểu hiện ra ngoài bằng chứng mất ngủ, ngủ hay mộng mị, giật mình. Hà thủ ô với công dụng bổ can thận, sinh tinh huyết mạnh mẽ sẽ giúp giải quyết tận gốc rễ căn nguyên này, giúp “huyết đầy đủ thì thần tự an”.
3 cách dùng hà thủ ô chữa mất ngủ an toàn và hiệu quả
Để khai thác tối đa dược tính của vị thuốc này mà vẫn đảm bảo tính an toàn cho sức khỏe, bạn có thể áp dụng 3 phương pháp bào chế và sử dụng phổ biến dưới đây:
Trà hà thủ ô hãm với nước nóng
Đây là cách làm đơn giản, nhanh chóng và cực kỳ phù hợp cho những người bận rộn. Phương pháp này sử dụng hà thủ ô đã qua chế biến (gọi là hà thủ ô chế) thái lát sấy khô.
- Chuẩn bị: 10g – 15g hà thủ ô chế khô, 300ml nước sôi.
- Cách thực hiện: Cho hà thủ ô vào ấm, tráng sơ qua một lượt nước sôi để loại bỏ bụi bẩn. Sau đó, rót 300ml nước sôi ở nhiệt độ trên 90°C vào, đậy kín nắp và hãm trong vòng 20 – 30 phút để các tinh chất quý bên trong củ ngấm hoàn toàn ra nước. Uống thay trà khi nước còn ấm hằng ngày.
Kết hợp dược liệu khác với hà thủ ô
Việc phối ngũ các vị thuốc Đông y sẽ tạo ra tác động cộng hưởng, làm tăng hiệu quả điều trị mất ngủ lên gấp nhiều lần. Bạn có thể kết hợp hà thủ ô cùng các vị thuốc có tính an thần mạnh như táo nhân (toan táo nhân), long nhãn hoặc thục địa.
- Chuẩn bị: Hà thủ ô chế 15g, toan táo nhân (sao đen) 15g, long nhãn 12g.
- Cách thực hiện: Rửa sạch tất cả các nguyên nhân, cho vào ấm sắc thuốc với khoảng 600ml nước. Sắc trên lửa nhỏ cho đến khi nước cô đặc lại còn khoảng 200ml. Chia lượng thuốc này làm 2 lần uống trong ngày (buổi chiều và tối trước khi đi ngủ 1 tiếng). Bài thuốc này vừa giúp dưỡng huyết, vừa làm dịu thần kinh nhanh chóng.
Kết hợp hà thủ ô cùng các vị thuốc Đông y như táo nhân, long nhãn giúp tăng cường hiệu quả an thần (Nguồn: Sưu tầm)
Các bài thuốc sắc từ dây hà thủ ô chữa mất ngủ
Ít ai biết rằng, không chỉ phần củ rễ mà cả phần dây và lá của cây hà thủ ô (trong Đông y gọi là vị thuốc Dạ giao đằng) cũng có công dụng chữa mất ngủ vô cùng thần kỳ. Tên gọi “Dạ giao đằng” (đêm quấn vào nhau) bắt nguồn từ đặc tính các cành cây tự xoắn lại với nhau khi đêm xuống, tượng trưng cho giấc ngủ an lành.
- Chuẩn bị: Dạ giao đằng (dây hà thủ ô khô) 30g, lạc tiên 15g, lá vông nem 15g.
- Cách thực hiện: Đem toàn bộ dược liệu rửa sạch, cho vào nồi sắc với 800ml nước. Đun sôi rồi hạ lửa nhỏ liu riu trong khoảng 30 phút cho đến khi còn khoảng một nửa lượng nước ban đầu. Uống nước sắc này vào buổi tối sau bữa ăn sẽ giúp thư giãn cơ bắp, giải tỏa căng thẳng đại não, đưa bạn vào giấc ngủ êm ái.
Tác dụng phụ khi dùng hà thủ ô chữa mất ngủ
Mặc dù là vị thuốc bổ lành tính, nhưng nếu bạn sử dụng hà thủ ô sai cách hoặc dùng hà thủ ô tươi chưa qua bào chế (chưa chế với nước đậu đen) thì có thể gặp phải một số tác dụng phụ không mong muốn:
- Gây rối loạn tiêu hóa, tiêu chảy: Trong củ hà thủ ô tươi chứa hàm lượng các hợp chất anthranoid rất cao. Tinh chất này có tính nhuận tràng mạnh, kích thích co bóp đại tràng, nếu cơ thể hấp thụ trực tiếp sẽ dễ dẫn đến hiện tượng tiêu chảy, đau bụng quặn loãng.
- Tích tụ tannin gây nóng trong, táo bón: Ngược lại với anthranoid, phần vỏ hà thủ ô lại chứa hàm lượng tannin (chất chát) cao. Tannin có tính săn se niêm mạc ruột, làm chậm nhu động ruột, nếu dùng liều lượng quá nhiều mà không được loại bỏ bớt qua quá trình “chế” sẽ gây táo bón, đầy bụng, nóng trong cơ thể.
- Nguy cơ nhiễm độc gan (hiếm gặp): Việc tự ý đào củ hà thủ ô tươi về nấu uống dài ngày mà không bóc tách độc tính có thể làm tăng men gan, gây áp lực nặng nề lên tế bào gan, biểu hiện qua triệu chứng vàng da, mệt mỏi, chán ăn.
Một số lưu ý khi sử dụng hà thủ ô trị mất ngủ
Để đảm bảo an toàn tuyệt đối và đạt được hiệu quả cải thiện giấc ngủ cao nhất, người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc sau:
- Tuyệt đối không dùng hà thủ ô sống: Bắt buộc phải sử dụng sản phẩm hà thủ ô đã được bào chế theo đúng quy chuẩn Đông y (cửu chưng cửu sái – nấu chín và phơi khô 9 lần với nước đậu đen xanh lòng) để triệt tiêu các độc tính anthranoid và tannin gây hại.
- Kiêng kỵ thực phẩm khi dùng thuốc: Trong thời gian áp dụng phương pháp này, bạn cần kiêng ăn các loại gia vị cay nóng (như ớt, tiêu, hành, tỏi), kiêng ăn gừng và các loại thực phẩm chứa nhiều chất béo động vật. Đặc biệt, dân gian lưu ý tuyệt đối không dùng chung hà thủ ô với “tam bạch” (gồm củ cải trắng, tỏi và hành) vì chúng làm giảm đi đáng kể dược tính của thuốc.
- Không dùng khi bụng đói: Nên uống trà hoặc nước sắc hà thủ ô sau khi ăn no để tránh hoạt chất tannins kích ứng niêm mạc dạ dày, gây xót ruột hoặc cồn cào.
Có những cách điều trị mất ngủ khác
Bên cạnh việc dùng thảo dược, việc xây dựng các thói quen lành mạnh, khoa học hằng ngày chính là biện pháp vệ sinh giấc ngủ nền tảng giúp ngăn ngừa mất ngủ mãn tính tái phát:
- Hạn chế sử dụng thiết bị điện tử: Hãy tắt điện thoại, tivi, máy tính ít nhất 1 tiếng trước khi lên giường. Ánh sáng xanh phát ra từ các màn hình này sẽ ngăn chặn não bộ tiết ra Melatonin – hormone tự nhiên báo hiệu cơ thể đã đến giờ đi ngủ.
- Vận động thể chất nhẹ nhàng: Tập yoga, thiền định hoặc đi bộ nhẹ nhàng 30 phút vào buổi chiều tối giúp giải tỏa các vùng cơ căng cứng, thúc đẩy lưu thông tuần hoàn máu ngoại vi, giúp cơ thể dễ đi vào giấc ngủ sâu.
- Tạo không gian phòng ngủ lý tưởng: Giữ phòng ngủ luôn tối hoàn toàn, yên tĩnh tuyệt đối và duy trì nhiệt độ mát mẻ (khoảng 25°C – 26°C).
Xây dựng thói quen vệ sinh giấc ngủ khoa học giúp duy trì nhịp sinh học tự nhiên ổn định (Nguồn: Sưu tầm)
Những câu hỏi về hà thủ ô chữa mất ngủ
Để giúp người bệnh có cái nhìn tường tận và sử dụng vị thuốc này đúng đắn, Pharmacity xin tổng hợp và giải đáp 3 câu hỏi phổ biến nhất:
Nên uống hà thủ ô vào lúc nào?
Thời điểm lý tưởng nhất để uống nước sắc hoặc trà hà thủ ô chữa mất ngủ là vào buổi sáng hoặc đầu giờ chiều (sau khi ăn no). Tránh uống thuốc sát giờ đi ngủ buổi tối (trong vòng 1 tiếng trước khi ngủ) vì việc nạp một lượng lớn nước vào cơ thể lúc này có thể gây áp lực lên bàng quang, dẫn đến chứng tiểu đêm và làm gián đoạn giấc ngủ.
Uống hà thủ ô bao lâu thì ngừng?
Vì là dược liệu tự nhiên, hà thủ ô cần có thời gian để thẩm thấu và phục hồi chức năng cơ thể từ bên trong. Thông thường, một liệu trình sử dụng kéo dài từ 2 đến 3 tháng. Sau đó, bạn nên tạm ngừng từ 1 đến 2 tuần để cơ thể có thời gian chuyển hóa, hấp thụ hết các dưỡng chất tích tụ trước khi bước vào liệu trình tiếp theo (nếu cần thiết). Tuyệt đối không uống liên tục quanh năm suốt tháng mà không có sự kiểm soát liều lượng.
Ai không nên uống hà thủ ô?
Mặc dù rất tốt cho sức khỏe, những nhóm đối tượng dưới đây thuộc diện chống chỉ định và không được dùng hà thủ ô:
- Người có thể trạng tỳ vị hư hàn, thường xuyên bị lạnh bụng, đầy bụng, tiêu lỏng.
- Bệnh nhân đang bị viêm dạ dày cấp hoặc mãn tính, người có hệ tiêu hóa yếu.
- Phụ nữ đang mang thai và cho con bú tuyệt đối không tự ý sử dụng.
- Người chuẩn bị thực hiện phẫu thuật (cần ngưng thuốc trước ít nhất 2 tuần) vì hà thủ ô có tác dụng hoạt huyết, ảnh hưởng đến quá trình đông máu.
Tóm lại, hiện pháp dùng hà thủ ô chữa mất ngủ là một giải pháp y học cổ truyền vô cùng bền vững, hiệu quả và an toàn, giúp xoa dịu hệ thần kinh từ gốc rễ huyết dịch. Để phương pháp này phát huy tối đa công dụng, người bệnh cần thông minh trong việc chọn lựa nguồn dược liệu chuẩn hóa đã qua chế biến, dùng đúng liều lượng kết hợp với lối sống sinh hoạt lành mạnh.
Nguồn tham khảo
Sở Y Tế TP.Hà Nội:
https://soyte.hanoi.gov.vn/suc-khoe-va-doi-song/dieu-tri-mat-ngu-bang-y-hoc-co-truyen-2849251106100243601.htm
Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tổng quan. Vui lòng tham khảo ý kiến của Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để nhận được hướng dẫn phù hợp với tình trạng sức khỏe của bạn.