Đột quỵ mắt là tình trạng cấp cứu y khoa xảy ra khi lưu lượng máu đến mắt bị gián đoạn, gây tổn thương nghiêm trọng cho võng mạc hoặc dây thần kinh thị giác. Bệnh có thể dẫn đến suy giảm thị lực đột ngột, thậm chí mù lòa vĩnh viễn nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Việc hiểu rõ nguyên nhân, dấu hiệu cảnh báo và các yếu tố nguy cơ giúp phát hiện sớm bệnh lý này, từ đó nâng cao hiệu quả điều trị và bảo vệ thị lực lâu dài.
Đột quỵ mắt là bệnh gì?
Đột quỵ mắt (hay còn được gọi y khoa là tắc động mạch hoặc tĩnh mạch võng mạc) là tình trạng gián đoạn, tắc nghẽn hoặc suy giảm lưu lượng máu đột ngột đến võng mạc — lớp mô nhạy cảm với ánh sáng nằm ở phía sau đáy mắt, chịu trách nhiệm tiếp nhận và truyền tín hiệu hình ảnh lên não bộ.
Tương tự như cơ chế của một cơn đột quỵ não, khi các mạch máu võng mạc bị bít tắc bởi cục máu đông (huyết khối), mảng xơ vữa hoặc bị vỡ ra gây xuất huyết, các tế bào thần kinh thị giác tại võng mạc sẽ rơi vào trạng thái thiếu oxy và chất dinh dưỡng trường diễn. Chỉ trong một khoảng thời gian rất ngắn, các tế bào này sẽ suy yếu và chết đi, dẫn đến tình trạng mờ mắt, suy giảm thị lực khu trú hoặc mất hoàn toàn thị lực ở một bên mắt.
Nguyên nhân dẫn tới đột quỵ mắt
Cơ chế sinh bệnh của đột quỵ mắt liên quan mật thiết đến sự bất thường trong lòng hệ thống tuần hoàn nuôi dưỡng nhãn cầu. Các nguyên nhân cốt lõi bao gồm:
- Sự hình thành cục máu đông (Huyết khối): Cục máu đông có thể hình thành ngay tại các mạch máu nhỏ của mắt do lớp nội mạc mạch máu bị tổn thương, hoặc di chuyển từ các cơ quan khác trong cơ thể (như từ tim ở bệnh nhân rung nhĩ, hoặc từ mảng xơ vữa động mạch cảnh ở cổ) theo dòng máu trôi lên và kẹt lại ở các động mạch võng mạc có đường kính siêu nhỏ.
- Xơ vữa động mạch: Sự lắng đọng của cholesterol và các chất béo khác trên thành mạch tạo nên các mảng xơ vữa, làm lòng mạch nuôi võng mạc bị thu hẹp dần theo thời gian, cản trở dòng máu lưu thông và dễ gây bít tắc hoàn toàn khi có biến động về áp lực dòng máu.
- Xuất huyết võng mạc: Tình trạng tăng huyết áp quá cao hoặc biến chứng của bệnh lý đái tháo đường làm thành mạch máu mắt trở nên giòn, yếu, dễ nứt vỡ, khiến máu chảy tràn vào nhu mô võng mạc hoặc dịch kính, làm tổn thương cấu trúc thị giác trực tiếp.
Ai có nguy cơ mắc đột quỵ mắt?
Đột quỵ mắt có thể xảy ra ở bất kỳ ai, tuy nhiên, nhóm đối tượng sở hữu các yếu tố nguy cơ dưới đây sẽ có tỷ lệ mắc bệnh cao hơn gấp nhiều lần so với người bình thường:
- Người lớn tuổi: Quá trình lão hóa tự nhiên khiến hệ thống mạch máu toàn thân, bao gồm cả mạch máu mắt, bị xơ cứng, giảm độ đàn hồi và dễ tích tụ mảng xơ vữa.
- Bệnh nhân tăng huyết áp: Áp lực dòng máu cao liên tục co bóp và tác động mạnh lên thành mạch, làm xơ hóa các tiểu động mạch võng mạc, tăng nguy cơ tắc nghẽn hoặc vỡ mạch gây xuất huyết.
- Người mắc bệnh tim mạch: Những người có tiền sử bị bệnh hẹp hở van tim, suy tim, hoặc rối loạn nhịp tim (đặc biệt là chứng rung nhĩ) là “công xưởng” sản sinh ra các cục máu đông nguy hiểm, dễ bong ra và trôi lên mắt gây tắc mạch.
- Bệnh nhân đái tháo đường (Tiểu đường): Lượng đường trong máu tăng cao kéo dài tàn phá hệ thống vi mạch khắp cơ thể, làm suy yếu thành mạch mắt, dẫn đến bệnh lý võng mạc đái tháo đường và đột quỵ mắt.
- Người bị rối loạn mỡ máu: Hàm lượng cholesterol xấu (LDL-C) và triglyceride trong máu cao là nguyên liệu chính hình thành các mảng xơ vữa bám dày đặc làm hẹp lòng mạch.
Dấu hiệu nhận biết đột quỵ mắt
Triệu chứng điển hình nhất của đột quỵ mắt là tình trạng mờ mắt hoặc mất thị lực hoàn toàn ở một bên mắt khởi phát đột ngột, diễn tiến nhanh chóng chỉ trong vài giây đến vài phút và đặc biệt là HOÀN TOÀN KHÔNG GÂY ĐAU ĐỚN. Người bệnh có thể thức dậy vào buổi sáng và phát hiện một bên mắt không còn nhìn thấy gì, hoặc đang làm việc bình thường bỗng nhiên tầm nhìn bị tối sầm lại giống như có một tấm rèm đen buông xuống che khuất một phần hoặc toàn bộ thị trường.
Tình trạng mờ mắt đột ngột không đau đớn cảnh báo mạch máu võng mạc đang bị bít tắc cấp tính (Nguồn: Sưu tầm)
Các biến chứng
Nếu không được phát hiện và điều trị khẩn cấp trong “khoảng thời gian vàng” (thường là trong vòng vài giờ đầu từ khi khởi phát), đột quỵ mắt sẽ để lại những biến chứng vô cùng nặng nề và vĩnh viễn:
- Mù lòa vĩnh viễn: Các tế bào võng mạc bị thiếu máu nuôi quá lâu sẽ hoại tử hoàn toàn và không có khả năng tái tạo, khiến người bệnh vĩnh viễn mất đi thị lực ở mắt tổn thương.
- Glaúcoma tân mạch (Cườm nước thứ phát): Sự thiếu máu trường diễn kích thích cơ thể tiết ra các yếu tố tăng trưởng làm hình thành các mạch máu mới bất thường (tân mạch) ở mống mắt và góc tiền phòng. Các tân mạch này dễ vỡ gây xuất huyết và làm bít tắc đường thoát lưu dịch nhãn cầu, dẫn đến tăng nhãn áp dữ dội, gây đau nhức mắt khủng khiếp và hủy hoại hoàn toàn thần kinh thị giác còn lại.
- Phù hoàng điểm: Chất lỏng và máu rò rỉ từ các mạch máu tổn thương tích tụ tại hoàng điểm — vùng trung tâm của võng mạc chịu trách nhiệm cho thị lực trung tâm sắc nét nhất, làm thị lực giảm sút nghiêm trọng, nhìn hình ảnh bị biến dạng, méo mó.
Nguy cơ mắc đột quỵ mắt
Cần đặc biệt lưu ý rằng, đột quỵ mắt không chỉ là một bệnh lý tại chỗ của mắt, mà nó còn là một dấu hiệu cảnh báo sớm, rõ ràng cho nguy cơ cao bùng phát một cơn đột quỵ não hoặc nhồi máu cơ tim trong tương lai gần.
Hệ thống mạch máu ở mắt phản chiếu trực tiếp tình trạng sức khỏe của hệ mạch máu toàn cơ thể, đặc biệt là mạch máu não. Khi mạch máu mắt bị bít tắc, điều đó chứng tỏ các mảng xơ vữa hoặc huyết khối trong cơ thể đang di chuyển tự do. Các nghiên cứu lâm sàng chứng minh rằng, những bệnh nhân từng bị đột quỵ mắt có nguy cơ bị đột quỵ não cao gấp nhiều lần so với nhóm người cùng độ tuổi trong những năm tiếp theo nếu không được điều trị dự phòng hệ thống.
Các biện pháp phòng ngừa đột quỵ mắt
Để bảo vệ đôi mắt sáng khỏe và ngăn chặn nguy cơ mù lòa do đột quỵ mắt, chúng ta cần chủ động thực hiện chiến lược phòng ngừa toàn diện từ y tế đến lối sống:
Hiểu rõ và kiểm soát các yếu tố nguy cơ gây ra đột quỵ mắt
Biện pháp cốt lõi nhất là kiểm soát chặt chẽ các bệnh lý nền tảng — nguồn cơn tàn phá mạch máu:
- Kiểm soát huyết áp: Duy trì huyết áp ổn định ở ngưỡng an toàn (dưới 130/80 mmHg) bằng việc uống thuốc hạ áp đều đặn mỗi ngày theo đơn của bác sĩ, kết hợp tự đo huyết áp tại nhà.
- Ổn định đường huyết: Bệnh nhân tiểu đường cần tuân thủ phác đồ dùng thuốc, kiểm soát chỉ số HbA1c định kỳ để bảo vệ hệ thống vi mạch võng mạc.
- Hạ mỡ máu: Sử dụng các nhóm thuốc statin theo chỉ định để kiểm soát chỉ số cholesterol xấu, làm sạch lòng mạch và ổn định các mảng xơ vữa.
- Điều trị bệnh tim mạch: Uống thuốc kháng kết tập tiểu cầu hoặc thuốc chống đông đường uống đều đặn nếu có bệnh lý rung nhĩ để ngăn hình thành huyết khối di chuyển lên mắt.
Duy trì lối sống lành mạnh
- Chế độ dinh dưỡng bảo vệ thành mạch: Thực hiện chế độ ăn nhạt, cắt giảm lượng muối hằng ngày để ổn định huyết áp. Hạn chế tối đa các loại mỡ động vật, nội tạng, đồ ăn chiên rán nhiều dầu mỡ. Tăng cường bổ sung các loại rau xanh đậm (như cải bó xôi, súp lơ), trái cây tươi giàu vitamin A, C, E và các chất chống oxy hóa lutein, zeaxanthin giúp bảo vệ võng mạc. Bổ sung axit béo Omega-3 từ các loại cá béo (cá hồi, cá mòi) để tăng cường chuyển hóa lipid máu.
- Tuyệt đối từ bỏ thuốc lá: Chất nicotin và các độc tố trong khói thuốc lá làm co mạch, tàn phá nội mạc mạch máu và tăng độ nhớt của máu lên gấp nhiều lần, đẩy nhanh tiến trình tắc mạch mắt. Hãy cai bỏ thuốc lá hoàn toàn.
- Tăng cường vận động thể chất: Duy trì thói quen tập luyện thể dục thể thao điều độ tối thiểu 30 phút mỗi ngày bằng các bài tập vừa sức như đi bộ nhanh, đạp xe, bơi lội hoặc yoga nhằm kích thích tuần hoàn máu tốt hơn, giải tỏa căng thẳng và kiểm soát cân nặng, tránh béo phì.
- Uống đủ nước và hạn chế rượu bia: Đảm bảo nạp đủ 1.5 – 2 lít nước ấm mỗi ngày để giữ độ loãng cho máu. Hạn chế tối đa việc lạm dụng rượu, bia và các thức uống chứa chất kích thích mạnh.
Chế độ dinh dưỡng khoa học giàu chất chống oxy hóa là nền tảng cho một đôi mắt khỏe mạnh (Nguồn: Sưu tầm)
Theo dõi sức khoẻ mắt định kỳ
Đừng đợi đến khi mắt mờ đi mới đi khám. Người bước sang độ tuổi trung niên (trên 40 tuổi) hoặc những người có sẵn các bệnh lý nền như tăng huyết áp, đái tháo đường cần duy trì thói quen đi khám chuyên khoa mắt định kỳ 1 – 2 lần/năm.
Trong các buổi thăm khám này, bác sĩ nhãn khoa sẽ tiến hành soi đáy mắt (ophthalmoscopy) hoặc chụp cắt lớp vi tính võng mạc (OCT) để quan sát trực tiếp hệ thống mạch máu võng mạc, từ đó kịp thời phát hiện những tổn thương vi phình mạch, xuất huyết nhỏ diện kín mạch nhằm can thiệp điều trị chủ động bằng tia laser hoặc tiêm thuốc nội nhãn trước khi cơn đột quỵ mắt bùng phát hoàn toàn.
Một số câu hỏi liên quan đến đột quỵ mắt
Mắt mờ sau tai biến có làm sao không?
Tình trạng mắt mờ sau một cơn tai biến mạch máu não là một di chứng hết sức nghiêm trọng và cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá ngay lập tức. Biểu hiện này cho thấy tổn thương đột quỵ đã ảnh hưởng trực tiếp đến trung tâm thị giác nằm ở thùy chẩm của não bộ, hoặc gây tổn thương hệ thống dây thần kinh thị giác dẫn truyền tín hiệu từ mắt lên não.
Mắt mờ sau tai biến có thể đi kèm với các di chứng khác như mất một phần thị trường (bán manh), nhìn đôi, hoặc mù một bên. Việc chẩn đoán sớm nguyên nhân sẽ giúp bác sĩ đưa ra phác đồ phục hồi chức năng thần kinh thị giác phù hợp, kết hợp dùng thuốc tăng cường tuần hoàn và tập luyện thích nghi nhằm nâng cao tối đa chất lượng cuộc sống cho người bệnh.
Tự nhiên mắt bị mờ là bệnh gì?
Hiện tượng tự nhiên mắt bị mờ đột ngột, không đau nhức là một dấu hiệu báo động đỏ cấp tính của rất nhiều bệnh lý nguy hiểm tại mắt và hệ thần kinh. Bên cạnh nguyên nhân do đột quỵ mắt (tắc mạch máu võng mạc), triệu chứng này còn có thể là biểu hiện của các bệnh lý cấp tính khác như: Bong võng mạc, xuất huyết dịch kính, viêm dây thần kinh thị giác, hoặc là một cơn thiếu máu não cục bộ thoáng qua (TIA) báo trước một trận đột quỵ não diện rộng sắp xảy ra.
Khi xuất hiện dấu hiệu tự nhiên mắt bị mờ, người bệnh tuyệt đối không được tự ý nhỏ các loại thuốc nhỏ mắt thông thường, không được dụi mắt hay áp dụng các biện pháp đắp lá dân gian, mà cần ngay lập tức di chuyển đến cơ sở y tế có chuyên khoa nhãn khoa gần nhất để được thăm khám và xử trí khẩn cấp, bảo vệ thị lực.
Chủ động soi đáy mắt định kỳ giúp loại bỏ các nguy cơ tắc nghẽn mạch máu âm thầm (Nguồn: Sưu tầm)
Tóm lại, đột quỵ mắt là tình trạng nguy hiểm có thể gây mất thị lực đột ngột và để lại hậu quả lâu dài nếu không được điều trị kịp thời. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường, kiểm soát tốt các bệnh lý nền như tăng huyết áp, đái tháo đường và duy trì lối sống lành mạnh có thể giúp giảm nguy cơ mắc bệnh. Đồng thời, thăm khám mắt định kỳ là biện pháp quan trọng giúp phát hiện sớm các bất thường và bảo vệ thị lực lâu dài.
Nguồn tham khảo:
Trung tâm y tế quận 12:
https://trungtamytequan12.medinet.gov.vn/chuyen-muc/dau-hieu-o-mat-canh-bao-som-nguy-co-dot-quy-cmobile14390-239754.aspx