Đột quỵ là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và tàn tật trên toàn thế giới. Mặc dù thường xuất hiện đột ngột, nhiều trường hợp đã có các dấu hiệu cảnh báo từ vài ngày đến một tuần trước khi xảy ra cơn đột quỵ, điển hình là các cơn thiếu máu não thoáng qua (TIA). Việc nhận biết sớm những triệu chứng bất thường này có ý nghĩa quan trọng trong việc can thiệp kịp thời, giảm nguy cơ tử vong và hạn chế các di chứng nặng nề do đột quỵ gây ra.
Những dấu hiệu đột quỵ trước 1 tuần?
Cơn thiếu máu não thoáng qua (TIA) hay còn được gọi là “đột quỵ cảnh báo”. Đây là tình trạng dòng máu nuôi não bị tắc nghẽn tạm thời do các cục máu đông nhỏ hoặc do mảng xơ vữa làm hẹp lòng mạch. Các triệu chứng của TIA thường chỉ kéo dài từ vài phút đến vài giờ rồi tự biến mất khi dòng máu tự khơi thông, khiến người bệnh chủ quan cho rằng đó chỉ là hiện tượng mệt mỏi thông thường. Dưới đây là 10 dấu hiệu cảnh báo đột quỵ sớm trước 1 tuần mà bạn tuyệt đối không được bỏ qua:
1.
Tê cứng một bên cơ thể
Một trong những dấu hiệu điển hình nhất là cảm giác tê bì, râm ran như kiến bò hoặc mất cảm giác hoàn toàn ở một bên cánh tay, một bên chân hoặc nửa thân người. Người bệnh có thể đột ngột cảm thấy tay bị yếu đi, cầm nắm đồ vật không chắc, dễ rơi rớt hoặc đi đứng loạng choạng, một bên chân bị yếu, khuỵu xuống. Dấu hiệu này thường chỉ xuất hiện ở một bên cơ thể (bên trái hoặc bên phải) do tổn thương bán cầu não đối bên quyết định.
2.
Méo miệng, liệt nửa bên mặt
Hệ thống dây thần kinh sọ não bị thiếu máu nuôi dưỡng sẽ khiến các cơ vùng mặt bị yếu hoặc liệt. Khi nhìn vào gương hoặc khi nói chuyện, người bệnh sẽ thấy một bên mặt bị xệ xuống, nụ cười bị lệch sang một bên. Mắt ở bên bị liệt có thể không nhắm chặt được, nếp nhăn trán và nếp nhăn khóe mũi môi bị mờ đi rõ rệt so với bên còn lại.
3.
Rối loạn thị giác
Dòng máu đến nuôi thùy chẩm (vùng não chịu trách nhiệm về thị giác) bị suy giảm đột ngột sẽ gây ra các xáo trộn về tầm nhìn. Người bệnh có thể gặp tình trạng mờ mắt một bên hoặc cả hai bên, nhìn một hóa hai (song thị), hoặc mất thị trường một phần (nhìn thấy khoảng tối trước mắt). Dấu hiệu này xuất hiện đột ngột trong vài phút rồi tự phục hồi khiến nhiều người lầm tưởng do mắt bị mỏi.
4.
Mệt mỏi, chóng mặt
Cảm giác hoa mắt, chóng mặt, sàn nhà quay cuồng xuất hiện một cách đột ngột mà không liên quan đến việc thay đổi tư thế hay hạ đường huyết. Đi kèm với đó là trạng thái mệt mỏi rã rời, kiệt sức ở các cơ bắp dù người bệnh không hề làm việc nặng hay thức khuya. Đây là hệ lụy của việc thiếu hụt oxy trầm trọng tại vùng thân não và tiểu não.
Mệt mỏi và chóng mặt dữ dội có thể là dấu hiệu cảnh báo dòng máu lên não bị cản trở (Nguồn: Sưu tầm)
5.
Đau đầu dữ dội bất thường
Cơn đau đầu xuất hiện một cách đột ngột với cường độ dữ dội, đau như búa bổ hoặc chưa từng có trong đời. Khác với đau đầu do căng thẳng hay đau nửa đầu (Migraine), cơn đau đầu cảnh báo đột quỵ thường không thuyên giảm khi sử dụng các loại thuốc giảm đau thông thường. Đây là dấu hiệu cảnh báo áp lực nội sọ đang tăng cao do lòng mạch bị co thắt dữ dội hoặc có sự rò rỉ máu từ các phình mạch nhỏ.
6.
Rối loạn ngôn từ
Người bệnh đột ngột gặp khó khăn trong việc diễn đạt ý nghĩ của mình bằng lời nói. Họ có thể nói ngọng, nói lắp, nói những câu vô nghĩa, không rõ chữ hoặc gặp khó khăn trong việc hiểu lời nói của người đối diện (bị á thất). Hiện tượng này xảy ra do vùng ngôn ngữ (vùng Broca hoặc Wernicke) trên vỏ não đang bị thiếu máu cục bộ.
7.
Khó nhớ, mất tập trung
Tình trạng suy giảm trí nhớ ngắn hạn xuất hiện một cách đột ngột trước 1 tuần. Người bệnh có thể quên mất việc mình định làm, không nhớ tên của những người quen thuộc, gặp khó khăn lớn trong việc tập trung hoàn thành các công việc đơn giản hàng ngày hoặc cảm thấy đầu óc lơ mơ, mơ hồ.
8.
Thay đổi tâm trạng và hành vi
Sự tổn thương âm thầm ở các tế bào não thuộc thùy trán có thể làm thay đổi tính cách của một người chỉ trong thời gian ngắn. Người bệnh có biểu hiện dễ nổi nóng, cáu gắt vô cớ, lo âu quá mức, hoặc ngược lại là rơi vào trạng thái thờ ơ, trầm cảm, ít nói và rút lui khỏi các giao tiếp xã hội bình thường.
9.
Rối loạn vận động
Hệ thống tiền đình và tiểu não bị thiếu máu sẽ làm mất đi khả năng phối hợp nhịp nhàng giữa các cơ bắp. Người bệnh đột ngột bị mất thăng bằng, đi đứng không vững, loạng choạng như người say rượu, khó khăn khi thực hiện các động tác khéo léo bằng tay như cài cúc áo, cầm đũa ăn cơm hoặc viết chữ.
10.
Co giật mất kiểm soát
Mặc dù ít gặp hơn các triệu chứng trên, nhưng các cơn co giật khu trú ở một cánh tay, một bên chân hoặc co giật toàn thân xuất hiện ở một người không có tiền sử bệnh động kinh là dấu hiệu cực kỳ nguy hiểm. Cơn co giật phóng điện bất thường từ các tế bào não đang rơi vào trạng thái hoại tử do thiếu oxy nghiêm trọng, cảnh báo một cơn đột quỵ diện rộng sắp xảy ra.
Tê yếu tay chân và mất thăng bằng là những biểu hiện kinh điển của cơn đột quỵ sắp tới (Nguồn: Sưu tầm)
Khi có dấu hiệu đột quỵ trước 1 tuần nên làm gì?
Khi bản thân hoặc người thân trong gia đình xuất hiện dù chỉ một trong số các dấu hiệu cảnh báo trên, điều tối quan trọng đầu tiên là tuyệt đối không được chủ quan và không được chờ đợi xem triệu chứng có tự hết hay không. Sự chậm trễ có thể phải trả giá bằng cả mạng sống. Hãy thực hiện ngay các bước xử trí khoa học sau:
- Đến ngay cơ sở y tế có chuyên khoa đột quỵ: Người bệnh cần được đưa đến bệnh viện lớn gần nhất có khả năng chụp CT-Scanner hoặc chụp MRI não ngay lập tức. Đây là cách duy nhất để các bác sĩ xác định chính xác lòng mạch máu não có đang bị hẹp hay tắc nghẽn hay không, từ đó can thiệp bằng thuốc chống kết tập tiểu cầu hoặc thuốc giãn mạch kịp thời.
- Tuyệt đối không áp dụng các mẹo dân gian: Khi có dấu hiệu tai biến, không được tự ý thực hiện các hành vi như: châm kim vào đầu ngón tay hay dái tai để nặn máu, cạo gió, giác hơi, cho uống nước chanh hoặc cho ngậm các viên thuốc an cung ngưu hoàng hoàn khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Những việc làm này không những không có tác dụng thông mạch mà còn làm kéo dài thời gian tiếp cận y tế, gây nhiễm trùng hoặc làm trầm trọng thêm tình trạng xuất huyết não.
- Ghi nhớ thời gian xuất hiện triệu chứng: Hãy lưu ý chính xác thời điểm cơn thiếu máu não thoáng qua xuất hiện và kéo dài trong bao lâu để cung cấp thông tin quý giá này cho bác sĩ điều trị.
Những đối tượng có nguy cơ
Đột quỵ không chừa một ai, tuy nhiên biến cố này thường có xu hướng tấn công mạnh mẽ vào những nhóm đối tượng có sẵn các yếu tố nguy cơ cao sau đây:
- Người mắc bệnh cao huyết áp: Được mệnh danh là “kẻ giết người thầm lặng”, huyết áp cao liên tục tạo áp lực lớn lên thành mạch máu, làm thành mạch bị xơ cứng, dễ hình thành các phình mạch hoặc tạo điều kiện cho các mảng xơ vữa bám dính, gây tắc hoặc vỡ mạch máu não.
- Người bị rối loạn mỡ máu (Cholesterol cao): Hàm lượng cholesterol xấu (LDL-C) trong máu tăng cao sẽ lắng đọng vào thành mạch, hình thành nên các mảng xơ vữa lớn làm chít hẹp lòng mạch, cản trở dòng máu lưu thông lên não.
- Bệnh nhân đái tháo đường: Đường huyết cao mãn tính gây tổn thương hệ thống mạch máu toàn thân, làm tăng tốc độ xơ vữa động mạch và tăng khả năng hình thành các cục máu đông trong lòng mạch lên gấp 2 – 4 lần so với người bình thường.
- Người có bệnh lý tim mạch: Những người bị rung nhĩ, hẹp van tim, suy tim rất dễ hình thành các cục máu đông ngay trong buồng tim. Các cục máu đông này theo dòng tuần hoàn di chuyển lên trên và làm tắc nghẽn các mạch máu nhỏ ở não.
- Người có lối sống thiếu khoa học: Thói quen hút thuốc lá lâu năm (chất nicotine làm co mạch, hủy hoại thành mạch), lạm dụng rượu bia, lười vận động, béo phì, chế độ ăn quá nhiều muối và dầu mỡ động vật, thường xuyên thức khuya và chịu áp lực stress kéo dài.
Người cao tuổi có sẵn bệnh lý nền như cao huyết áp thuộc nhóm nguy cơ đột quỵ cao nhất (Nguồn: Sưu tầm)
Biện pháp phòng ngừa bệnh đột quỵ
Đột quỵ hoàn toàn có thể phòng ngừa chủ động lên đến 80% nếu bạn xây dựng và duy trì một lối sống lành mạnh kết hợp với việc kiểm soát tốt các chỉ số cơ thể từ sớm:
- Kiểm soát chặt chẽ các bệnh lý nền: Nếu có bệnh lý cao huyết áp, tiểu đường hay mỡ máu, người bệnh cần tuân thủ tuyệt đối phác đồ điều trị của bác sĩ, uống thuốc đều đặn hàng ngày, không tự ý bỏ thuốc ngay cả khi các chỉ số đã trở về mức bình thường. Định kỳ đo huyết áp tại nhà và kiểm tra đường huyết.
- Xây dựng chế độ dinh dưỡng lành mạnh: Tăng cường bổ sung các loại rau xanh, trái cây tươi giàu chất chống oxy hóa và kali (như chuối, bơ, rau cải xanh). Ưu tiên sử dụng các loại chất béo có lợi từ thực vật (dầu ô liu, dầu đậu nành) và các loại cá giàu omega-3 (cá hồi, cá ngừ). Cắt giảm lượng muối trong khẩu vị ăn hàng ngày (dưới 5g muối/ngày), hạn chế đồ ăn chiên xào, thức ăn nhanh và các loại thịt đỏ.
- Nói không với thuốc lá và hạn chế rượu bia: Ngừng hút thuốc lá hoàn toàn là biện pháp hiệu quả nhất để bảo vệ lòng mạch máu. Hạn chế tối đa việc nạp các loại đồ uống có cồn vào cơ thể.
- Duy trì vận động thể chất đều đặn: Dành ra ít nhất 30 phút mỗi ngày và tối thiểu 5 ngày/tuần để tập luyện các bài tập vừa sức như đi bộ nhanh, đạp xe, bơi lội hoặc yoga. Việc tập luyện giúp tăng cường tuần hoàn máu, ổn định huyết áp và kiểm soát cân nặng hợp lý.
- Tránh thay đổi nhiệt độ đột ngột: Giữ ấm cơ thể khi thời tiết chuyển lạnh, đặc biệt là vùng đầu, mặt, cổ vào buổi sáng sớm. Không nên bước ra khỏi phòng điều hòa lạnh ra ngoài trời nóng đột ngột hoặc tắm đêm bằng nước lạnh, vì sự thay đổi nhiệt độ này có thể kích hoạt co mạch máu dữ dội gây đột quỵ.
- Khám sức khỏe định kỳ: Thực hiện tầm soát nguy cơ đột quỵ định kỳ ít nhất 1 – 2 lần/năm thông qua các xét nghiệm máu, siêu âm dòng chảy động mạch cảnh và chụp MRI mạch máu não để phát hiện và xử lý sớm các phình mạch hoặc hẹp mạch máu âm thầm.
Tóm lại, nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo đột quỵ là yếu tố quan trọng giúp tăng cơ hội điều trị thành công và giảm nguy cơ biến chứng nghiêm trọng. Khi xuất hiện các triệu chứng bất thường như méo miệng, yếu liệt tay chân, nói khó hoặc mất thăng bằng, cần đến cơ sở y tế ngay lập tức. Đồng thời, duy trì lối sống lành mạnh và kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ sẽ góp phần phòng ngừa đột quỵ hiệu quả, bảo vệ sức khỏe lâu dài.
Nguồn tham khảo:
Sở Y tế TP.HCM: https://medinet.hochiminhcity.gov.vn/quan-ly-chat-luong-kham-chua-benh/mang-luoi-dieu-tri-dot-quy-tren-dia-ban-thanh-pho-ho-chi-minh-cmobile8-16298.aspx
📝Nguồn tài liệu: Chọn lọc từ nhiều nguồn y tế uy tín
🔎Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tổng quan. Vui lòng tham khảo ý kiến của Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để nhận được hướng dẫn phù hợp với tình trạng sức khỏe của bạn.