Ung thư tuyến tiền liệt là bệnh ác tính thường gặp ở nam giới, tiến triển âm thầm và ít triệu chứng giai đoạn đầu. Phát hiện sớm giúp nâng cao khả năng kiểm soát và giảm can thiệp xâm lấn. Để hỗ trợ quý ông bảo vệ sức khỏe, bài viết sẽ tổng hợp các phương pháp chẩn đoán cùng phác đồ điều trị phổ biến hiện nay.
Ung thư tiền liệt tuyến là bệnh gì?
Tuyến tiền liệt là một cơ quan nhỏ có kích thước tương đương quả hạt dẻ, nằm ngay phía dưới bàng quang và bao bọc quanh một đoạn niệu đạo của nam giới. Chức năng chính của tuyến này là tiết ra dịch bôi trơn, góp phần cấu thành nên thành phần của tinh dịch nhằm nuôi dưỡng và bảo vệ tinh trùng.
Ung thư tuyến tiền liệt hình thành khi các tế bào biểu mô tại đây bị đột biến mã di truyền, dẫn đến hiện tượng tăng sinh một cách mất kiểm soát và cấu thành nên các khối u ác tính. Ở những giai đoạn đầu, các tế bào ung thư thường phát triển rất chậm và chỉ giới hạn cục bộ bên trong vỏ bao của tuyến. Tuy nhiên, nếu không được phát hiện và xử lý kịp thời, khối u có xu hướng phá vỡ vỏ bao, xâm lấn các cơ quan lân cận như túi tinh, bàng quang hoặc di căn qua hệ bạch huyết và dòng máu đến hệ thống xương khớp, gan hay phổi.
Mô phỏng vị trí cấu trúc cơ quan để thực hiện chẩn đoán ung thư tiền liệt tuyến (Nguồn: Sưu tầm)
Các phương pháp chẩn đoán ung thư tiền liệt tuyến
Để đưa ra kết luận một người có mắc bệnh lý ác tính này hay không, các chuyên gia y tế không chỉ dựa vào một biểu hiện đơn lẻ mà phải phối hợp nhiều kỹ thuật lâm sàng và cận lâm sàng hiện đại.
Thăm khám trực tràng (DRE)
Thăm khám trực tràng bằng ngón tay (Digital Rectal Examination – DRE) là bước khám lâm sàng đầu tiên, đơn giản nhưng mang lại giá trị định hướng rất lớn. Do tuyến tiền liệt nằm ngay phía trước thành trực tràng, bác sĩ chuyên khoa sẽ đeo găng tay y tế có bôi chất bôi trơn, nhẹ nhàng đưa ngón tay qua hậu môn vào trực tràng để sờ nắn trực tiếp mặt sau của tuyến. Qua thủ thuật này, bác sĩ có thể đánh giá sơ bộ về kích thước, mật độ của tuyến (bình thường tuyến mềm mại, khi có u sẽ trở nên cứng chắc), phát hiện các nhân xơ, nốt sần sùi hoặc sự mất đối xứng giữa hai thùy.
Xét nghiệm PSA
Xét nghiệm nồng độ kháng nguyên đặc hiệu tuyến tiền liệt (Prostate-Specific Antigen – PSA) trong máu là một trong những giải pháp sàng lọc có ý nghĩa quan trọng nhất:
- Nguyên lý: PSA là một loại glycoprotein được sản xuất chủ yếu bởi các tế bào biểu mô của tuyến tiền liệt. Một lượng nhỏ PSA sẽ thoát vào trong máu tuần hoàn.
- Giá trị chỉ số: Ở người trưởng thành khỏe mạnh, nồng độ PSA toàn phần trong máu thường duy trì ở mức dưới 4ng/ml. Khi chỉ số này tăng cao (đặc biệt là khi vượt ngưỡng 10ng/ml), đây là một dấu hiệu cảnh báo tuyến tiền liệt đang gặp bất thường.
- Lưu ý y khoa: Nồng độ PSA tăng cao không đồng nghĩa với việc người bệnh chắc chắn bị ung thư. Chỉ số này có thể dao động do các bệnh lý lành tính khác như viêm tuyến tiền liệt, phì đại lành tính tuyến tiền liệt hoặc sau các tác động cơ học như đạp xe đường dài, đặt ống thông tiểu. Vì vậy, để tăng độ chính xác trong chẩn đoán ung thư tiền liệt tuyến, bác sĩ thường chỉ định thêm chỉ số PSA tự do (free PSA) để tính tỷ lệ free/total PSA.
Siêu âm
Siêu âm qua đường trực tràng (Transrectal Ultrasound – TRUS) được thực hiện bằng cách đưa một đầu dò siêu âm nhỏ có kích thước bằng ngón tay vào trong trực tràng của người bệnh. Sóng âm tần số cao phát ra từ đầu dò sẽ tái tạo hình ảnh chi tiết về cấu trúc, kích thước và các vùng mô có đậm độ âm bất thường bên trong tuyến. Phương pháp này hỗ trợ đắc lực trong việc xác định thể tích tuyến và là công cụ dẫn đường trực quan giúp bác sĩ đưa kim vào vị trí nghi ngờ một cách chính xác khi tiến hành sinh thiết.
Sinh thiết tuyến tiền liệt
Đây là phương pháp mang tính quyết định để đưa ra kết luận chẩn đoán xác định về mặt bệnh học:
- Cách thức thực hiện: Dưới sự hướng dẫn của hình ảnh siêu âm trực tràng, bác sĩ sử dụng một cây kim chuyên dụng nhỏ, rỗng ruột để lấy ra các mẫu mô nhỏ (thường từ 12 đến 14 mẫu) tại các vùng khác nhau của tuyến tiền liệt.
- Đánh giá mô bệnh học: Các mẫu mô này được gửi đến phòng giải phẫu bệnh để nhuộm và quan sát dưới kính hiển vi. Nếu tìm thấy tế bào ác tính, các chuyên gia sẽ đánh giá mức độ biệt hóa của tế bào theo hệ thống điểm Gleason (Gleason score). Điểm Gleason càng cao chứng tỏ khối u có độ ác tính càng lớn và có tốc độ phát triển càng nhanh.
Chụp MRI, CT, PET
Khi đã xác định có tế bào ung thư, các phương pháp chẩn đoán hình ảnh kỹ thuật cao sẽ được huy động để đánh giá giai đoạn và mức độ lan rộng của bệnh:
- Chụp cộng hưởng từ (MRI) đa tham số: Đây là kỹ thuật có giá trị rất cao trong việc đánh giá xem khối u đã phá vỡ vỏ bao tuyến tiền liệt để xâm lấn ra các mô xung quanh như túi tinh hay bàng quang hay chưa, đồng thời hỗ trợ phát hiện các hạch bạch huyết vùng chậu bị tổn thương.
- Chụp cắt lớp vi tính (CT scan): Thường được chỉ định để tìm kiếm các tổn thương di căn tại các cơ quan trong ổ bụng hoặc lồng ngực.
- Chụp cắt lớp phát xạ positron (PET/CT): Sử dụng các chất phóng xạ đặc hiệu (như PSMA) giúp phát hiện các tế bào ung thư di căn xa ở mức độ phân tử, ngay cả khi các phương pháp hình ảnh thông thường chưa ghi nhận được bất thường.
Chụp cộng hưởng từ đa tham số giúp đánh giá mức độ xâm lấn trong chẩn đoán ung thư tiền liệt tuyến (Nguồn: Sưu tầm)
Ung thư tiền liệt tuyến có chữa được không?
Khả năng kiểm soát và tiên lượng của bệnh phụ thuộc phần lớn vào giai đoạn phát hiện bệnh và độ ác tính của tế bào (điểm Gleason). Nếu bệnh được phát hiện ở giai đoạn sớm, khi các tế bào ác tính còn khu trú hoàn toàn bên trong tuyến tiền liệt, tiên lượng của người bệnh là rất khả quan. Nhiều trường hợp có thể duy trì cuộc sống ổn định kéo dài nhiều năm, thậm chí hàng chục năm sau khi can thiệp điều trị đúng phác đồ.
Ngược lại, nếu bệnh được phát hiện muộn khi đã có hiện tượng di căn xa vào hệ thống xương hoặc các cơ quan nội tạng, việc điều trị triệt căn sẽ gặp nhiều thử thách. Lúc này, mục tiêu chính của y học là áp dụng các giải pháp toàn thân nhằm làm chậm tốc độ tiến triển của bệnh, giảm bớt các triệu chứng đau đớn và nâng cao chất lượng sống cho người bệnh.
Các phương pháp điều trị ung thư tiền liệt tuyến
Dựa trên kết quả chẩn đoán ung thư tiền liệt tuyến về giai đoạn và thể trạng của từng bệnh nhân, hội đồng chuyên môn sẽ xây dựng phác đồ điều trị đa mô thức cá thể hóa:
Phẫu thuật
Phương pháp phẫu thuật cắt bỏ toàn bộ tuyến tiền liệt triệt căn (Radical Prostatectomy) thường được chỉ định cho những bệnh nhân ở giai đoạn sớm, tế bào u chưa lan ra ngoài vỏ bao và có thể trạng tốt. Bác sĩ ngoại khoa sẽ tiến hành loại bỏ toàn bộ tuyến tiền liệt, hai túi tinh và có thể nạo vét các hạch bạch huyết vùng chậu lân cận. Hiện nay, bên cạnh mổ mở truyền thống, các kỹ thuật mổ nội soi hoặc mổ nội soi có sự hỗ trợ của robot ngày càng phổ biến nhờ ưu điểm ít mất máu, giảm đau đớn sau mổ và hỗ trợ người bệnh phục hồi nhanh hơn.
Xạ trị
Xạ trị là phương pháp sử dụng các tia bức xạ có năng lượng cao để phá hủy cấu trúc DNA của tế bào ung thư, khiến chúng ngừng phát triển và chết đi. Phương pháp này có thể áp dụng độc lập như một giải pháp triệt căn tương đương phẫu thuật, hoặc phối hợp sau mổ để tiêu diệt nốt các tế bào còn sót lại. Có hai hình thức xạ trị chính:
- Xạ trị chiếu ngoài: Sử dụng máy gia tốc hướng các chùm tia bức xạ từ bên ngoài cơ thể vào vùng tổn thương một cách chính xác.
- Xạ trị áp sát (xạ trị nội bộ): Bác sĩ cấy các hạt phóng xạ nhỏ trực tiếp vào bên trong mô tuyến tiền liệt, giúp giải phóng tia xạ tại chỗ để tiêu diệt khối u mà ít gây tổn hại đến các mô lành xung quanh như trực tràng hay bàng quang.
Hóa trị
Hóa trị là liệu pháp sử dụng các loại thuốc gây độc tế bào truyền qua đường tĩnh mạch để đi khắp cơ thể, nhằm tiêu diệt các tế bào có đặc tính phân chia nhanh. Phương pháp này thường không được lựa chọn ở giai đoạn đầu mà chỉ được chỉ định khi bệnh đã bước sang giai đoạn di căn xa, hoặc khi khối u đã chuyển sang giai đoạn kháng với các liệu pháp nội tiết (ung thư tuyến tiền liệt kháng thiến).
Liệu pháp nội tiết
Do đa số các tế bào ung thư tuyến tiền liệt cần có hormone sinh dục nam (androgen, chủ yếu là testosterone) để tăng trưởng, liệu pháp nội tiết (hay còn gọi là liệu pháp giảm androgen – ADT) được đưa vào phác đồ nhằm cắt đứt nguồn cung cấp này. Phương pháp này có thể thực hiện bằng cách can thiệp ngoại khoa (cắt bỏ hai tinh hoàn) hoặc sử dụng các loại thuốc tiêm, thuốc uống hằng ngày để ức chế tuyến yên hoặc khóa các thụ thể androgen trên bề mặt tế bào u. Phương pháp này giúp hỗ trợ thu nhỏ khối u và kiểm soát bệnh hiệu quả ở giai đoạn tiến xa.
Liệu pháp miễn dịch
Đây là một trong những hướng đi hiện đại của nền y học. Liệu pháp miễn dịch sử dụng các loại thuốc đặc hiệu nhằm kích thích hoặc hỗ trợ hệ thống miễn dịch tự nhiên của chính cơ thể người bệnh nhận diện và tấn công các tế bào ung thư một cách chọn lọc. Phương pháp này thường được cân nhắc cho những trường hợp bệnh giai đoạn muộn, đã qua nhiều bước điều trị truyền thống nhưng không còn đáp ứng tốt.
Người bệnh được tư vấn các phương pháp điều trị dựa trên kết quả chẩn đoán ung thư tiền liệt tuyến (Nguồn: Sưu tầm)
Các câu hỏi thường gặp về ung thư tuyến tiền liệt (FAQs)
Dưới đây là phần giải đáp cho một số thắc mắc phổ biến của người bệnh và thân nhân trong quá trình tìm hiểu về bệnh lý này:
Ung thư tuyến tiền liệt sống được bao lâu?
Thời gian sống của người bệnh phụ thuộc rất lớn vào giai đoạn bệnh khi được phát hiện. Theo các số liệu thống kê y học, nếu bệnh được chẩn đoán ở giai đoạn khu trú hoặc giai đoạn tiến triển tại chỗ (chưa di căn xa), tỷ lệ sống sau 5 năm của người bệnh có thể đạt mức rất cao. Tuy nhiên, nếu bệnh được phát hiện khi đã có di căn xa đến hệ thống xương hoặc các cơ quan nội tạng, tỷ lệ này sẽ giảm xuống đáng kể. Việc tuân thủ đúng phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa là yếu tố then chốt giúp kéo dài thời gian sống.
Chi phí điều trị ung thư tuyến tiền liệt là bao nhiêu?
Tổng chi phí cho một quá trình điều trị không có một con số cố định mà dao động rất lớn tùy thuộc vào phương pháp can thiệp (phẫu thuật nội soi robot, xạ trị kỹ thuật cao hay sử dụng các thuốc nội tiết thế hệ mới), thời gian nằm viện, cơ sở y tế lựa chọn (bệnh viện công lập hay bệnh viện quốc tế) và mức độ chi trả của bảo hiểm y tế. Người bệnh nên trao đổi trực tiếp với bộ phận tư vấn tài chính của cơ sở điều trị để được cung cấp dự toán chi tiết phù hợp với hoàn cảnh của mình.
Ung thư tiền liệt tuyến có tái phát không?
Sau khi đã được can thiệp điều trị triệt căn bằng phẫu thuật hoặc xạ trị, bệnh vẫn có một tỷ lệ tái phát nhất định (được gọi là tái phát sinh hóa hoặc tái phát tại chỗ/di căn xa). Sự tái phát này thường do các tế bào ung thư có kích thước siêu nhỏ còn sót lại mà các phương pháp chẩn đoán hình ảnh trước đó chưa thể phát hiện được. Vì vậy, việc theo dõi định kỳ chỉ số PSA máu sau điều trị (mỗi 3 đến 6 tháng một lần trong những năm đầu) là việc làm bắt buộc để phát hiện sớm dấu hiệu tái phát và có hướng xử lý kịp thời.
Tóm lại, ung thư tuyến tiền liệt là căn bệnh nguy hiểm nhưng nếu được phát hiện ở giai đoạn sớm, tỷ lệ điều trị thành công là rất cao. Bên cạnh việc chủ động tầm soát định kỳ bằng xét nghiệm PSA, người bệnh cần phối hợp chặt chẽ với bác sĩ để lựa chọn phương pháp can thiệp phù hợp và tuân thủ lịch theo dõi sau điều trị nhằm kiểm soát tối đa nguy cơ tái phát, bảo vệ sức khỏe lâu dài.
Nguồn tham khảo:
Cổng thông tin TP.HCM
https://tytphuonghieptan.medinet.gov.vn/quan-ly-benh-man-tinh-khong-lay/ung-thu-tuyen-tien-liet-nguyen-nhan-bieu-hien-cach-dieu-tri-va-phong-benh-c11660-182515.aspx
Mayo Clinic
https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/prostate-cancer/symptoms-causes/syc-20353087
📝Nguồn tài liệu: Chọn lọc từ nhiều nguồn y tế uy tín
🔎Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tổng quan. Vui lòng tham khảo ý kiến của Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để nhận được hướng dẫn phù hợp với tình trạng sức khỏe của bạn.