Carcinoma tuyến giáp thể nhú là dạng ung thư tuyến giáp thường gặp nhất, xuất hiện khi các tế bào tuyến giáp phát triển bất thường và hình thành khối u ác tính. Mặc dù là bệnh ung thư, thể bệnh này thường tiến triển chậm, ít gây triệu chứng ở giai đoạn đầu và có tiên lượng rất tốt nếu được phát hiện sớm, điều trị đúng cách. Nhờ những tiến bộ của y học hiện đại, phần lớn người bệnh có thể kiểm soát bệnh hiệu quả và duy trì chất lượng cuộc sống lâu dài.
Carcinoma tuyến giáp thể nhú là gì?
Carcinoma tuyến giáp thể nhú (Papillary Thyroid Carcinoma) là dạng ung thư tuyến giáp biệt hóa tốt và cũng là thể bệnh phổ biến nhất, chiếm khoảng 80% các trường hợp ung thư tuyến giáp. Bệnh thường gặp ở người từ 30–50 tuổi và có tỷ lệ mắc ở nữ giới cao hơn nam giới. Đặc trưng của carcinoma tuyến giáp thể nhú là tiến triển chậm, mức độ xâm lấn thấp và thường lan đến hạch cổ trước khi di căn xa. Nhờ đáp ứng tốt với điều trị, đa số người bệnh có tiên lượng thuận lợi nếu được phát hiện sớm.
Dấu hiệu của Carcinoma tuyến giáp thể nhú
Cũng giống như nhiều bệnh lý ung thư nội tiết khác, ở giai đoạn khởi phát, Carcinoma tuyến giáp thể nhú tiến triển vô cùng âm thầm và gần như không gây ra bất kỳ triệu chứng hay cảm giác đau đớn nào cho người bệnh. Phần lớn các trường hợp phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm đều nhờ vào việc tình cờ đi khám sức khỏe định kỳ, siêu âm vùng cổ hoặc chụp CT, MRI do các nguyên nhân bệnh lý khác.
Chỉ đến khi khối u ác tính phát triển tăng mạnh về kích thước, xâm lấn ra khỏi bao tuyến giáp và chèn ép vào các cấu trúc giải phẫu xung quanh cổ, người bệnh mới bắt đầu nhận thấy các biểu hiện lâm sàng rõ rệt.
Khối u vùng cổ là dấu hiệu điển hình của bệnh lý tuyến giáp (Nguồn: Sưu tầm)
Khối u lớn ở cổ
Đây là dấu hiệu nhận biết phổ biến và điển hình nhất của bệnh:
- Sờ hoặc nhìn thấy cục hạch ở cổ: Người bệnh hoặc người thân có thể vô tình nhìn thấy một khối gồ lên ở vùng trước cổ (ngay dưới sụn giáp) khi soi gương, cài cúc áo hoặc khi ngửa cổ ra sau. Khi dùng tay sờ nắn, khối u này thường có đặc điểm là bề mặt gồ ghề, mật độ cứng chắc, ranh giới không rõ ràng với mô xung quanh.
- Di động theo nhịp nuốt: Ở giai đoạn u còn khu trú trong bao màng, khối u tuyến giáp sẽ di động lên xuống theo nhịp nuốt của người bệnh. Nếu u đã xâm lấn sâu vào các mô cơ xung quanh, nó sẽ trở nên cố định và không còn di động.
- Xuất hiện hạch cổ: Bên cạnh khối u tại tuyến giáp, người bệnh có thể sờ thấy các hạch bạch huyết vùng cổ (như hạch dọc cơ ức đòn chũm, hạch dưới hàm) bị sưng to. Các hạch này thường không gây đau, cứng và tồn tại dai dẳng liên tục mà không tự lặn đi như hạch viêm thông thường.
Khó thở, nuốt nghẹn
Tuyến giáp nằm ngay phía trước và ôm dọc theo hai bên của khí quản (đường thở) và nằm ngay phía trước thực quản (đường ăn). Do đó, một khối u ác tính thể nhú khi phát triển quá lớn hoặc xâm lấn ra phía sau sẽ trực tiếp gây áp lực cơ học lên các cơ quan này:
- Cảm giác nuốt nghẹn, nuốt vướng: Kh khối u chèn ép vào thực quản, người bệnh sẽ có cảm giác như có dị vật mắc kẹt ở cổ họng khi nuốt thức ăn. Lúc đầu, hiện tượng nuốt nghẹn có thể chỉ xảy ra với các thức ăn đặc, khô, nhưng về sau ngay cả khi uống nước hoặc nuốt nước bọt cũng có cảm giác vướng víu, đau nhẹ lan lên tai.
- Khó thở, thở khò khè: Khối u lớn đè sập một phần lòng khí quản hoặc làm lệch vẹo đường thở sẽ khiến lượng không khí lưu thông bị giảm sút. Người bệnh sẽ dễ cảm thấy hụt hơi, thở khò khè, đặc biệt là khi nằm ngửa hoặc khi gắng sức làm việc nặng.
- Khàn tiếng, thay đổi giọng nói: Ngay sát phía sau tuyến giáp có hai dây thần kinh thanh quản quặt ngược chịu trách nhiệm điều khiển sự vận động của dây thanh âm để phát ra tiếng nói. Nếu tế bào Carcinoma thể nhú xâm lấn làm tổn thương hoặc đứt gãy sợi thần kinh này, người bệnh sẽ bị khàn tiếng đột ngột, giọng nói trở nên thều thào, hụt hơi hoặc hay bị sặc khi uống nước.
Nguyên nhân gây Carcinoma tuyến giáp thể nhú
Cho đến nay, các nghiên cứu y học vẫn chưa thể tìm ra một nguyên nhân trực tiếp và duy nhất gây ra đột biến gen ở tế bào nang giáp dẫn đến Carcinoma tuyến giáp thể nhú. Tuy nhiên, các chuyên gia y tế đã xác định được một số yếu tố nguy cơ cao có mối liên hệ mật thiết làm tăng tỷ lệ khởi phát căn bệnh này:
- Tiền sử tiếp xúc với bức xạ ion hóa: Đây được xem là yếu tố nguy cơ rõ ràng và mạnh mẽ nhất đã được khoa học chứng minh. Những người từng phải thực hiện xạ trị vùng đầu – cổ để điều trị các bệnh lý thời thơ ấu (như u lympho, u máu, phì đại amidan) hoặc những người sống trong vùng nhiễm xạ do sự cố hạt nhân có tỷ lệ mắc Carcinoma tuyến giáp thể nhú cao gấp nhiều lần so với người bình thường. Thời gian ủ bệnh sau khi phơi nhiễm bức xạ có thể kéo dài từ 5 đến vài chục năm.
- Yếu tố di truyền và tiền sử gia đình: Khoảng 5% các ca bệnh thể nhú có liên quan đến yếu tố gia đình. Nếu trong nhà có bố mẹ, anh chị em ruột từng mắc ung thư tuyến giáp hoặc mắc các hội chứng di truyền liên quan như hội chứng đa polyp tuyến gia đình (FAP), hội chứng Cowden, thì nguy cơ các thành viên còn lại mắc bệnh sẽ tăng lên rất cao.
- Chế độ ăn uống thiếu hụt hoặc dư thừa I-ốt: I-ốt là vi chất thiết yếu để tuyến giáp tổng hợp hormone. Việc thiếu hụt I-ốt kéo dài trong chế độ ăn là nguyên nhân chính gây ra bướu cổ đơn thuần và ung thư tuyến giáp thể nang. Ngược lại, một số nghiên cứu dịch tễ học cho thấy ở những vùng dân cư có chế độ ăn dư thừa I-ốt quá mức (như ăn quá nhiều hải sản, rong biển) lại có tỷ lệ xuất hiện Carcinoma tuyến giáp thể nhú cao hơn.
- Yếu tố giới tính và nội tiết tố: Việc nữ giới có tỷ lệ mắc bệnh vượt trội so với nam giới (gấp 3 – 4 lần) cho thấy các hormone sinh dục nữ như Estrogen đóng một vai trò kích thích nhất định trong cơ chế bệnh sinh. Phụ nữ trong độ tuổi sinh sản, người sử dụng thuốc nội tiết hoặc có tiền sử thai sản phức tạp thường nằm trong nhóm nguy cơ cần lưu ý.
- Tiền sử mắc bệnh lý tuyến giáp lành tính: Những người có sẵn các tổn thương lành tính như bướu cổ lâu năm, nhân tuyến giáp đa ổ hoặc viêm tuyến giáp mãn tính Hashimoto sẽ có nền tế bào suy yếu và dễ bị tác động bởi các tác nhân đột biến hơn.
Carcinoma tuyến giáp thể nhú có chữa được không?
Khi nhận kết quả chẩn đoán mắc “Carcinoma”, câu hỏi đầu tiên và cũng là nỗi lo lắng lớn nhất của mọi người bệnh chính là: “Bệnh này có chữa được không và có thể sống được bao lâu?”
Đối với Carcinoma tuyến giáp thể nhú, câu trả lời từ các bác sĩ chuyên khoa ung bướu luôn mang tính khẳng định và tràn đầy hy vọng: Đây là một trong những căn bệnh ung thư có tỷ lệ chữa khỏi cao nhất trong tất cả các loại ung thư ở người.
Nhờ vào đặc tính phát triển rất chậm, mức độ ác tính thấp và tế bào ung thư biệt hóa tốt, bệnh đáp ứng cực kỳ nhạy bén với các phác đồ điều trị tiêu chuẩn. Nếu bệnh được phát hiện ở giai đoạn sớm (khi khối u còn nhỏ dưới 2cm và hoàn toàn khu trú bên trong nhu mô tuyến giáp, chưa phá vỡ vỏ bọc):
- Tỷ lệ sống sót sau 5 năm và 10 năm của người bệnh đạt mức trên 95% đến 98%.
- Rất nhiều bệnh nhân sau khi trải qua cuộc phẫu thuật cắt bỏ u và tuân thủ phác đồ theo dõi đã có thể sống hoàn toàn khỏe mạnh, sinh hoạt và làm việc bình thường suốt nhiều thập kỷ sau đó như một người khỏe mạnh, tuổi thọ không bị suy giảm so với người không mắc bệnh.
Ngay cả khi bệnh được phát hiện ở giai đoạn muộn hơn, khi tế bào ác tính đã lan tràn ra hệ thống hạch bạch huyết vùng cổ (di căn hạch), tỷ lệ điều trị thành công và kéo dài sự sống vẫn ở mức rất cao (trên 85%). Y học hiện đại với sự phối hợp đa mô thức điều trị hoàn toàn có thể kiểm soát tốt tổn thương hạch cổ. Chỉ có một tỷ lệ rất nhỏ các trường hợp phát hiện quá muộn, khối u di căn xa đến phổi, xương ở người lớn tuổi thì tiên lượng mới trở nên khó khăn hơn, nhưng việc điều trị vẫn giúp giảm thiểu triệu chứng và kéo dài thời gian sống đáng kể.
Điều trị ung thư tuyến giáp thể nhú
Chiến lược điều trị Carcinoma tuyến giáp thể nhú hiện nay áp dụng nguyên tắc cá thể hóa dựa trên việc đánh giá toàn diện giai đoạn bệnh (kích thước u, tình trạng di căn hạch cổ, di căn xa) kết hợp với độ tuổi và thể trạng của từng bệnh nhân. Các phương pháp điều trị chính bao gồm:
Phẫu thuật là phương pháp nền tảng mang tính quyết định trị dứt điểm bệnh (Nguồn: Sưu tầm)
Phẫu thuật
Phẫu thuật là phương pháp điều trị ngoại khoa mang tính nền tảng, đóng vai trò quyết định hàng đầu trong việc loại bỏ hoàn toàn nguồn gốc khối u ác tính. Tùy thuộc vào phạm vi tổn thương, bác sĩ phẫu thuật sẽ lựa chọn một trong các hình thức sau:
- Cắt một thùy và eo tuyến giáp: Chỉ định cho các trường hợp khối u nhỏ (thường dưới 1 – 2 cm), nằm gọn ở một bên thùy, chưa có dấu hiệu xâm lấn vỏ bao và không phát hiện thấy hạch cổ bất thường trên siêu âm. Ưu điểm của phương pháp này là bảo tồn được thùy tuyến giáp lành còn lại, giúp giảm thiểu nguy cơ suy giáp và người bệnh có thể không phải uống thuốc hormone thay thế suốt đời.
- Cắt toàn bộ tuyến giáp: Chỉ định khi khối u có kích thước lớn (trên 4 cm), u xuất hiện ở cả hai thùy tuyến giáp, u đã phá vỡ bao tuyến xâm lấn ra mô xung quanh hoặc đã có di căn hạch cổ rõ ràng. Bác sĩ sẽ bóc tách loại bỏ toàn bộ mô tuyến giáp từ cả hai bên.
- Nạo vét hạch cổ: Trong quá trình cắt tuyến giáp, nếu phát hiện hoặc nghi ngờ có sự di căn của tế bào ung thư vào hệ thống hạch bạch huyết, bác sĩ sẽ tiến hành nạo vét các hạch vùng (hạch nhóm trung tâm hoặc hạch nhóm cổ bên) nhằm loại bỏ sạch sẽ các mầm mống ung thư lan tràn, ngăn ngừa nguy cơ bệnh tái phát tại chỗ.
I-ốt phóng xạ (I-131)
Sau khi bệnh nhân thực hiện phẫu thuật cắt bỏ toàn bộ tuyến giáp, liệu pháp I-ốt phóng xạ I-131 thường được chỉ định như một bước điều trị bổ trợ vô cùng hiệu quả dành cho những trường hợp có nguy cơ tái phát từ trung bình đến cao (u lớn, xâm lấn mô xung quanh hoặc đã di căn hạch nhiều).
Cơ chế hoạt động của phương pháp này dựa trên đặc tính sinh học tự nhiên độc nhất của tế bào tuyến giáp: Chúng là những tế bào duy nhất trong cơ thể có khả năng hấp thụ và tập trung chất I-ốt để tổng hợp hormone. Các tế bào Carcinoma tuyến giáp thể nhú dù đã biến đổi ác tính nhưng vẫn giữ được “bản năng” hấp thụ I-ốt này.
Người bệnh sẽ được uống một liều I-ốt phóng xạ I-131 dưới dạng viên nén hoặc dung dịch lỏng. Chất I-131 sau khi vào máu sẽ di chuyển khắp cơ thể và được các tế bào tuyến giáp còn sót lại sau mổ (hoặc các tế bào ung thư di căn) “bắt giữ” một cách chọn lọc. Tại đây, tia bức xạ beta phát ra từ I-131 với tầm hoạt động cực ngắn sẽ phá hủy cấu trúc DNA và tiêu diệt tận gốc các tế bào ác tính này ở mức độ vi thể mà hoàn toàn không gây tổn thương hay ảnh hưởng lớn đến các cơ quan lành khác xung quanh cơ thể.
Xạ trị
Cần phân biệt rõ ràng giữa xạ trị chiếu ngoài (External Beam Radiation Therapy) và liệu pháp I-ốt phóng xạ nêu trên. Xạ trị chiếu ngoài là phương pháp sử dụng máy gia tốc phát ra các chùm tia phóng xạ năng lượng cao hướng trực tiếp từ bên ngoài cơ thể vào vùng cổ bị tổn thương nhằm tiêu diệt tế bào u.
Đối với Carcinoma tuyến giáp thể nhú, xạ trị chiếu ngoài ít khi được sử dụng phổ biến do đặc tính u phát triển chậm và đã có I-ốt phóng xạ giải quyết rất tốt. Kỹ thuật này chỉ được bác sĩ cân nhắc chỉ định trong một số tình huống đặc biệt nguy hiểm:
- Khối u ác tính ở giai đoạn quá muộn, xâm lấn lan rộng dính chặt vào các cấu trúc không thể cắt bỏ được như mạch máu lớn, thực quản, khí quản mà phẫu thuật không thể làm sạch được.
- Tế bào ung thư thể nhú ở người cao tuổi đã bị mất đi khả năng biệt hóa, không còn khả năng hấp thụ I-ốt phóng xạ I-131.
- Xạ trị giảm nhẹ vào các tổn thương di căn xương gây đau đớn dữ dội cho người bệnh nhằm mục đích giảm đau và phòng ngừa nguy cơ gãy xương bệnh lý.
Liệu pháp ngăn ngừa hormone (Liệu pháp hormone thay thế)
Sau khi trải qua phẫu thuật cắt bỏ toàn bộ tuyến giáp (hoặc sau khi điều trị I-131), cơ thể người bệnh sẽ rơi vào trạng thái thiếu hụt hormone tuyến giáp hoàn toàn (suy giáp). Lúc này, người bệnh bắt buộc phải sử dụng thuốc hormone tuyến giáp tổng hợp (thường là Levothyroxine) bằng đường uống đều đặn mỗi ngày suốt đời. Việc sử dụng thuốc này mang hai mục đích cốt lõi:
- Điều trị thay thế: Cung cấp đầy đủ lượng hormone tuyến giáp cần thiết cho cơ thể duy trì các hoạt động chuyển hóa cơ bản ổn định, giúp người bệnh không bị rơi vào trạng thái mệt mỏi, phù nề, tăng cân, sợ lạnh do suy giáp gây ra.
- Điều trị ức chế (Ngăn ngừa ung thư tái phát): Tuyến yên trong não bộ sản xuất ra một loại hormone gọi là TSH (Thyroid-Stimulating Hormone) có nhiệm vụ kích thích tế bào tuyến giáp phát triển. Các tế bào ung thư thể nhú cũng có các thụ thể tiếp nhận TSH này, nếu nồng độ TSH trong máu tăng cao, nó sẽ vô tình kích thích các tế bào ung thư còn ẩn nấp phát triển trở lại. Bằng cách cho người bệnh uống Levothyroxine với liều lượng cao hơn nhu cầu sinh lý thông thường một chút, nồng độ hormone giáp trong máu tăng cao sẽ phát tín hiệu ngược lên não, khiến tuyến yên bị ức chế và giảm tiết TSH xuống mức rất thấp (thường giữ dưới 0.1 – 0.5 mU/L tùy thuộc vào nhóm nguy cơ tái phát của bệnh nhân). Việc bỏ đói TSH này sẽ giúp ngăn ngừa tối đa nguy cơ Carcinoma tuyến giáp thể nhú tái phát hoặc di căn trong tương lai.
Người bệnh cần tuân thủ lịch tái khám định kỳ để kiểm tra nồng độ hormone và tầm soát tái phát (Nguồn: Sưu tầm)
Tóm lại, Carcinoma tuyến giáp thể nhú dù là một bệnh lý ác tính nhưng có đặc tính sinh học rất “lành tính” so với các loại ung thư khác. Chìa khóa vàng để chiến thắng căn bệnh này chính là tinh thần lạc quan, chủ động thực hiện tầm soát sức khỏe vùng cổ định kỳ và tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa.
Nguồn tham khảo:
Radiopaedia:
https://radiopaedia.org/articles/papillary-thyroid-carcinoma-1
📝Nguồn tài liệu: Chọn lọc từ nhiều nguồn y tế uy tín
🔎Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tổng quan. Vui lòng tham khảo ý kiến của Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để nhận được hướng dẫn phù hợp với tình trạng sức khỏe của bạn.