Các đốm hoặc mảng da nhạt màu có thể là dấu hiệu của nhiều bệnh da liễu, trong đó bạch biến và lang ben là hai tình trạng thường dễ bị nhầm lẫn nhất. Mặc dù đều gây thay đổi màu sắc da, hai bệnh này có nguyên nhân, cơ chế hình thành và phương pháp điều trị hoàn toàn khác nhau. Việc nhận biết đúng đặc điểm của từng bệnh giúp tránh tự điều trị không phù hợp, hạn chế nguy cơ bệnh tiến triển hoặc kéo dài.
Bạch biến và lang ben là gì?
Để phân biệt rõ ràng hai tình trạng này, trước hết chúng ta cần hiểu bản chất định nghĩa y khoa của từng loại bệnh lý:
Bạch biến (Vitiligo) là một bệnh lý da liễu mạn tính tự miễn, đặc trưng bởi sự biến mất hoàn toàn của các tế bào biểu bì tạo sắc tố (Melanocyte) tại một hoặc nhiều vùng da nhất định. Khi các tế bào này bị phá hủy hoặc ngừng hoạt động, cơ thể sẽ không thể tiếp tục sản sinh ra melanin — hắc tố quyết định màu sắc tự nhiên của da, tóc và mắt. Kết quả là những vùng da bị ảnh hưởng sẽ mất đi sắc tố ban đầu, chuyển hẳn sang màu trắng sữa với ranh giới vô cùng sắc nét so với các vùng da lành xung quanh.
Trong khi đó, lang ben (Tinea versicolor hay Pityriasis versicolor) lại là một bệnh lý nhiễm nấm nông ngoài da rất phổ biến, do sự phát triển quá mức của chủng nấm men ưa mỡ có tên là Malassezia (chủ yếu là Malassezia globosa và Malassezia furfur). Loại nấm này vốn tồn tại hòa bình trên bề mặt da của con người. Tuy nhiên, khi gặp điều kiện môi trường thuận lợi, chúng sẽ tăng sinh mạnh mẽ và tiết ra axit azelaic — một loại hợp chất có khả năng ức chế quá trình tổng hợp melanin của tế bào sắc tố, từ đó tạo ra các đốm da bị thay đổi màu sắc tạm thời.
Điểm giống nhau giữa bệnh bạch biến và lang ben
Lý do khiến nhiều người thường xuyên nhầm lẫn giữa bạch biến và lang ben xuất phát từ một số đặc điểm tương đồng về mặt hình thái lâm sàng bên ngoài:
Cả hai căn bệnh đều biểu hiện trực tiếp bằng sự thay đổi sắc tố trên bề mặt da, tạo ra các đốm hoặc mảng da có màu sắc nhạt hơn, thường là các đốm màu trắng hoặc hồng nhạt, làm mất đi sự đồng đều vốn có của làn da. Vị trí khởi phát của cả hai bệnh lý này đều có xu hướng ưu tiên xuất hiện ở những vùng da hở hoặc vùng da thường xuyên tiếp xúc với môi trường, ánh nắng mặt trời và dễ đổ mồ hôi như vùng cổ, ngực, lưng, cánh tay và khuôn mặt. Ở giai đoạn đầu, khi các đốm trắng mới chỉ là những chấm nhỏ vài milimet, nếu chỉ quan sát lướt qua bằng mắt thường mà không có sự thăm khám chuyên khoa, người bệnh rất khó có thể phân định chính xác bản chất bên trong của tổn thương.
Điểm khác biệt giữa bệnh bạch biến và lang ben
Mặc dù có những biểu hiện ban đầu trông khá tương tự, bạch biến và lang ben lại là hai thực thể bệnh học hoàn toàn khác biệt nhau từ nguyên nhân gốc rễ, diễn tiến triệu chứng cho đến phương pháp can thiệp điều trị.
Nguyên nhân
- Bạch biến: Căn nguyên của bệnh liên quan chặt chẽ đến yếu tố nội sinh và hệ thống bên trong cơ thể. Cơ chế chính được xác định là do rối loạn tự miễn, khi hệ miễn dịch sản sinh ra các tự kháng thể tấn công và tiêu diệt nhầm các tế bào sắc tố của chính mình. Bên cạnh đó, các yếu tố di truyền (mang gen nhạy cảm), căng thẳng oxy hóa tế bào và stress tâm lý nặng nề cũng là những nguyên nhân kích phát quan trọng. Bệnh hoàn toàn không liên quan đến các tác nhân vi sinh vật bên ngoài.
- Lang ben: Nguyên nhân gây bệnh thuần túy là do tác nhân ngoại cảnh và sự thay đổi môi trường vi sinh trên da. Sự tăng sinh của nấm men Malassezia thường được kích hoạt bởi các yếu tố như khí hậu nóng ẩm, cơ địa đổ mồ hôi nhiều, da dầu, suy giảm miễn dịch tạm thời hoặc do thói quen vệ sinh cá nhân chưa đúng cách.
Triệu chứng của bệnh
Sự khác biệt về triệu chứng lâm sàng là chìa khóa quan trọng nhất giúp người bệnh có thể tự quan sát và nhận biết:
Bệnh bạch biến
- Màu sắc tổn thương: Mảng da trắng tinh, trắng sữa hoặc trắng hoàn toàn do mất hẳn sắc tố melanin.
- Bề mặt da: Láng mịn, bằng phẳng, không bong vảy, cấu trúc da không thay đổi.
- Ranh giới tổn thương: Rõ ràng, sắc nét; đôi khi vùng da xung quanh có màu sẫm hơn.
- Cảm giác tại chỗ: Thường không ngứa, không đau; có thể dễ bị đỏ rát khi tiếp xúc ánh nắng.
- Ảnh hưởng đến lông tóc: Lông hoặc tóc trên vùng da tổn thương có thể bạc trắng hoặc mất màu.
Bệnh lang ben
- Màu sắc tổn thương: Có thể xuất hiện các đốm màu trắng, hồng, vàng hoặc nâu nhạt tùy cơ địa và màu da.
- Bề mặt da: Hơi thô ráp, có lớp vảy mịn như cám, dễ bong khi cạo nhẹ.
- Ranh giới tổn thương: Thường không rõ nét, các đốm nhỏ có xu hướng liên kết thành mảng lớn.
- Cảm giác tại chỗ: Có thể ngứa nhẹ, đặc biệt khi thời tiết nóng hoặc cơ thể ra nhiều mồ hôi.
- Ảnh hưởng đến lông tóc: Lông và tóc trên vùng da bệnh thường không thay đổi màu sắc.
Hình thái tổn thương của bạch biến láng mịn và có ranh giới sắc nét hơn so với các mảng nấm da lang ben (Nguồn: Sưu tầm)
Phương pháp điều trị lang ben và bạch biến
Vì bản chất bệnh học đối lập nhau, phác đồ điều trị cho hai tình trạng này cũng hoàn toàn khác biệt:
- Điều trị lang ben: Mục tiêu cốt lõi là tiêu diệt tận gốc sự phát triển quá mức của nấm men. Bác sĩ thường chỉ định các loại thuốc kháng nấm dùng tại chỗ như kem bôi, dầu gội chứa hoạt chất Ketoconazole, Clotrimazole hoặc Selenium sulfide. Trong những trường hợp lang ben lan rộng toàn thân hoặc thường xuyên tái phát, thuốc kháng nấm đường uống sẽ được cân nhắc sử dụng ngắn ngày. Sau khi sạch nấm, các vết trắng trên da sẽ dần phục hồi lại màu sắc tự nhiên sau vài tuần đến vài tháng.
- Điều trị bạch biến: Quá trình điều trị phức tạp và mất nhiều thời gian hơn rất nhiều do liên quan đến hệ miễn dịch. Các liệu pháp hiện đại tập trung vào việc ức chế phản ứng tự miễn và kích thích tái tạo lại sắc tố, bao gồm: dùng thuốc bôi điều hòa miễn dịch tại chỗ (Corticosteroid, thuốc ức chế Calcineurin), liệu pháp ánh sáng (chiếu tia UVB dải hẹp, liệu pháp PUVA) hoặc can thiệp phẫu thuật cấy ghép tế bào sắc tố tự thân đối với thể bệnh ổn định.
Một số câu hỏi liên quan đến bệnh bạch biến và lang ben
Trong quá trình chăm sóc da hằng ngày, người bệnh thường gặp phải nhiều thắc mắc cần được giải đáp cụ thể để có hướng xử lý đúng đắn:
Bị lang ben trắng thì phải làm sao?
Khi nhận thấy các dấu hiệu của lang ben trắng (các đốm giảm sắc tố có vảy mịn và ngứa khi đổ mồ hôi), điều quan trọng nhất là người bệnh không nên tự ý cào gãi mạnh gây tổn thương sâu hơn. Bạn cần đến gặp bác sĩ da liễu để được xác định chính xác chủng nấm và nhận phác đồ điều trị thích hợp.
Song song với việc dùng thuốc kháng nấm theo hướng dẫn, người bệnh cần chú ý giữ gìn vệ sinh cơ thể sạch sẽ, tắm rửa hằng ngày bằng xà phòng dịu nhẹ, lau khô người hoàn toàn trước khi mặc quần áo. Nên lựa chọn các trang phục rộng rãi, thoáng mát, làm từ chất liệu thấm hút mồ hôi tốt như cotton để hạn chế môi trường ẩm ướt thích hợp cho nấm phát triển. Ngoài ra, việc giặt sạch quần áo, phơi dưới ánh nắng mặt trời trực tiếp và là (ủi) mặt trong của trang phục trước khi mặc cũng giúp ngăn ngừa nguy cơ tái phát hiệu quả.
Việc vệ sinh cơ thể sạch sẽ và giữ làn da luôn khô thoáng là yếu tố quyết định để điều trị dứt điểm lang ben (Nguồn: Sưu tầm)
Cần làm gì khi phát hiện đốm trắng trên da?
Ngay khi phát hiện các đốm trắng bất thường trên da, hành động khoa học nhất là người bệnh nên sắp xếp thời gian đến các cơ sở y tế hoặc phòng khám chuyên khoa da liễu uy tín để được thăm khám. Tại đây, các bác sĩ có thể sử dụng các công cụ chẩn đoán chuyên sâu như đèn Wood (chiếu ánh sáng tia cực tím lên da để quan sát màu sắc huỳnh quang đặc trưng), thực hiện nghiệm pháp cạo tìm nấm (soi tươi tìm bào tử và sợi nấm dưới kính hiển vi) hoặc tiến hành sinh thiết da trong những trường hợp phức tạp. Việc chẩn đoán đúng ngay từ đầu giúp người bệnh tiết kiệm thời gian, chi phí và tránh được những biến chứng tổn thương da do điều trị sai cách.
Bệnh bạch biến có lây không?
Đây là nỗi băn khoăn rất lớn của cả người bệnh và những người xung quanh. Câu trả lời chính xác từ y học hiện đại là bệnh bạch biến hoàn toàn không lây nhiễm. Do căn nguyên của bệnh xuất phát từ các rối loạn tự miễn nội sinh và yếu tố di truyền bên trong cơ thể, không có sự tham gia của bất kỳ tác nhân truyền nhiễm nào như vi khuẩn, virus hay nấm, nên bệnh không thể lây truyền từ người này sang người khác thông qua các tiếp xúc hằng ngày. Bạn hoàn toàn có thể thoải mái thực hiện các hành động giao tiếp, chia sẻ không gian sống hay dùng chung đồ dùng sinh hoạt với người bệnh bạch biến mà không cần phải lo lắng. Ngược lại, đối với bệnh lang ben, do bản chất là một bệnh nhiễm nấm ngoài da, nó vẫn có một tỷ lệ nhỏ khả năng lây lan thông qua việc tiếp xúc trực tiếp da với da hoặc dùng chung các vật dụng cá nhân như khăn tắm, quần áo, chăn màn với người đang bị bệnh.
Việc chủ động thăm khám sớm tại chuyên khoa da liễu giúp người bệnh nhận diện đúng bản chất tổn thương sắc tố da (Nguồn: Sưu tầm)
Tóm lại, bạch biến và lang ben đều có thể gây xuất hiện các đốm da nhạt màu nhưng là hai bệnh lý hoàn toàn khác nhau về nguyên nhân, biểu hiện và phương pháp điều trị. Việc nhận biết đúng các dấu hiệu đặc trưng sẽ giúp người bệnh tránh nhầm lẫn, không tự ý điều trị sai cách và chủ động thăm khám khi cần thiết.
Nguồn tham khảo:
National Institutes of Health:
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK482500/
https://www.niams.nih.gov/health-topics/vitiligo
📝Nguồn tài liệu: Chọn lọc từ nhiều nguồn y tế uy tín
🔎Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tổng quan. Vui lòng tham khảo ý kiến của Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để nhận được hướng dẫn phù hợp với tình trạng sức khỏe của bạn.