Đôi mắt được ví như “cửa sổ tâm hồn”, là nơi thể hiện thần thái, cảm xúc và năng lượng của mỗi con người. Tuy nhiên, vùng da xung quanh mắt lại là khu vực mỏng manh, nhạy cảm và dễ bị tổn thương nhất trên khuôn mặt. Tình trạng xuất hiện các bóng mờ sẫm màu dưới mắt không chỉ khiến tổng thể gương mặt trở nên già nua trước tuổi, mệt mỏi, thiếu sức sống mà đôi khi còn là hồi chuông cảnh báo ngầm về các vấn đề sức khỏe bên trong cơ thể.
Quầng thâm mắt là gì?
Quầng thâm mắt (Dark Craters/Periorbital Hyperpigmentation) là hiện tượng vùng da dưới mắt hoặc xung quanh bầu mắt có màu sẫm hơn so với các vùng da khác trên khuôn mặt. Tùy thuộc vào sắc tố da bẩm sinh và nguyên nhân gốc rễ, quầng thâm có thể biểu hiện dưới các sắc độ khác nhau như xanh dương, tím nồng, nâu sẫm hoặc đen xám.
Biểu hiện này thường đi kèm với tình trạng bọng mắt (sưng húp) hoặc các nếp nhăn li ti, khiến người đối diện có cảm giác bạn đang trong trạng thái kiệt quệ năng lượng, thiếu ngủ mãn tính hoặc suy nhược cơ thể trầm trọng.
xác định nguyên nhân quầng thâm không chỉ giúp chăm sóc đúng cách mà còn phòng ngừa các bệnh lý nghiêm trọng có thể tiềm ẩn bên trong cơ thể (Nguồn: Sưu tầm)
Nguyên nhân hình thành thâm quầng mắt
Sự xuất hiện của sắc tố tối màu ở vùng quanh mắt không chỉ do một tác nhân duy nhất gây ra mà là hệ quả tổng hòa của rất nhiều yếu tố sinh lý, môi trường và lối sống:
Do di truyền
Nhiều nghiên cứu y học cho thấy cấu trúc phân bổ sắc tố melanin có tính chất gia đình. Nếu trong nhà bạn có cha mẹ hoặc người thân sở hữu vùng da dưới mắt sẫm màu hoặc có cấu trúc xương hốc mắt sâu bẩm sinh, nguy cơ bạn gặp phải tình trạng này từ khi còn trẻ là rất cao.
Do không ngủ đủ, mất ngủ
Khi bạn thức khuya hoặc bị mất ngủ kinh niên, các mạch máu dưới lớp da mỏng quanh mắt sẽ bị giãn nở, máu lưu thông kém đi dẫn đến tình trạng ứ đọng huyết sắc tố. Do da mắt rất mỏng (chỉ bằng khoảng $1/4$ độ dày da các vùng khác), các mạch máu sẫm màu này sẽ dễ dàng lộ rõ lên bề mặt, tạo thành quầng thâm đen xám chỉ sau một đêm.
Sử dụng thuốc lá
Chất nicotine trong thuốc lá là tác nhân co mạch mạnh mẽ, làm suy giảm lượng oxy và dưỡng chất nuôi dưỡng làn da. Đồng thời, hút thuốc phá hủy cấu trúc collagen và elastin, khiến vùng da mắt nhanh chóng bị mỏng đi, chảy xệ và tối màu.
Ăn mặn có thể làm mắt thâm quầng
Thói quen nạp quá nhiều muối (natri) vào cơ thể qua các bữa ăn hàng ngày gây ra hiện tượng giữ nước tích tụ. Lượng nước dư thừa này thường tập trung ở những vùng mô lỏng lẻo như dưới mắt, hình thành bọng mắt to và tạo ra bóng râm sẫm màu phía dưới hốc mắt.
Thiếu ngủ, stress và lối sống thiếu khoa học là những tác nhân hàng đầu khiến vùng da quanh mắt sẫm màu (Nguồn: Sưu tầm)
Bị dị ứng, chàm hoặc hen suyễn
Khi cơ thể phản ứng với các tác nhân dị ứng (phấn hoa, bụi bẩn, lông thú), hệ miễn dịch sẽ giải phóng chất histamine. Histamine làm giãn nở các mạch máu và gây ngứa rát, thúc đẩy thói quen dụi mắt của người bệnh. Hành động chà xát này làm vỡ các mao mạch li ti, gây tổn thương biểu bì và tăng sắc tố sau viêm.
Sử dụng mỹ phẩm hoặc dược phẩm
Một số loại thuốc điều trị (như thuốc nhỏ mắt trị thiên đầu thống chứa prostaglandin) có tác dụng phụ làm tăng sinh sắc tố da vùng mắt. Ngoài ra, việc sử dụng các loại mỹ phẩm kem dưỡng kém chất lượng, chứa hóa chất lột tẩy mạnh cũng khiến da bị bào mòn, nhạy cảm hơn với môi trường.
Ánh nắng mặt trời tác động
Tia cực tím (UV) trong ánh nắng mặt trời là kẻ thù số một của làn da. Khi vùng mắt không được bảo vệ bằng kem chống nắng hoặc kính râm, tia UV sẽ kích thích các tế bào melanocytes sản sinh ra lượng lớn melanin nhằm bảo vệ da, vô tình khiến quầng thâm trở nên đậm màu và lan rộng.
Chế độ dinh dưỡng không hợp lý
Việc thiếu hụt các vitamin thiết yếu như Vitamin A, C, K, E và sắt khiến các mạch máu trở nên giòn, dễ vỡ và giảm khả năng tự phục hồi của mô da. Cơ thể thiếu dưỡng chất làm cho làn da tổng thể trở nên nhợt nhạt, khiến vùng thâm mắt càng lộ rõ rõ rệt.
Cơ thể suy nhược
Những người vừa trải qua một đợt ốm nặng, làm việc quá sức hoặc stress tâm lý kéo dài thường có sắc diện kém. Trạng thái suy nhược cơ thể làm giảm tốc độ chuyển hóa và tuần hoàn máu tổng thể, khiến vùng hạ bộ mắt bị xám xịt.
Do tuổi tác
Theo tiến trình lão hóa tự nhiên, lượng collagen và chất béo dưới da mắt giảm dần theo thời gian. Lớp da vốn đã mỏng nay lại càng mỏng hơn, khiến các cấu trúc xương hốc mắt và mạng lưới mạch máu sẫm màu bên dưới lộ diện rõ mồn một.
Do thai nghén
Trong thời kỳ mang thai, sự xáo trộn mạnh mẽ của các hormone nội tiết tố (estrogen và progesterone) kích thích quá trình sản sinh hắc sắc tố dưới da, gây ra hiện tượng nám da và quầng thâm mắt thai kỳ.
Do bệnh lý nội khoa
Nếu bạn đã ngủ đủ giấc, chăm sóc da kỹ lưỡng nhưng đôi mắt vẫn thâm quầng triền miên, đó có thể là những tín hiệu cảnh báo tổn thương từ các cơ quan bên trong.
Thâm quầng mắt là dấu hiệu của bệnh gì?
Y học hiện đại nhận định, quầng thâm mắt đôi khi là tấm gương phản chiếu trạng thái chức năng của các tạng phủ nội tiết:
Thâm quầng mắt do suy thận
Trong Đông y, “thận chủ thủy”, khi chức năng thận bị suy giảm hoặc tinh khí hư tổn, việc chuyển hóa nước trong cơ thể bị trì trệ. Biểu hiện rõ rệt nhất là vùng hốc mắt bị thiếu nuôi dưỡng, chuyển sang màu đen sẫm, khô ráp và kèm theo bọng mắt chảy xệ vào buổi sáng.
Thâm quầng mắt liên quan đến bệnh gan
Gan là cơ quan giải độc chính của cơ thể. Khi bạn mắc các bệnh lý về gan như viêm gan, xơ gan, gan nhiễm mỡ, khả năng đào thải độc tố bị suy giảm. Các tế bào gan bị tổn thương làm tăng lượng sắt trong máu, dẫn đến tích tụ sắc tố đen ở các vùng da mỏng, điển hình là vùng quanh mắt.
Rối loạn kinh nguyệt
Đối với phụ nữ, quầng thâm mắt xuất hiện lâu ngày có thể do tình trạng khí huyết ứ trệ, kinh nguyệt không đều hoặc thống kinh (đau bụng kinh nặng). Sự tắc nghẽn lưu thông khí huyết khiến các mạch máu ngoại vi vùng mặt bị xám đen.
Bệnh dạ dày mạn tính
Những người bị viêm dạ dày mãn tính, tiêu hóa kém thường có quầng thâm mắt thiên về sắc xanh hoặc xám nhạt. Do hệ tiêu hóa hoạt động kém, việc hấp thụ các chất dinh dưỡng bị đình trệ, cơ thể thiếu máu nuôi dưỡng khiến vùng mắt bị xỉn màu.
Các bệnh lý về mũi xoang
Viêm mũi dị ứng, viêm xoang mãn tính khiến vùng tĩnh mạch xung quanh mũi và mắt liên tục bị phù nề, tắc nghẽn. Sự tuần hoàn máu tại khu vực này bị cản trở khiến máu sẫm màu bị ứ đọng lại, tạo thành quầng thâm mắt đặc trưng của người bệnh xoang (gọi là allergic shiners).
Thiếu máu khiến vùng mắt sẫm màu
Thiếu sắt, thiếu máu làm sụt giảm nồng độ hemoglobin – chất tạo màu đỏ cho máu. Khi lượng huyết sắc tố giảm, máu nuôi dưỡng vùng mắt có màu tối hơn bình thường, kết hợp với làn da nhợt nhạt do thiếu máu tạo nên hiệu ứng thâm quầng sâu hoắm.
Cách trị thâm quầng mắt đơn giản, hiệu quả
Để loại bỏ tận gốc quầng thâm, bạn cần áp dụng một phác đồ kiên trì kết hợp từ trong ra ngoài:
Sử dụng nguyên liệu tự nhiên
Các mẹo dân gian lành tính giúp làm dịu, giảm sưng và dưỡng sáng vùng da mắt nhẹ nhàng tại nhà:
- Chườm lạnh bằng thìa inox: Đặt hai chiếc thìa inox vào ngăn mát tủ lạnh 15 phút rồi áp nhẹ phần lưng thìa lên mắt. Nhiệt độ lạnh làm co các mạch máu đang giãn nở, giảm sưng bọng mắt tức thì.
- Đắp túi trà túi lọc: Sử dụng túi trà xanh hoặc trà hoa cúc đã qua sử dụng, để nguội và đắp lên mắt 10 phút. Chất caffeine và chất chống oxy hóa epigallocatechin gallate (EGCG) trong trà có tác dụng co mạch và làm sáng da rất tốt.
- Nước ép dưa leo hoặc khoai tây: Chứa nhiều vitamin C và enzyme catecholase giúp làm mờ các vết thâm, cấp ẩm và dưỡng sáng vùng da nhạy cảm.
Dùng các sản phẩm chăm sóc da vùng mắt
Đầu tư vào các sản phẩm kem mắt chuyên sâu (Eye cream) chứa các hoạt chất vàng được khoa học chứng minh:
- Caffeine: Làm co mạch máu dưới mắt, giảm tình trạng ứ đọng máu ngoại vi.
- Retinol/Neuropeptides: Kích thích tăng sinh collagen, làm dày cấu trúc da quanh mắt để che giấu các mạch máu bên dưới.
- Vitamin C, Kojic Acid, Niacinamide: Ức chế tổng hợp melanin, dưỡng sáng vùng da xỉn màu.
- Hyaluronic Acid (HA): Cấp nước sâu, làm đầy vùng da hốc mắt trũng sâu.
Ăn uống và nghỉ ngơi hợp lý
- Ngủ đủ giấc: Đảm bảo ngủ từ 7 – 8 tiếng mỗi đêm, hạn chế thức khuya sau 23 giờ. Khi ngủ, nên kê gối cao đầu nhẹ nhàng để tránh chất lỏng tích tụ gây bọng mắt.
- Cắt giảm muối và chất kích thích: Hạn chế ăn đồ ăn mặn, đồ ăn nhanh, rượu bia và thuốc lá.
- Bổ sung thực phẩm giàu chất sắt và vitamin: Ăn nhiều rau xanh đậm, trái cây họ cam quýt, cà rốt, các loại hạt để nuôi dưỡng làn da khỏe mạnh từ bên trong.
Sử dụng kem dưỡng mắt chứa các hoạt chất như Vitamin C, Caffeine giúp đánh tan các hắc sắc tố hiệu quả (Nguồn: Sưu tầm)
Gợi ý trị thâm mắt bằng nguyên liệu tự nhiên
Dưới đây là bảng công thức chi tiết giúp bạn tự thực hiện các bước chăm sóc mắt bằng nguyên liệu thiên nhiên tại nhà một cách khoa học:
Dưa leo + Nha đam
- Cách thực hiện: Xay nhuyễn dưa leo trộn với gel nha đam, đắp lên vùng mắt trong 15 phút rồi rửa sạch.
- Tần suất áp dụng: 3 lần / tuần
- Cơ chế tác động: Làm mát, cấp ẩm sâu, xoa dịu tổn thương và làm mờ thâm.
Khoai tây + Sữa tươi
- Cách thực hiện: Ép lấy nước cốt khoai tây trộn với sữa tươi không đường, thấm vào bông tẩy trang rồi đắp lên mắt.
- Tần suất áp dụng: 2 – 3 lần / tuần
- Cơ chế tác động: Enzyme catecholase trong khoai tây giúp làm sáng các vùng sắc tố tối màu.
Túi trà xanh lạnh
- Cách thực hiện: Hãm túi trà với nước sôi, để nguội rồi cho vào ngăn mát tủ lạnh trước khi đắp lên mắt 10 phút.
- Tần suất áp dụng: Mỗi buổi sáng
- Cơ chế tác động: Caffeine làm co mạch, giảm sưng húp bọng mắt sau một đêm thức khuya.
Các nguy cơ không đáng có khi chữa quầng thâm mắt
Nhiều người vì tâm lý nôn nóng muốn xóa bỏ quầng thâm đã vô tình mắc phải những sai lầm khiến tình trạng vùng mắt trở nên tồi tệ hơn:
Không thay đổi lối sống
Nhiều người chi rất nhiều tiền cho các loại kem mắt đắt đỏ hoặc công nghệ laser hiện đại nhưng hàng đêm vẫn thức đến 2 giờ sáng để lướt điện thoại, ăn đồ ăn cay mặn. Hãy nhớ rằng, mỹ phẩm không thể cứu vãn một làn da bị tàn phá bởi lối sống thiếu khoa học.
Lạm dụng các mẹo dân gian
Việc tự ý đắp các nguyên liệu có tính axit mạnh như chanh tươi, gừng hoặc bôi các loại dầu gió lên vùng mắt với hy vọng “đánh tan vết bầm thâm” là vô cùng nguy hiểm. Vùng da mắt rất mỏng, các chất kích ứng này sẽ gây bỏng rát, viêm da tiếp xúc và để lại hậu quả tăng sắc tố vĩnh viễn.
Dụi mắt thường xuyên
Thói quen vô thức này là nguyên nhân phá hủy hàng loạt mao mạch dưới da, kích thích các tế bào biểu bì sản sinh thêm melanin. Hãy từ bỏ thói quen dụi mắt, thay vào đó hãy dùng khăn ấm hoặc thuốc nhỏ mắt sinh lý để làm dịu khi bị ngứa ngáy.
Tự ý bổ sung thuốc
Nhiều người cho rằng thâm mắt là do thiếu chất nên tự ý mua các loại thuốc bổ, sắt hoặc thực phẩm chức năng liều cao về uống mà không có sự chỉ định của bác sĩ. Việc dư thừa sắt hoặc các vitamin tan trong dầu có thể gây ngộ độc cho gan, thận và gây hại cho sức khỏe.
Quầng thâm mắt là “tấm gương” phản chiếu lối sống và sức khỏe của bạn. Hãy cải thiện thói quen sinh hoạt, uống đủ nước và chăm sóc da khoa học để cải thiện tình trạng này. Nếu quầng thâm kèm mệt mỏi, sụt cân, hãy thăm khám y tế kịp thời. Đừng quên lựa chọn các sản phẩm dưỡng mắt và thực phẩm bổ sung chính hãng tại Pharmacity để nuôi dưỡng đôi mắt luôn sáng ngời và rạng rỡ mỗi ngày.
Nguồn tham khảo:
PubMed Central
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4924417/
Sở Y Tế tỉnh Nghệ An
https://yte.nghean.gov.vn/tin-chuyen-nganh/cach-xu-ly-nhanh-quang-tham-mat-tai-nha-698510
📝Nguồn tài liệu: Chọn lọc từ nhiều nguồn y tế uy tín
🔎Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tổng quan. Vui lòng tham khảo ý kiến của Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để nhận được hướng dẫn phù hợp với tình trạng sức khỏe của bạn.