Ù tai không phải là một căn bệnh mầm mống nguy hiểm tính mạng, nhưng những âm thanh vo ve, e e hay tiếng gió rít liên tục xuất hiện trong tai lại là “kẻ bòn rút” sức khỏe tinh thần một cách tàn nhẫn. Nó khiến bạn mất ngủ, suy giảm thính lực, căng thẳng và mất tập trung trong công việc. Nếu bạn đang phải chịu đựng cảm giác khó chịu này, việc tìm kiếm một cách trị ù tai an toàn, khoa học ngay tại nhà là vô cùng cần thiết.
Ù tai là gì?
Ù tai (Tinnitus) là tình trạng bạn cảm nhận được những âm thanh lạ vang lên bên trong tai hoặc trong đầu, trong khi hoàn toàn không có bất kỳ nguồn âm thanh nào từ môi trường bên ngoài phát ra.
Chứng ù tai có thể xuất hiện ở một bên hoặc cả hai bên tai với tính chất âm thanh rất đa dạng: từ tiếng ve kêu, tiếng sóng biển, tiếng xèo xèo như dầu sôi, cho đến những nhịp đập ùm ụp theo mạch máu. Hiện tượng này có thể xảy ra liên tục hoặc ngắt quãng, đặc biệt trở nên rõ rệt và trầm trọng hơn vào ban đêm hoặc những lúc không gian hoàn toàn yên tĩnh. Bạn cần lưu ý rằng, ù tai bản chất không phải là một bệnh lý độc lập, mà là một triệu chứng cơ năng cảnh báo một vấn đề sức khỏe hoặc tổn thương nào đó trong hệ thống thính giác của cơ thể.
Chứng ù tai kéo dài gây mất ngủ kinh niên và suy nhược tinh thần nghiêm trọng (Nguồn: Sưu tầm)
Ù tai nguyên nhân do đâu?
Cơ chế sinh học dẫn đến hiện tượng ù tai rất phức tạp. Tuy nhiên, qua quá trình tư vấn y khoa, Pharmacity tổng hợp được các nhóm nguyên nhân phổ biến nhất sau đây:
- Tổn thương tế bào lông thính giác: Các tế bào lông nhỏ xíu ở tai trong có nhiệm vụ chuyển đổi sóng âm thành tín hiệu thần kinh truyền lên não. Khi cơ thể già đi hoặc do tiếp xúc với tiếng ồn quá lớn, các sợi lông này có thể bị gãy hoặc tổn thương, khiến chúng liên tục phát ra các tín hiệu sai lệch đến não bộ, tạo thành tiếng ù.
- Tích tụ ráy tai quá nhiều: Ráy tai quá dày và cứng có thể gây tắc nghẽn ống tai ngoài, làm thay đổi áp suất trong tai, kích ứng màng nhĩ và cản trở âm thanh bên ngoài, từ đó làm tiếng ù bên trong tai trở nên rõ hơn.
- Thay đổi cấu trúc xương tai: Tình trạng xơ cứng tai (xương tai giữa bị bất động do yếu tố di truyền) sẽ gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng truyền âm.
- Rối loạn mạch máu: Các bệnh lý như cao huyết áp, xơ vữa động mạch hoặc dị dạng mạch máu gần tai làm lưu lượng máu lưu thông qua đây bị bất ổn, tạo ra tiếng ù có nhịp điệu trùng với nhịp tim.
- Tác dụng phụ của thuốc Tây: Việc lạm dụng một số loại thuốc kháng sinh liều cao, thuốc lợi tiểu, hoặc thuốc giảm đau Aspirin trong thời gian dài có thể gây độc cho tai và dẫn đến triệu chứng ù tai.
Dấu hiệu ù tai là gì?
Dấu hiệu cốt lõi nhất của chứng ù tai chính là việc bạn liên tục hoặc thỉnh thoảng nghe thấy các âm thanh ảo giác mà người xung quanh không nghe thấy. Các loại âm thanh này bao gồm:
- Tiếng vo ve như ong bay hoặc ve kêu trong tai.
- Tiếng rít chói tai như âm thanh của dòng điện dòng cao.
- Tiếng gầm rú hoặc tiếng gió thổi ù ù ào ào qua lỗ tai.
- Tiếng lách cách, tiếng đập rộn ràng theo nhịp tim (ù tai dạng mạch đập).
Ngoài biểu hiện âm thanh, người bị ù tai thường đi kèm với các dấu hiệu suy nhược cơ thể khác như: chóng mặt nhẹ, có cảm giác tai bị căng cứng hoặc đầy tức bên trong, sụt giảm khả năng nghe rõ lời nói của người đối diện, hay đau nhức vùng xung quanh tai và thái dương.
Tác hại nếu không trị hết ù tai
Nhiều người có tâm lý chủ quan, nghĩ rằng ù tai chỉ là hiện tượng tạm thời nên cắn răng chịu đựng. Thực tế, nếu không tìm cách trị ù tai kịp thời, tình trạng kéo dài dai dẳng sẽ kéo theo chuỗi hệ lụy nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống:
- Rối loạn giấc ngủ kinh niên: Tiếng e e trong tai thường khuếch đại lớn nhất vào ban đêm khi không gian yên tĩnh, khiến người bệnh trằn trọc, mất ngủ, ngủ không sâu giấc, dẫn đến suy nhược cơ thể vào ngày hôm sau.
- Khủng hoảng tâm lý: Sự quấy nhiễu liên tục của âm thanh ảo làm tăng nồng độ hormone căng thẳng Estrogen và Cortisol, khiến người bệnh dễ rơi vào trạng thái lo âu, trầm cảm, cáu gắt và stress nặng nề.
- Suy giảm trí nhớ và sự tập trung: Não bộ của bạn phải phân chia một phần năng lượng lớn để “xử lý” tiếng ù phiền toái, làm giảm đáng kể khả năng ghi nhớ thông tin và độ tập trung khi làm việc hay học tập.
- Nguy cơ điếc vĩnh viễn: Ù tai kéo dài không rõ nguyên nhân có thể là giai đoạn khởi đầu của chứng suy giảm thính lực tiến triển, nếu để mặc nội mạc tai trong suy thoái, nguy cơ mất thính lực vĩnh viễn hoàn toàn có thể xảy ra.
13 cách trị ù tai tại nhà an toàn, hiệu quả
Để giảm thiểu nhanh chóng tần suất và mức độ của những âm thanh khó chịu này, bạn có thể tham khảo áp dụng 18 phương pháp và mẹo chăm sóc khoa học ngay tại nhà dưới đây:
1. Nhai kẹo cao su
Đây là một mẹo cực kỳ đơn giản nhưng mang lại hiệu quả tức thì, đặc biệt là khi bạn bị ù tai do thay đổi áp suất đột ngột (như khi đi máy bay, leo núi cao hoặc đi qua hầm). Hành động nhai kẹo cao su sẽ kích thích tuyến nước bọt và cơ hàm vận động liên tục, giúp mở rộng ống Eustachian (ống nối tai giữa với vòm họng), từ đó cân bằng áp suất không khí ở hai bên màng nhĩ, giải tỏa ngay lập tức cảm giác căng nghẹt và tiếng ù trong tai.
2. Ngáp dài – Mẹo chữa ù tai hiệu quả
Tương tự như việc nhai kẹo cao su, một cái ngáp dài và sâu có tác dụng làm căng các cơ vùng mặt, vòm họng và ép ống Eustachian mở ra. Khi ống này được thông suốt, không khí sẽ tràn vào tai giữa để tái lập trạng thái cân bằng áp suất, giúp màng nhĩ rung động bình thường và làm biến mất tiếng ù râm ran một cách nhanh chóng.
3. Tạo môi trường yên tĩnh
Nếu bạn bị ù tai do căng thẳng đầu óc hoặc do vừa phải tiếp xúc với một nguồn âm thanh quá chát chúa, hãy lập tức tìm đến một không gian yên tĩnh để nghỉ ngơi. Việc cách ly khỏi các tạp âm hỗn loạn xung quanh sẽ giúp hệ thống thần kinh thính giác của bạn được thư giãn, giảm bớt sự kích ứng quá mức lên các tế bào lông tai trong.
4. Sử dụng âm nhạc hoặc âm thanh nhẹ nhàng
Nghe có vẻ mâu thuẫn nhưng trong một không gian quá tĩnh lặng, tiếng ù tai lại càng có xu hướng vang vọng lớn hơn. Cách trị ù tai thông minh lúc này là sử dụng cơ chế “khỏa lấp âm thanh”. Bạn có thể mở những bản nhạc không lời nhẹ nhàng, tiếng piano êm dịu hoặc các dạng tiếng ồn trắng (White Noise) như tiếng mưa rơi, tiếng sóng biển rì rào, tiếng suối chảy róc rách với âm lượng nhỏ. Những âm thanh thiên nhiên này sẽ đánh lừa não bộ, giúp bạn quên đi tiếng ù tai và dễ dàng chìm vào giấc ngủ.
Sử dụng tiếng ồn trắng nhẹ nhàng giúp khỏa lấp tiếng ù tai và xoa dịu hệ thần kinh (Nguồn: Sưu tầm)
5. Dùng thiết bị che âm thanh
Thiết bị che âm thanh (Sound Masking Devices) là những máy phát ra tiếng ồn trắng hoặc sóng âm dải rộng được thiết kế chuyên biệt đặt trên bàn làm việc hoặc đầu giường. Chúng tạo ra một dải âm thanh liên tục, nhẹ nhàng bao trùm không gian, giúp hạ thấp sự tương phản giữa tiếng ù trong đầu bạn với âm thanh môi trường, từ đó giúp thính giác của bạn được “dễ thở” hơn.
6. Dùng máy trợ thính
Đối với những người lớn tuổi bị ù tai đi kèm với tình trạng suy giảm thính lực, máy trợ thính là giải pháp vẹn cả đôi đường. Bằng cách khuếch đại các âm thanh thực tế từ môi trường bên ngoài (như tiếng người nói, tiếng chim hót), máy trợ thính giúp bạn nghe rõ hơn, đồng thời làm giảm sự chú ý của não bộ vào các âm thanh ảo nội sinh bên trong tai.
7. Kỹ thuật thư giãn
Stress và lo âu là chất xúc tác hàng đầu khiến các dây thần kinh thính giác trở nên nhạy cảm một cách thái quá. Để cắt đứt vòng lặp tiêu cực này, bạn nên thực hiện các kỹ thuật thư giãn sâu như: tập thở bằng bụng (hít sâu bằng mũi cho bụng phình lên, thở ra từ từ bằng miệng cho bụng xẹp xuống), tập thiền định, tập yoga nhẹ nhàng hoặc ngâm mình trong nước ấm. Khi cơ thể được thư giãn, lưu thông máu được điều hòa, tình trạng ù tai sẽ tự khắc thuyên giảm rõ rệt.
8. Học cách làm quen với chứng ù tai
Trong y khoa, kỹ thuật này được gọi là Liệu pháp tái rèn luyện ù tai (TRT). Bản chất của phương pháp này là thay đổi nhận thức của bạn. Thay vì luôn chú ý, lo lắng và xem tiếng ù tai là một mối đe dọa, bạn hãy tập làm quen, chấp nhận sự hiện diện của nó như một âm thanh nền vô hại của cơ thể. Khi bạn không còn bận tâm hay sợ hãi nó, não bộ sẽ tự động “lọc bỏ” âm thanh này ra khỏi vùng chú ý nhận thức.
9. Bấm huyệt cho tai
Y học cổ truyền phương Đông sở hữu những bài bấm huyệt cải thiện tuần hoàn máu vùng tai rất hiệu quả. Bạn có thể tự thực hiện tại nhà bằng cách dùng ngón tay trỏ và ngón cái ấn nhẹ vào các huyệt vị xung quanh tai:
- Huyệt Thính Cung: Nằm ở chỗ lõm ngay phía trước bình tai (phần sụn nhỏ nhô ra trước lỗ tai), khi há miệng ra sẽ lộ rõ rãnh lõm này.
- Huyệt Ế Phong: Nằm ở chỗ lõm ngay phía sau dái tai, sát với xương chũm.
- Cách thực hiện: Dùng đầu ngón tay day ấn nhẹ nhàng theo chuyển động tròn vào các huyệt này trong vòng 2 – 3 phút mỗi bên, thực hiện 2 lần mỗi ngày để tăng cường máu nuôi dưỡng tai trong.
10. Vệ sinh tai đúng cách
Một chiếc tai bị bít đặc bởi các nút ráy tai khô cứng là nguyên nhân trực tiếp gây ra tiếng ù. Tuy nhiên, bạn tuyệt đối không được dùng tăm bông hoặc các vật sắc nhọn để ngoáy sâu vào trong tai, hành động này vô tình đẩy ráy tai dính chặt vào màng nhĩ hơn. Hãy sử dụng các dung dịch xịt tan ráy tai chuyên dụng được bác sĩ khuyến cáo, hoặc nhỏ vài giọt nước muối sinh lý, dầu ô liu ấm vào tai để ráy tai tự mềm và bong ra ngoài tự nhiên.
Vệ sinh tai bằng dung dịch chuyên dụng đúng cách để tránh tổn thương màng nhĩ (Nguồn: Sưu tầm)
11. Ngủ đủ giấc
Một giấc ngủ chất lượng kéo dài từ 7 – 8 tiếng mỗi đêm là thời gian vàng để hệ thần kinh trung ương và các cơ quan thính giác tự sửa chữa, phục hồi các tổn thương vi mô. Việc thức khuya, thiếu ngủ kéo dài sẽ làm đảo lộn đồng hồ sinh học, khiến các mạch máu co thắt và làm tăng tần suất xuất hiện các cơn ù tai dữ dội vào ngày hôm sau.
12. Bảo vệ tai khỏi tiếng ồn
Nếu tính chất công việc của bạn bắt buộc phải làm việc trong môi trường có tiếng ồn công nghiệp cường độ lớn (như công trường xây dựng, xưởng cơ khí, nhà máy dệt) hoặc khi tham gia các buổi biểu diễn ca nhạc sôi động, hãy luôn chủ động bảo vệ đôi tai bằng cách sử dụng nút bịt tai chống ồn hoặc tai nghe chụp tai giảm âm chuyên dụng.
13. Giảm âm lượng khi sử dụng thiết bị âm thanh
Thói quen đeo tai nghe liên tục với âm lượng lớn là “sát thủ thầm lặng” tàn phá thính giác của giới trẻ hiện nay. Pharmacity khuyến cáo bạn nên tuân thủ quy tắc 60/60: không bao giờ bật âm lượng vượt quá 60% mức tối đa của thiết bị và không nghe nhạc bằng tai nghe liên tục quá 60 phút mỗi lần.
14. Tập thể dục ít nhất 3-5 lần/tuần
Các hoạt động thể chất vừa sức như đi bộ nhanh, chạy bộ, bơi lội hoặc đạp xe giúp tăng cường tốc độ tuần hoàn máu trên toàn bộ cơ thể, bao gồm cả hệ thống vi mạch máu li ti nuôi dưỡng các dây thần kinh vùng tai trong. Việc duy trì tập luyện 30 phút mỗi ngày sẽ giúp các tế bào thính giác nhận được đầy đủ oxy và chất dinh dưỡng để hoạt động khỏe mạnh.
15. Có chế độ dinh dưỡng và lối sống lành mạnh
Chế độ ăn uống đóng vai trò nền tảng giúp bảo vệ tế bào thính giác khỏi sự tấn công của các gốc tự do:
- Thực phẩm nên tăng cường: Bổ sung các loại thực phẩm giàu kẽm (hàu, các loại hạt, đậu), giàu magie (chuối, rau bina) và vitamin B12 (trứng, sữa, thịt bò) vì đây là các dưỡng chất thiết yếu có chức năng bảo vệ và ổn định hoạt động thần kinh thính giác.
- Cắt giảm lượng muối: Việc ăn quá mặn sẽ làm cơ thể tích nước, làm tăng áp lực máu bên trong các mao mạch, bao gồm cả hệ thống mạch máu ở tai trong, khiến tiếng ù kêu to hơn.
16. Hạn chế rượu, caffeine và các chất kích thích
Caffeine có trong cà phê, trà đặc và cồn trong rượu bia có khả năng kích thích mạnh mẽ hệ thần kinh trung ương, làm giãn mạch máu và tăng tốc độ dòng máu lưu thông qua vùng tai trong một cách đột ngột. Điều này sẽ khiến bạn cảm nhận thấy tiếng ù tai đập mạnh dồn dập và rõ ràng hơn bình thường rất nhiều.
17. Bỏ thói quen hút thuốc
Chất Nicotine có trong khói thuốc lá là tác nhân nguy hiểm gây co thắt các mạch máu nhỏ, trực tiếp làm sụt giảm nguồn cung cấp oxy và dòng máu nuôi dưỡng các tế bào lông nhạy cảm ở tai trong. Đồng thời, hút thuốc còn gây kích ứng lớp niêm mạc lót trong ống Eustachian, làm tăng nguy cơ ù tai và suy giảm thính lực sớm.
18. Một số mẹo dân gian chữa ù tai
Trong dân gian, ông cha ta thường truyền tai nhau một số mẹo trị ù tai đơn giản từ thảo dược tự nhiên như: uống trà gừng ấm (gừng có tính ấm, kháng viêm, tăng cường tuần hoàn máu) hoặc sử dụng nước sắc từ cây cối xay (thảo dược có vị ngọt, tính bình, được chứng minh có tác dụng hỗ trợ giảm viêm tai và cải thiện chứng thính lực suy giảm, ù tai rất tốt).
Điều trị ù tai bằng thuốc có nhanh hết không?
Nhiều người bệnh khi đến hiệu thuốc thường nóng lòng muốn mua các loại thuốc Tây uống để “chữa dứt điểm nhanh nhất” tiếng ù tai. Tuy nhiên, Pharmacity cần làm rõ một thực tế y khoa: Hiện nay chưa có bất kỳ một loại thuốc đặc trị nào có khả năng làm biến mất hoàn toàn chứng ù tai.
Việc điều trị ù tai bằng thuốc Tây thực chất là bác sĩ sẽ kê các nhóm thuốc hỗ trợ nhằm giải quyết các nguyên nhân gốc rễ hoặc làm giảm mức độ khó chịu:
- Thuốc tăng tuần hoàn mạch máu não và tai trong: Giúp cải thiện lưu lượng máu nuôi dưỡng dây thần kinh thính giác.
- Thuốc kháng Histamin hoặc thuốc chống phù nề: Được dùng khi bạn bị ù tai do viêm tắc ống Eustachian hoặc viêm tai giữa.
- Thuốc an thần, chống trầm cảm: Chỉ được kê đơn trong trường hợp tiếng ù tai quá dữ dội khiến bạn bị mất ngủ trầm trọng, lo âu và suy nhược tinh thần nặng. Các thuốc này giúp bạn dễ ngủ và giảm bớt sự nhạy cảm của não bộ với tiếng ù chứ không có tác dụng tiêu diệt tiếng ù.
Ù tai khi nào cần đi khám?
Mặc dù phần lớn các trường hợp ù tai có thể tự cải thiện bằng việc thay đổi lối sống, bạn cần lập tức đến bệnh viện chuyên khoa Tai – Mũi – Họng để được bác sĩ thăm khám và nội soi tai nếu xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm sau:
- Triệu chứng ù tai chỉ xuất hiện đột ngột ở một bên tai duy nhất và mức độ ngày càng trở nên dữ dội.
- Ù tai đi kèm với hiện tượng chóng mặt dữ dội, mất thăng bằng, buồn nôn hoặc có cảm giác nhà cửa đảo lộn.
- Có dịch mủ hoặc máu chảy ra từ bên trong ống tai.
- Bạn bị suy giảm thính lực nghiêm trọng bộc phát đột ngột (điếc đột ngột).
- Tiếng ù tai có nhịp đập ụp ụp trùng khớp hoàn toàn với nhịp đập của tim (nguy cơ do dị dạng mạch máu).
Một số biện pháp phòng tránh hiện tượng ù tai
Để bảo vệ đôi tai luôn khỏe mạnh và ngăn ngừa sự xuất hiện của những tiếng e e phiền toái, bạn nên chủ động thiết lập các thói quen phòng bệnh tích cực sau:
- Tránh xa những nơi có nguồn tiếng ồn quá lớn nếu không có thiết bị bảo hộ tai.
- Kiểm soát tốt chỉ số huyết áp và lượng cholesterol trong máu bằng chế độ ăn ít dầu mỡ, chăm vận động để bảo vệ hệ thống vi mạch máu nuôi tai.
- Không lạm dụng các loại thuốc giảm đau, thuốc kháng sinh khi chưa có chỉ định của bác sĩ.
- Khám sức khỏe thính lực định kỳ hoặc đi hút ráy tai an toàn tại các phòng khám chuyên khoa nếu bạn thuộc cơ địa có nhiều ráy tai dính.
Các câu hỏi liên quan đến cách trị ù tai
Hạn chế thực phẩm gì khi bị ù tai?
Khi đang bị ù tai, bạn nên thiết lập chế độ ăn kiêng nghiêm ngặt đối với các thực phẩm sau:
- Thức ăn quá mặn: Dưa muối, cà muối, các loại mắm, xúc xích, đồ hộp vì lượng natri cao làm co thắt mạch máu, tăng huyết áp khiến tai ù hơn.
- Đồ ăn nhiều đường ngọt: Bánh kẹo, nước ngọt có ga vì đường làm tăng nguy cơ viêm nhiễm vi mạch.
- Thực phẩm chứa chất béo bão hòa: Thức ăn nhanh, mỡ động vật làm tăng cholesterol, gây xơ vữa mạch máu nuôi dưỡng thính giác.
Bị ù tai bấm huyệt có hết không?
Bấm huyệt là phương pháp hỗ trợ trị liệu rất tốt nhờ cơ chế kích thích lưu thông khí huyết và thư giãn hệ thần kinh vùng đầu mặt. Tuy nhiên, bấm huyệt chỉ có tác dụng cải thiện rõ rệt đối với các trường hợp ù tai do căng thẳng, mệt mỏi, thiếu máu cục bộ hoặc rối loạn chức năng cơ năng. Nếu nguyên nhân ù tai xuất phát từ các tổn thương thực thể như thủng màng nhĩ, viêm mủ tai giữa, xơ cứng xương tai hoặc có khối u dây thần kinh thính giác, phương pháp bấm huyệt hoàn toàn không thể chữa khỏi mà bạn bắt buộc phải có sự can thiệp của ngoại khoa hoặc thuốc điều trị từ bác sĩ.
Ù tai tuy dai dẳng nhưng bạn có thể kiểm soát bằng cách thay đổi thói quen dùng tai nghe, vệ sinh tai đúng cách, quản lý stress và duy trì lối sống lành mạnh. Hãy lắng nghe đôi tai, kiên trì áp dụng các phương pháp khoa học tại nhà và chủ động thăm khám sớm khi thấy dấu hiệu bất thường. Đây là chìa khóa quan trọng giúp bạn bảo vệ thính lực và duy trì chất lượng cuộc sống bền vững.
Nguồn tham khảo:
Trạm Y Tế phường Chợ Lớn
https://tytphuongcholon.medinet.gov.vn/benh-ve-tai-mui-hong/bai-thuoc-cai-thien-thinh-luc-giam-chung-u-tai-cmobile17208-127680.aspx
📝Nguồn tài liệu: Chọn lọc từ nhiều nguồn y tế uy tín
🔎Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tổng quan. Vui lòng tham khảo ý kiến của Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để nhận được hướng dẫn phù hợp với tình trạng sức khỏe của bạn.