Khi phát hiện khối u hoặc nốt bất thường trong phổi, nhiều người lo ngại đó là ung thư. Tuy nhiên, không phải mọi u phổi đều là ác tính. Một số trường hợp chỉ là tổn thương lành tính và cần được theo dõi hoặc điều trị phù hợp. Các xét nghiệm và kỹ thuật chẩn đoán chuyên sâu sẽ giúp xác định chính xác bản chất khối u, từ đó đưa ra hướng xử trí thích hợp. Vì vậy, người bệnh không nên quá hoang mang mà cần thăm khám và tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ.
U phổi có phải là ung thư phổi không?
Để trả lời một cách trực diện và khoa học: U phổi không đồng nghĩa với ung thư phổi.
U phổi (lung mass/lung nodule) là một thuật ngữ y khoa mang tính chất bao quát rộng, dùng để chỉ tất cả các khối tế bào hoặc nốt mô phát triển một cách bất thường, hình thành nên cấu trúc dạng đặc hoặc dạng dịch nằm trong nhu mô phổi hoặc hệ thống đường dẫn khí (phế quản, tiểu phế quản). Về mặt bản chất sinh học, u phổi được chia làm hai nhóm hoàn toàn khác biệt: U phổi lành tính và U phổi ác tính. Chỉ khi khối u đó được xác định là ác tính thì mới được gọi là ung thư phổi.
Để hiểu rõ hơn sự khác biệt mang tính quyết định này, chúng ta cần đặt hai nhóm u lên bàn cân so sánh về đặc tính sinh học:
1. U phổi lành tính (Benign Lung Tumors)
Chiếm một tỷ lệ khá lớn trong các ca phát hiện nốt mờ ở phổi (đặc biệt là các nốt có kích thước dưới 3cm). Các tế bào trong khối u lành tính phát triển rất chậm, có ranh giới rõ ràng với các mô lành xung quanh và thường được bao bọc bởi một lớp màng sợi.
Đặc điểm quan trọng nhất của u phổi lành tính là không có khả năng xâm lấn phá hủy các cấu trúc nhu mô phổi lân cận và tuyệt đối không di căn sang các cơ quan khác trong cơ thể. Nhóm này thường không gây nguy hiểm đến tính mạng và có thể chung sống hòa bình hoặc chữa khỏi hoàn toàn bằng phẫu thuật cắt bỏ.
Các dạng u phổi lành tính thường gặp bao gồm:
- U tuyến (Adenoma): Khởi phát từ các tế bào tuyến của niêm mạc phế quản.
- U sụn (Hamartoma): Đây là loại u phổi lành tính phổ biến nhất, cấu thành từ hỗn hợp các mô đảo sụn, mô mỡ và mô liên kết nội tại của phổi.
- Khối u do viêm hoặc nhiễm trùng (Granuloma): Bản chất là các vết sẹo hoặc kén mô viêm hình thành sau khi cơ thể chiến đấu với các bệnh lý nhiễm trùng cũ như lao phổi, nhiễm nấm (Histoplasmosis) hoặc áp xe phổi.
2. U phổi ác tính (Malignant Lung Tumors – Ung thư phổi)
Đây chính là ung thư phổi thực sự. Khối u này hình thành do các đột biến gen sâu sắc khiến tế bào biểu mô hô hấp tăng sinh một cách vô tổ chức, điên cuồng và mất kiểm soát. Không giống như u lành tính, u ác tính có tính chất xâm lấn tàn bạo, chúng ăn mòn, phá hủy trực tiếp các phế nang, mạch máu, thần kinh xung quanh, gây ra các triệu chứng ho ra máu, đau ngực, khó thở.
Nguy hiểm hơn, tế bào ung thư có xu hướng bong tách khỏi khối u nguyên phát, di chuyển theo dòng máu hoặc hệ bạch huyết để đến ký sinh và phá hủy các cơ quan xa như não, xương, gan, tuyến thượng thận. Ung thư phổi tiến triển rất nhanh và có tỷ lệ tử vong hàng đầu nếu không được phát hiện và điều trị đa mô thức kịp thời.
U phổi được chia thành hai nhóm lành tính và ác tính, trong đó chỉ khối u ác tính mới gọi là ung thư phổi (Nguồn: Sưu tầm)
Phương pháp chẩn đoán u phổi
Bởi vì các triệu chứng lâm sàng ban đầu của u phổi lành tính và ác tính giai đoạn sớm thường rất mơ hồ, thậm chí không có biểu hiện gì, y học hiện đại không thể chỉ dựa vào việc nghe phổi hay hỏi bệnh để đưa ra kết luận. Bác sĩ bắt buộc phải sử dụng một chuỗi các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh và phân tích tế bào học nghiêm ngặt để “vạch mặt” bản chất thực sự của khối u:
1. Chụp X-quang ngực thẳng và nghiêng
Đây thường là phương tiện sàng lọc đầu tay, tình cờ phát hiện ra các nốt mờ bất thường trong phổi khi người bệnh đi khám sức khỏe tổng quát hoặc khám vì một cơn ho kéo dài. Tuy nhiên, X-quang có độ phân giải thấp, không thể giúp bác sĩ nhìn rõ cấu trúc bên trong khối u.
2. Chụp cắt lớp vi tính (CT-scan) lồng ngực có cản quang
Đây là “tiêu chuẩn vàng” trong chẩn đoán hình ảnh đối với u phổi. Phim chụp CT-scan độ phân giải cao sẽ cung cấp hình ảnh cắt ngang chi tiết của lá phổi, giúp bác sĩ đánh giá các tiêu chí mang tính định hướng ác tính cao:
- Kích thước khối u: Khối u càng lớn (trên 3cm) thì nguy cơ ác tính càng cao.
- Đường bờ khối u: U lành tính thường có bờ tròn đều, nhẵn nhụi, rõ rệt. Trong khi u ác tính thường có bờ tua gai, gồ ghề, nham nhở như hình rễ cây ăn sâu vào mô xung quanh.
- Tính chất bên trong: Khối u có chứa các đốm vôi hóa đồng tâm, lõi mỡ (định hướng u sụn lành tính) hay có xu hướng hoại tử trung tâm, tăng cường bắt thuốc cản quang mạnh (định hướng u ác tính).
3. Chụp PET/CT (Positron Emission Tomography)
Kỹ thuật cao cấp này sử dụng một lượng nhỏ chất phóng xạ gắn với đường glucose (18F-FDG) bơm vào cơ thể. Các tế bào ung thư phổi ác tính có tốc độ chuyển hóa đường cực kỳ cao nên sẽ ngốn rất nhiều thuốc và hiện lên như những “đốm sáng rực” trên màn hình. Ngược lại, khối u lành tính thường có mức độ chuyển hóa đường rất thấp hoặc bằng không.
4. Sinh thiết và làm giải phẫu bệnh (Biopsy)
Đây là bước đi mang tính quyết định tối hậu, là bằng chứng duy nhất khẳng định u phổi có phải ung thư phổi hay không. Bác sĩ sẽ lấy một mẫu mô nhỏ từ khối u trong phổi thông qua các phương pháp:
- Nội soi phế quản: Đưa ống soi mềm qua đường mũi/miệng vào sâu trong đường thở để bấm sinh thiết nếu khối u nằm ở trung tâm gần phế quan lớn.
- Sinh thiết bằng kim xuyên thành ngực (TTNA): Dưới sự hướng dẫn của màng hình CT-scan, bác sĩ chọc một cây kim siêu nhỏ qua da ngực vào đúng tâm khối u ở vùng ngoại vi phổi để hút lấy tế bào u.
- Mẫu mô sau đó được cố định, cắt lát mỏng và nhuộm màu để bác sĩ giải phẫu bệnh quan sát hình thái tế bào dưới kính hiển vi, đưa ra kết luận chính xác 100% về bản chất khối u.
Quy trình sinh thiết phổi lấy mẫu mô làm giải phẫu bệnh là cách duy nhất xác định u lành hay dữ (Nguồn: Sưu tầm)
Cách điều trị u phổi hiệu quả hiện nay
Một khi đã có kết quả giải phẫu bệnh chính xác, chiến lược điều trị u phổi sẽ được phân tách thành hai con đường hoàn toàn khác nhau dựa trên bản chất lành hay ác của khối u đó.
Đối với u phổi lành tính
Nhìn chung, u phổi lành tính có tiên lượng cực kỳ tốt. Việc điều trị không quá phức tạp và phụ thuộc chủ yếu vào kích thước khối u cũng như việc nó có gây ra triệu chứng lâm sàng cho người bệnh hay không:
- Theo dõi định kỳ (Active Surveillance): Nếu khối u lành tính có kích thước nhỏ (dưới 1 – 2cm), không gây đau ngực, không ho, không chèn ép đường thở và có hình ảnh đặc trưng của u sụn hoặc u viêm cũ, bác sĩ thường sẽ không can thiệp phẫu thuật. Người bệnh chỉ cần tái khám và chụp lại CT-scan ngực sau mỗi 6 tháng hoặc 1 năm để đảm bảo khối u không có sự thay đổi bất thường về kích thước hay hình thái.
- Phẫu thuật loại bỏ khối u: Chỉ định phẫu thuật đối với u lành tính được đặt ra khi:
- Khối u phát triển quá lớn chèn ép vào phế quản gây xẹp phổi, viêm phổi tái diễn hoặc khiến người bệnh khó thở, ho khan kéo dài.
- Kết quả sinh thiết bằng kim chưa hoàn toàn rõ ràng, bác sĩ cần cắt u để vừa điều trị vừa làm sinh thiết trọn khối nhằm loại trừ tuyệt đối yếu tố ác tính ẩn giấu.
- Hiện nay, phẫu thuật nội soi lồng ngực (VATS) là phương pháp ưu việt nhất để cắt u phổi lành tính. Phương pháp này chỉ sử dụng vài đường rạch nhỏ từ 1 – 2cm trên thành ngực, giúp người bệnh ít đau, mất máu cực ít, hồi phục nhanh và xuất viện chỉ sau 3 – 5 ngày.
Đối với khối u ác tính
Nếu kết quả sinh thiết gọi tên “Ung thư phổi”, lộ trình điều trị sẽ trở thành một cuộc chiến toàn diện, đòi hỏi sự phối hợp đa mô thức (kết hợp nhiều phương pháp y khoa) dựa trên giai đoạn bệnh và thể trạng của bệnh nhân:
1. Phẫu thuật cắt bỏ triệt căn
Áp dụng cho ung thư phổi không tế bào nhỏ giai đoạn sớm (giai đoạn I, II và một số ít IIIa), khi khối u còn khu trú và chưa di căn xa. Phẫu thuật viên sẽ tiến hành cắt bỏ toàn bộ thùy phổi chứa khối u (hoặc cắt một phần nhu mô phổi hình chêm) kết hợp với việc nạo vét triệt để hệ thống các hạch bạch huyết vùng trung thất. Đây là phương pháp mang lại cơ hội chữa khỏi hoàn toàn cao nhất cho người bệnh.
2. Xạ trị (Radiation Therapy)
Sử dụng các chùm tia phóng xạ năng lượng cao (như tia X cường độ lớn) bắn phá chính xác vào vùng có tế bào ung thư nhằm phá hủy cấu trúc DNA của chúng, làm khối u teo nhỏ và chết đi. Xạ trị có thể kết hợp đồng thời với hóa trị cho những bệnh nhân giai đoạn III không còn khả năng phẫu thuật, hoặc dùng để xạ trị giảm nhẹ đau đớn khi ung thư đã di căn vào xương, não ở giai đoạn cuối.
3. Hóa trị (Chemotherapy)
Phương pháp truyền các dòng hóa chất độc tế bào qua đường tĩnh mạch để đi khắp cơ thể, lùng sục và tiêu diệt tất cả các tế bào ung thư đang phân chia nhanh. Hóa trị có thể dùng trước mổ để thu nhỏ u (tân bổ trợ), sau mổ để diệt sạch tế bào vi di căn còn sót lại (bổ trợ) hoặc điều trị toàn thân cho giai đoạn muộn.
Các liệu pháp điều trị ung thư phổi hiện đại phối hợp đa mô thức giúp nâng cao tỷ lệ sống sót cho bệnh nhân (Nguồn: Sưu tầm)
4. Liệu pháp nhắm trúng đích (Targeted Therapy)
Đây là một bước tiến vĩ đại của nền y học cá thể hóa. Đối với bệnh nhân ung thư phổi biểu mô tuyến giai đoạn tiến triển, bác sĩ sẽ xét nghiệm tìm kiếm các đột biến gen đặc hiệu (như EGFR, ALK, ROS1). Nếu có đột biến, người bệnh sẽ được dùng các thuốc phân tử nhỏ dạng uống (như thuốc ức chế Tyrosine Kinase – TKI).
Các thuốc này hoạt động như các “viên đạn thông minh”, chỉ tìm và khóa chặt các protein đột biến trên tế bào ung thư để dập tắt nguồn sống của u mà hoàn toàn không tàn phá các tế bào lành, giúp hạn chế tối đa các tác dụng phụ rụng tóc, nôn mửa, suy tủy của hóa trị thông thường.
5. Liệu pháp miễn dịch (Immunotherapy)
Phương pháp này không trực tiếp tiêu diệt tế bào u mà sử dụng các thuốc kháng thể đơn dòng (như các chất ức chế chốt kiểm soát miễn dịch PD-1/PD-L1) để cởi bỏ “chiếc mặt nạ ngụy trang” của tế bào ung thư phổi. Nhờ đó, hệ thống các tế bào lympho T của hệ miễn dịch tự nhiên trong cơ thể người bệnh được tái kích hoạt, tự nhận diện và tấn công tiêu diệt khối u một cách mạnh mẽ, bền vững, mang lại thời gian sống thêm kéo dài đáng kinh ngạc cho bệnh nhân giai đoạn muộn.
Phát hiện u phổi không đồng nghĩa với ung thư phổi, nhưng đây là dấu hiệu cần được đánh giá kỹ lưỡng bằng các phương pháp chẩn đoán chuyên sâu. Việc thăm khám và theo dõi kịp thời giúp xác định chính xác bản chất khối u, từ đó có hướng xử trí phù hợp. Bên cạnh đó, duy trì lối sống lành mạnh, tránh thuốc lá và tầm soát định kỳ ở nhóm nguy cơ cao là những biện pháp quan trọng giúp bảo vệ sức khỏe phổi và phát hiện bệnh sớm.
Nguồn tham khảo:
National Institutes of Health:
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8769119/
📝Nguồn tài liệu: Chọn lọc từ nhiều nguồn y tế uy tín
🔎Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tổng quan. Vui lòng tham khảo ý kiến của Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để nhận được hướng dẫn phù hợp với tình trạng sức khỏe của bạn.