Khi các xét nghiệm sàng lọc phát hiện bất thường tại tuyến tiền liệt, bác sĩ có thể chỉ định sinh thiết để chẩn đoán chính xác. Tuy nhiên, nhiều nam giới vẫn băn khoăn sinh thiết tuyến tiền liệt mất bao lâu và quy trình thực hiện ra sao. Việc tìm hiểu trước về thời gian thực hiện, các bước tiến hành và những lưu ý cần thiết sẽ giúp người bệnh chuẩn bị tốt hơn, giảm lo lắng và phối hợp hiệu quả với bác sĩ trong quá trình thăm khám.
Sinh thiết tiền liệt tuyến là gì?
Sinh thiết tiền liệt tuyến là một thủ thuật ngoại khoa có xâm lấn tối thiểu, được thực hiện bằng cách sử dụng một cây kim nhỏ, chuyên dụng để lấy ra các mẫu mô từ các vị trí khác nhau trong tuyến tiền liệt. Các mẫu mô này sau đó được gửi đến phòng thí nghiệm giải phẫu bệnh để nhuộm và soi dưới kính hiển vi.
Mục đích chính của thủ thuật này là tìm kiếm và đánh giá sự hiện diện của tế bào ung thư (u ác tính). Đây là phương pháp chẩn đoán mang tính quyết định tuyệt đối. Các kỹ thuật như siêu âm, chụp cộng hưởng từ (MRI) hay xét nghiệm máu chỉ dừng lại ở mức độ “nghi ngờ” hoặc “phát hiện tổn thương”, chứ không thể đưa ra câu trả lời chính xác về bản chất lành tính hay ác tính của khối u giống như sinh thiết.
Khi nào và tại sao cần làm sinh thiết tiền liệt tuyến?
Thủ thuật sinh thiết không phải là một xét nghiệm đại trà mà chỉ được thực hiện khi có những bằng chứng lâm sàng và cận lâm sàng cụ thể:
- Chỉ số PSA tăng cao bất thường: Kháng nguyên đặc hiệu tuyến tiền liệt (PSA) trong máu tăng cao (thường mốc trên 4 ng/ml) là tín hiệu cảnh báo đầu tiên cho thấy cơ quan này đang bị tổn thương hoặc kích ứng nghiêm trọng.
- Phát hiện bất thường qua thăm khám trực tràng (DRE): Khi bác sĩ dùng tay khám qua đường hậu môn và sờ thấy các nhân cứng, các vùng sần sùi hoặc cấu trúc tuyến tiền liệt không đều, mất rãnh giữa.
- Hình ảnh siêu âm hoặc MRI nghi ngờ: Các kết quả chẩn đoán hình ảnh ghi nhận sự xuất hiện của các vùng giảm âm bất thường hoặc các ổ tăng sinh mạch máu có xu hướng ác tính.
Lý do cần phải làm sinh thiết là để ngăn ngừa việc bỏ sót giai đoạn sớm của ung thư. Phát hiện u ác tính ở giai đoạn khu trú mang lại cơ hội điều trị khỏi hoàn toàn rất cao cho người bệnh.
Chỉ số PSA máu và kết quả khám lâm sàng là cơ sở quan trọng để chỉ định sinh thiết (Nguồn: Sưu tầm)
Sinh thiết tiền liệt tuyến mất bao lâu?
Quay trở lại với thắc mắc cốt lõi: Sinh thiết tiền liệt tuyến mất bao lâu? Trên thực tế, dòng thời gian của thủ thuật này có thể được chia nhỏ thành các mốc cụ thể để người bệnh dễ dàng hình dung:
- Thời gian lấy mẫu mô trực tiếp: Bản thân quá trình bác sĩ đưa đầu dò vào vị trí và bấm kim lấy các mẫu mô diễn ra rất nhanh chóng, thông thường chỉ mất từ 10 đến 30 phút.
- Thời gian chuẩn bị và vô cảm: Trước khi tiến hành, điều dưỡng sẽ cần khoảng 15 đến 20 phút để chuẩn bị dụng cụ, sát khuẩn vùng can thiệp và thực hiện gây tê tại chỗ hoặc gây mê tĩnh mạch cho người bệnh.
- Thời gian lưu viện theo dõi: Sau khi hoàn thành thủ thuật, người bệnh cần nằm lại tại phòng lưu viện từ 1 đến 2 tiếng. Thời gian này giúp các nhân viên y tế theo dõi các chỉ số sinh tồn (mạch, huyết áp) và đảm bảo người bệnh có thể tự đi tiểu tiện bình thường trước khi xuất viện.
Như vậy, tính cả thời gian chuẩn bị, thực hiện và theo dõi sau thủ thuật, người bệnh sẽ mất khoảng nửa ngày tại bệnh viện và hoàn toàn có thể ra về ngay trong ngày mà không cần phải nằm viện qua đêm.
Các phương pháp sinh thiết tiền liệt tuyến
Tùy theo thể trạng của bệnh nhân và vị trí của vùng tổn thương cần tiếp cận, các bác sĩ chuyên khoa sẽ lựa chọn một trong ba phương pháp phổ biến dưới đây:
Phương pháp cắt ngang qua trực tràng
Đây là kỹ thuật được áp dụng rộng rãi nhất hiện nay. Bác sĩ sẽ đưa một đầu dò siêu âm nhỏ bằng ngón tay vào trực tràng của người bệnh để quan sát rõ toàn bộ cấu trúc tuyến tiền liệt. Tiếp theo, một kim sinh thiết tự động đi kèm theo đường hướng dẫn của đầu dò sẽ xuyên qua thành trực tràng vào tuyến tiền liệt để lấy từ 10 đến 12 mẫu mô ở các vùng đối xứng nhau.
Phương pháp tầng sinh môn
Kỹ thuật này đưa kim sinh thiết đi qua vùng da nằm giữa bìu và hậu môn (gọi là vùng tầng sinh môn) để đi thẳng vào tuyến tiền liệt. Phương pháp này có ưu điểm là tránh đi qua đường trực tràng nên giảm thiểu đáng kể nguy cơ đưa vi khuẩn từ đại trực tràng vào hệ thống niệu sinh dục, hạn chế biến chứng nhiễm trùng. Kỹ thuật này thường được chọn khi cần lấy mẫu ở những vùng khó tiếp cận phía trước của tuyến.
Phương pháp qua niệu
Phương pháp này ít phổ biến hơn đối với mục đích chẩn đoán đơn thuần. Nó thường được áp dụng lồng ghép khi người bệnh đang được tiến hành phẫu thuật nội soi cắt u phì đại tuyến tiền liệt ngược dòng qua đường niệu đạo (TURP). Bác sĩ sẽ dùng dụng cụ nội soi đi qua đường tiểu để bấm lấy các mảnh mô ở vùng trung tâm của tuyến.
Việc lựa chọn phương pháp sinh thiết tùy thuộc vào vị trí tổn thương và tình trạng của người bệnh (Nguồn: Sưu tầm)
Những rủi ro có thể xảy ra khi sinh thiết tiền liệt tuyến
Mặc dù đây là một thủ thuật an toàn và diễn ra nhanh chóng, nhưng vì có sự can thiệp và làm tổn thương cơ học lên các mô, người bệnh vẫn có thể gặp phải một số tác dụng phụ hoặc biến chứng tạm thời.
Chảy máu
Chảy máu là hiện tượng hầu như người bệnh nào cũng gặp phải sau sinh thiết:
- Đi tiểu ra máu: Nước tiểu có thể nhuộm màu hồng hoặc đỏ nhạt trong vài ngày đến một tuần đầu.
- Chảy máu trực tràng: Người bệnh có thể thấy một chút máu tươi dính vào phân khi đi đại tiện nếu làm sinh thiết qua đường trực tràng.
- Tinh dịch có máu: Hiện tượng tinh dịch có màu hồng, đỏ hoặc nâu rỉ sét có thể kéo dài tương đối lâu, từ 4 đến 6 tuần sau đó. Điều này hoàn toàn bình thường do lượng máu cũ còn kẹt lại trong túi tinh và sẽ tự hết theo thời gian.
Khó tiểu tiện
Sau khi bị kim chọc hút, tuyến tiền liệt sẽ phản ứng bằng cách sưng nề nhẹ. Sự tăng kích thước tạm thời này có thể chèn ép vào đoạn niệu đạo đi xuyên qua nó, gây ra các cảm giác rắt buốt, mót tiểu liên tục hoặc tiểu khó. Một tỷ lệ nhỏ người bệnh có thể bị bí tiểu cấp tính và cần được hỗ trợ đặt ống thông tiểu tạm thời trong 1 – 2 ngày.
Nhiễm trùng
Đây là biến chứng nguy hiểm nhất cần được phòng ngừa nghiêm ngặt. Vi khuẩn từ trực tràng có thể bám theo đường kim để đi vào tuyến tiền liệt hoặc hệ tuần hoàn gây nhiễm trùng tiểu, viêm tuyến tiền liệt, thậm chí là nhiễm trùng huyết. Để giảm thiểu rủi ro này, người bệnh bắt buộc phải sử dụng thuốc kháng sinh dự phòng theo đúng phác đồ của bác sĩ.
Chuẩn bị trước khi sinh thiết tiền liệt tuyến
Để quy trình sinh thiết diễn ra thuận lợi, nhanh chóng và hạn chế tối đa các biến chứng nguy hiểm, khâu chuẩn bị tại nhà đóng vai trò vô cùng bản lề:
- Khai báo thuốc đang sử dụng: Đặc biệt là các loại thuốc chống đông máu (như Aspirin, Warfarin, Clopidogrel) hoặc thuốc giảm đau dòng NSAIDs. Người bệnh thường được yêu cầu dừng các nhóm thuốc này từ 5 đến 7 ngày trước thủ thuật để tránh xuất huyết ồ ạt.
- Tuân thủ kháng sinh dự phòng: Uống thuốc kháng sinh đúng giờ, đúng liều theo đơn bác sĩ kê trước ngày làm sinh thiết để tạo màng bảo vệ chống nhiễm khuẩn.
- Thụt tháo đại tràng: Sử dụng thuốc bơm trực tràng vào buổi sáng ngày làm thủ thuật để làm sạch hoàn toàn phân, giúp đầu dò siêu âm quan sát rõ ràng và giảm lượng vi khuẩn tại vùng can thiệp.
- Nhịn ăn nếu cần thiết: Nếu phương pháp vô cảm được chọn là gây mê, người bệnh cần nhịn ăn và uống nước hoàn toàn ít nhất 6 tiếng trước giờ làm thủ thuật.
Chăm sóc sau khi sinh thiết tiền liệt tuyến
Việc tự chăm sóc bản thân tại nhà sau khi xuất viện sẽ giúp các vết thương nhỏ ở tuyến tiền liệt mau lành và hạn chế tối đa các rủi ro không đáng có:
- Tăng cường uống nước: Uống từ 2 đến 2,5 lít nước mỗi ngày để tăng lưu lượng nước tiểu, giúp rửa trôi các cục máu đông nhỏ và làm sạch đường tiểu liên tục.
- Tránh vận động mạnh: Trong vòng 5 – 7 ngày sau thủ thuật, tuyệt đối không làm các công việc nặng, không mang vác vật cồng kềnh, không chạy bộ và đặc biệt là không đạp xe vì yên xe sẽ tỳ đè trực tiếp lên vùng tuyến tiền liệt đang bị tổn thương.
- Kiêng quan hệ tình dục: Không thực hiện các hành vi tình dục hoặc thủ dâm dẫn đến xuất tinh trong vòng ít nhất 1 tuần đầu sau sinh thiết.
- Theo dõi các dấu hiệu cảnh báo: Nếu xuất hiện tình trạng sốt cao, rét run, đau quặn bụng dưới, chảy máu tươi liên tục hoặc hoàn toàn không thể đi tiểu, người bệnh cần quay lại bệnh viện cấp cứu ngay lập tức.
Các câu hỏi thường gặp về sinh thiết tiền liệt tuyến (FAQs)
Chi phí sinh thiết tiền liệt tuyến là bao nhiêu?
Mức chi phí cho một ca sinh thiết tuyến tiền liệt thường dao động khá lớn, tùy thuộc vào cơ sở y tế thực hiện (bệnh viện công hay bệnh viện tư), phương pháp sinh thiết và loại thuốc vô cảm sử dụng. Thông thường, mức giá trọn gói bao gồm cả công làm thủ thuật và chi phí đọc kết quả giải phẫu bệnh sẽ nằm trong khoảng từ vài triệu đến mười mấy triệu đồng. Người bệnh có thẻ Bảo hiểm Y tế đúng tuyến sẽ được hỗ trợ chi trả một phần theo quy định của Bộ Y tế.
Sinh thiết tuyến tiền liệt bao lâu có kết quả?
Dù quá trình lấy mẫu chỉ mất khoảng vài chục phút, nhưng thời gian để nhận được kết quả giải phẫu bệnh cuối cùng thường kéo dài từ 5 đến 7 ngày làm việc. Khoảng thời gian này là cần thiết để các kỹ thuật viên phòng thí nghiệm thực hiện các bước xử lý mô phức tạp bao gồm: cố định mẫu trong formalin, đúc khối parafin, cắt mỏng mô, nhuộm màu đặc hiệu và cuối cùng là bác sĩ giải phẫu bệnh phải soi tỉ mỉ dưới kính hiển vi để đưa ra kết luận chính xác nhất.
Sinh thiết tiền liệt tuyến có đau không?
Hầu hết nam giới đều cảm thấy lo sợ cảm giác đau khi nghe đến việc dùng kim đâm vào cơ thể. Tuy nhiên, trong thực tế quy trình này luôn đi kèm với các biện pháp giảm đau hiệu quả. Bác sĩ sẽ tiến hành bơm gel gây tê vào trực tràng hoặc tiêm thuốc tê trực tiếp vào vùng thần kinh xung quanh tuyến tiền liệt. Do đó, trong suốt quá trình thực hiện, bạn sẽ chỉ cảm thấy một áp lực nhẹ, cảm giác hơi tức hoặc thốn nhẹ mỗi khi kim bấm lấy mẫu mô chứ không phải là cơn đau dữ dội. Đối với những trường hợp bệnh nhân có tâm lý quá lo âu, liệu pháp gây mê tĩnh mạch nhẹ nhàng sẽ giúp bạn ngủ thiếp đi và hoàn toàn không có cảm giác gì trong suốt thời gian làm thủ thuật.
Sử dụng các biện pháp gây tê hiện đại giúp kiểm soát tốt cảm giác khó chịu cho người bệnh (Nguồn: Sưu tầm)
Tóm lại, câu trả lời cho việc sinh thiết tiền liệt tuyến mất bao lâu là bản thân thủ thuật diễn ra rất nhanh chóng, chỉ từ 10 đến 30 phút và người bệnh hoàn toàn có thể ra về trong ngày. Đừng để những lo lắng về mặt thời gian hay cảm giác đau đớn cản trở việc thực hiện một thủ thuật y khoa có ý nghĩa sống còn giúp phát hiện sớm và điều trị hiệu quả các bệnh lý u ác tính.
Nguồn tham khảo:
Wikipedia
https://en.wikipedia.org/wiki/Prostate_biopsy
Mayor Clinic
https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/prostate-biopsy/about/pac-20384734
📝Nguồn tài liệu: Chọn lọc từ nhiều nguồn y tế uy tín
🔎Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tổng quan. Vui lòng tham khảo ý kiến của Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để nhận được hướng dẫn phù hợp với tình trạng sức khỏe của bạn.