Lao phổi và ung thư phổi đều có thể gây ho kéo dài, đau ngực, khó thở và sụt cân nên dễ bị nhầm lẫn. Tuy nhiên, đây là hai bệnh lý có nguyên nhân, tiên lượng và phương pháp điều trị hoàn toàn khác nhau. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường và thăm khám chuyên khoa kịp thời giúp chẩn đoán chính xác, tránh điều trị sai hướng và nâng cao hiệu quả kiểm soát bệnh.
Cách phân biệt lao phổi và ung thư phổi
Điểm mấu chốt đầu tiên để phân biệt hai căn bệnh này nằm ở bản chất và nguyên nhân gốc rễ gây ra bệnh:
- Lao phổi: Là một bệnh lý truyền nhiễm do vi khuẩn lao có tên khoa học là Mycobacterium tuberculosis gây ra. Bệnh có khả năng lây lan rất mạnh từ người sang người thông qua đường hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc khạc nhổ, phát tán vi khuẩn vào không khí.
- Ung thư phổi: Là một bệnh lý ác tính không lây nhiễm, hình thành do các tế bào biểu mô phế quản, phế nang bị đột biến gen, phát triển vô tổ chức và mất kiểm soát. Các tế bào này tạo thành khối u ác tính tại phổi, có khả năng xâm lấn các mô xung quanh và di căn (di chuyển) đến các cơ quan xa như xương, não, gan.
Mặc dù cả hai bệnh đều gây tổn thương ở phổi, nhưng các đặc điểm triệu chứng chi tiết dưới đây sẽ giúp chúng ta nhận diện rõ ràng hơn sự khác biệt của chúng.
Triệu chứng của lao phổi
Bệnh lao phổi tiến triển theo xu hướng nhiễm trùng mạn tính. Khi hệ miễn dịch của cơ thể không thể ức chế được vi khuẩn lao, các triệu chứng đặc trưng sau sẽ xuất hiện:
- Ho kéo dài: Người bệnh thường bị ho dai dẳng trên 3 tuần. Cơn ho có thể là ho khan, ho có đờm đặc màu vàng, xanh hoặc ho ra máu tươi (do vi khuẩn lao phá hủy các mạch máu nhỏ trong hang lao).
- Sốt nhẹ về chiều và tối: Đây là đặc điểm nhiễm trùng vô cùng điển hình của bệnh lao. Người bệnh thường có cảm giác hâm hấp sốt, nhiệt độ tăng nhẹ vào khoảng xế chiều kèm theo cảm giác ớn lạnh dọc sống lưng.
- Đổ mồ hôi trộm ban đêm: Ngay cả khi thời tiết mát mẻ hoặc nằm phòng điều hòa, người bệnh vẫn bị vã mồ hôi rất nhiều vào ban đêm khi đang ngủ, khiến quần áo và chăn màn ướt đẫm.
- Sụt cân nhanh kèm suy kiệt: Độc tố của vi khuẩn lao khiến cơ thể chán ăn, mệt mỏi kinh niên và sụt cân một cách rõ rệt trong thời gian ngắn (có thể mất từ 3 đến 5 kg chỉ trong vài tuần).
Sốt nhẹ về chiều và ho ra máu là những dấu hiệu cảnh báo bệnh lao phổi điển hình (Nguồn: Sưu tầm)
Triệu chứng của ung thư phổi
Khác với lao phổi, ung thư phổi ở giai đoạn đầu diễn tiến cực kỳ âm thầm và hầu như không có triệu chứng rõ rệt. Khi khối u phát triển lớn hơn hoặc chèn ép vào các cấu trúc xung quanh, các biểu hiện sẽ bộc phát một cách liên tục và có xu hướng ngày càng nặng nề hơn:
- Ho dai dẳng tăng dần: Cơn ho xuất hiện liên tục, thay đổi tính chất ho (từ ho khan chuyển sang ho có đờm dính máu) và hoàn toàn không thuyên giảm khi dùng các loại thuốc ho thông thường.
- Đau ngực dữ dội: Người bệnh có cảm giác đau tức ngực cố định ở một vị trí. Cơn đau có xu hướng nhói lên khi hít thở sâu, khi ho hoặc khi vận động mạnh do khối u đã xâm lấn vào màng phổi hoặc thành ngực.
- Khó thở, thở khò khè: Khối u ác tính tăng kích thước sẽ gây bít tắc lòng phế quản, làm xẹp một phần phổi hoặc gây ra tình trạng tràn dịch màng phổi, khiến diện tích trao đổi oxy bị thu hẹp đáng kể.
- Khàn tiếng, nuốt nghẹn: Nếu khối u hoặc các hạch bạch huyết di căn chèn ép vào dây thần kinh thanh quản quặt ngược hoặc chèn vào thực quản, người bệnh sẽ bị khàn giọng kéo dài hoặc khó nuốt.
- Hội chứng cận ung thư và di căn: Người bệnh có thể bị đau nhức xương khớp dữ dội (di căn xương), đau đầu, nôn mửa, yếu liệt nửa người (di căn não) hoặc nổi các hạch cứng, cố định ở vùng cổ, thượng đòn.
Lao phổi và ung thư phổi được điều trị như thế nào?
Do nguyên nhân gốc rễ và cơ chế bệnh sinh hoàn toàn khác biệt, phác đồ điều trị của hai căn bệnh này thuộc hai phạm trù y khoa tách biệt hoàn toàn.
Phương pháp điều trị lao phổi
Bệnh lao phổi nếu được phát hiện kịp thời hoàn toàn có thể chữa khỏi hoàn toàn bằng các loại thuốc kháng lao chuyên biệt. Nguyên tắc cốt lõi trong điều trị lao là phải tuân thủ nghiêm ngặt nguyên lý: Đúng phác đồ – Đủ liều lượng – Đều đặn mỗi ngày – Đủ thời gian.
- Sử dụng thuốc kháng lao phối hợp: Bác sĩ sẽ kết hợp nhiều loại thuốc kháng lao mạnh cùng lúc (như Rifampicin, Isoniazid, Pyrazinamide, Ethambutol) để tiêu diệt vi khuẩn ở các trạng thái phát triển khác nhau và ngăn ngừa hiện tượng kháng thuốc.
- Thời gian điều trị kéo dài: Một phác đồ điều trị lao thông thường kéo dài ít nhất từ 6 đến 9 tháng, chia làm hai giai đoạn: giai đoạn tấn công (2 tháng đầu để dập tắt sự nhân lên của vi khuẩn) và giai đoạn duy trì (các tháng sau để tiêu diệt tận gốc vi khuẩn còn sót lại).
- Theo dõi chặt chẽ: Người bệnh cần được xét nghiệm lại đờm và chụp X-quang phổi định kỳ để đánh giá mức độ đáp ứng thuốc, đồng thời kiểm tra chức năng gan, thận vì thuốc kháng lao có độc tính khá cao trên các cơ quan này.
Sử dụng thuốc kháng lao đúng giờ và đủ liệu trình giúp người bệnh khỏi hoàn toàn (Nguồn: Sưu tầm)
Phương pháp điều trị ung thư phổi
Đối với u ác tính tại phổi, việc điều trị là một cuộc chiến đa mô thức phức tạp, phụ thuộc vào loại giải phẫu bệnh (ung thư phổi tế bào nhỏ hay không tế bào nhỏ) và giai đoạn tiến triển của bệnh:
- Phẫu thuật: Đây là lựa chọn hàng đầu cho ung thư phổi giai đoạn sớm khi khối u còn khu trú, chưa có hiện tượng di căn xa. Bác sĩ sẽ tiến hành phẫu thuật cắt bỏ một thùy phổi hoặc toàn bộ một bên phổi chứa khối u kèm theo nạo vét các hạch bạch huyết xung quanh.
- Hóa trị: Sử dụng các thuốc hóa chất truyền qua đường tĩnh mạch để tiêu diệt các tế bào ung thư đang phân chia nhanh trong toàn bộ cơ thể. Hóa trị có thể dùng trước phẫu thuật để làm nhỏ khối u hoặc sau phẫu thuật để tiêu diệt nốt các tế bào ác tính còn sót lại.
- Xạ trị: Dùng các tia bức xạ có năng lượng cao hướng trực tiếp vào khối u để phá hủy cấu trúc DNA của tế bào ác tính, làm teo u hoặc giảm các triệu chứng đau đớn cho người bệnh ở giai đoạn muộn.
- Liệu pháp nhắm trúng đích và miễn dịch: Đây là những bước tiến mang tính cách mạng của y học hiện đại. Thuốc nhắm trúng đích sẽ tấn công trực tiếp vào các dấu ấn phân tử hoặc đột biến gen cụ thể trên tế bào ung thư mà ít làm tổn hại tế bào lành. Trong khi đó, liệu pháp miễn dịch giúp kích hoạt lại hệ thống phòng thủ của chính cơ thể người bệnh để tự nhận diện và tiêu diệt khối u ác tính.
Bệnh lao phổi có thể dẫn đến ung thư không?
Một câu hỏi khiến rất nhiều người bệnh lao hoang mang là: Liệu bệnh lao phổi có thể diễn tiến hoặc biến chứng thành ung thư phổi hay không? Các nghiên cứu y học dịch tễ học quy mô lớn đã đưa ra lời giải đáp khoa học cho vấn đề này.
Về mặt bản chất sinh học, vi khuẩn lao không trực tiếp làm biến đổi gen của tế bào để tạo thành tế bào ung thư. Tuy nhiên, bệnh lao phổi được xác định là một yếu tố nguy cơ độc lập làm tăng khả năng mắc ung thư phổi về sau. Lý do là vì:
- Tổn thương xơ sẹo kéo dài: Sau khi vi khuẩn lao được tiêu diệt, chúng thường để lại các tổn thương xơ hóa, các vết sẹo hang lao hoặc vôi hóa bên trong nhu mô phổi. Những vùng mô sẹo này bị sừng hóa, giảm lưu thông mạch máu và liên tục bị kích ứng viêm mạn tính. Quá trình viêm kéo dài nhiều năm tại vùng sẹo là môi trường lý tưởng kích thích sự đột biến bất thường của biểu mô phế quản, dễ hình thành ung thư biểu mô dạng vảy tại chính vị trí sẹo lao cũ.
- Suy giảm chức năng phòng thủ: Sự tấn công của vi khuẩn lao làm suy yếu hệ thống miễn dịch tại chỗ của phổi, khiến phổi giảm khả năng tự đào thải các chất độc hại hít vào từ môi trường (khói thuốc lá, bụi mịn, hóa chất). Điều này gián tiếp làm tăng mức độ tổn thương tế bào.
- Sự đồng hành của các yếu tố nguy cơ: Rất nhiều bệnh nhân bị lao phổi đồng thời cũng là người có thói quen hút thuốc lá lâu năm. Sự kết hợp giữa tổn thương nhu mô do lao và các chất độc trong khói thuốc làm tăng nguy cơ xuất hiện u ác tính lên gấp nhiều lần.
Do đó, những người có tiền sử từng mắc lao phổi, ngay cả khi đã được điều trị khỏi hoàn toàn, vẫn cần duy trì thói quen khám sức khỏe định kỳ, tầm soát phổi bằng phương pháp chụp cắt lớp vi tính liều thấp (LDCT) để phát hiện sớm các biến đổi bất thường ở vùng sẹo lao cũ.
Tầm soát định kỳ là giải pháp cần thiết cho người có tiền sử tổn thương xơ sẹo do lao phổi (Nguồn: Sưu tầm)
Việc phân biệt lao phổi và ung thư phổi có ý nghĩa quan trọng trong lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp. Khi xuất hiện các triệu chứng hô hấp kéo dài như ho, đau ngực hoặc khó thở, người bệnh nên thăm khám sớm tại cơ sở y tế để được đánh giá bằng các xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh cần thiết. Phát hiện đúng bệnh từ giai đoạn sớm không chỉ giúp nâng cao hiệu quả điều trị mà còn góp phần bảo vệ chức năng hô hấp và chất lượng cuộc sống lâu dài.
Nguồn tham khảo:
PubMed Central
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3876596/
📝Nguồn tài liệu: Chọn lọc từ nhiều nguồn y tế uy tín
🔎Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tổng quan. Vui lòng tham khảo ý kiến của Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để nhận được hướng dẫn phù hợp với tình trạng sức khỏe của bạn.