Trong quá trình điều trị ung thư phổi, tập luyện phù hợp giúp cải thiện chức năng hô hấp, tăng sức bền và giảm mệt mỏi cho người bệnh. Ngược lại, việc nằm yên kéo dài có thể làm suy giảm dung tích phổi và teo cơ hô hấp. Các bài tập nhẹ nhàng, phù hợp với thể trạng và có hướng dẫn từ chuyên gia y tế sẽ hỗ trợ phục hồi thể lực, giảm tác dụng phụ của điều trị và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh ung thư phổi.
Ung thư phổi có chữa được không?
Khả năng chữa khỏi của bệnh ung thư phổi phụ thuộc hoàn toàn vào hai yếu tố cốt lõi: Thể bệnh mô học (ung thư phổi tế bào nhỏ hay không tế bào nhỏ) và Giai đoạn phát hiện bệnh.
- Đối với ung thư phổi không tế bào nhỏ (NSCLC): Đây là thể bệnh phổ biến hơn (chiếm khoảng 85% tổng số ca). Nếu bệnh được phát hiện ở giai đoạn rất sớm (Giai đoạn 1 hoặc 2), khi các tế bào ác tính mới chỉ khu trú trong nhu mô phổi và chưa di căn hạch vùng, phẫu thuật triệt căn cắt bỏ thùy phổi kết hợp nạo vét hạch hoàn toàn có thể giúp người bệnh được chữa khỏi hoàn toàn. Tuy nhiên, nếu phát hiện ở giai đoạn tiến triển tại chỗ hoặc di căn xa (Giai đoạn 3, 4), mục tiêu điều trị sẽ chuyển từ “chữa khỏi” sang “kiểm soát u kéo dài”, thu nhỏ kích thước khối u và giảm nhẹ triệu chứng bằng cách phối hợp hóa trị, xạ trị, thuốc nhắm trúng đích hoặc liệu pháp miễn dịch.
- Đối với ung thư phổi tế bào nhỏ (SCLC): Đây là thể bệnh có độ ác tính cực kỳ cao, tế bào u phân chia rất nhanh và có xu hướng di căn sang các cơ quan khác ngay từ giai đoạn rất sớm. Do đó, phẫu thuật rất hiếm khi được áp dụng cho thể bệnh này. Thay vào đó, điều trị bằng hóa chất kết hợp xạ trị là phác đồ ưu tiên hàng đầu. Mặc dù tế bào u rất nhạy cảm với hóa – xạ trị ban đầu nhưng bệnh lại rất dễ tái phát và kháng thuốc, khiến việc chữa khỏi hoàn toàn ở thể bệnh này gặp nhiều thử thách lớn.
Người mắc ung thư phổi sống được bao lâu?
Tiên lượng về thời gian sống thêm của bệnh nhân ung thư phổi thay đổi rất lớn tùy theo từng giai đoạn lâm sàng khi bắt đầu tiếp nhận điều trị:
- Giai đoạn khu trú (Giai đoạn sớm): Đối với bệnh nhân ung thư phổi không tế bào nhỏ phát hiện ở giai đoạn 1, tỷ lệ sống thêm sau 5 năm có thể đạt từ 70% đến 90%. Đây là con số rất khả quan nếu người bệnh tuân thủ đúng phác đồ phẫu thuật.
- Giai đoạn tiến triển tại vùng: Khi khối u đã lan rộng ra các hạch bạch huyết ở vùng trung thất hoặc xâm lấn các cấu trúc lân cận (Giai đoạn 3), tỷ lệ sống thêm sau 5 năm dao động khoảng 15% đến 35%. Việc ứng dụng các thuốc miễn dịch bổ trợ sau hóa – xạ trị đồng thời hiện nay đang giúp kéo dài thời gian sống của nhóm bệnh nhân này một cách đáng kể.
- Giai đoạn di căn xa (Giai đoạn muộn): Khi tế bào ung thư đã theo đường máu và hạch bạch huyết di căn đến các cơ quan xa như xương, gan, não, tuyến thượng thận (Giai đoạn 4), tỷ lệ sống thêm sau 5 năm thường dưới 10%. Mặc dù vậy, với sự ra đời của các thế hệ thuốc trúng đích (TKIs) dành cho bệnh nhân có đột biến gen (như EGFR, ALK, ROS1) và liệu pháp miễn dịch, nhiều bệnh nhân giai đoạn muộn vẫn có thể kéo dài sự sống thêm nhiều năm với chất lượng cuộc sống rất tốt.
Tập luyện ở người mắc bệnh ung thư phổi có vai trò gì?
Vận động thể chất không chỉ đơn thuần là các động tác cơ học mà là một liệu pháp hỗ trợ điều trị có giá trị lâm sàng lớn đối với người bệnh ung thư phổi:
- Cải thiện tối đa chức năng hô hấp: Các tế bào u và tổn thương xơ hóa sau xạ trị làm giảm độ đàn hồi của nhu mô phổi. Tập luyện giúp tăng cường sức mạnh cho cơ hoành và cơ liên sườn, mở rộng dung tích sống của phổi, từ đó giúp người bệnh hít thở sâu hơn, giảm hẳn cảm giác hụt hơi, hụt dòng khí khi giao tiếp hoặc vận động hằng ngày.
- Đập tan hội chứng mệt mỏi do ung thư (CRF): Mệt mỏi mạn tính là tác dụng phụ phổ biến nhất do hóa – xạ trị tàn phá cơ thể. Các nghiên cứu y khoa chứng minh vận động nhẹ nhàng kích thích quá trình tuần hoàn máu, tăng cường tưới máu oxy đến các mô cơ quan, thúc đẩy chuyển hóa năng lượng ở cấp độ tế bào, giúp người bệnh bớt cảm giác rã rời, uể oải.
- Ngăn ngừa biến chứng teo cơ và huyết khối: Nằm bất động quá lâu khiến khối lượng cơ bắp tiêu giảm nhanh chóng (suy mòn cơ). Tập luyện giúp duy trì sức bền của cơ chi dưới, kích thích máu tĩnh mạch trở về tim tốt hơn, giảm thiểu nguy cơ hình thành cục máu đông trong tĩnh mạch sâu (DVT) – một biến chứng cực kỳ nguy hiểm ở bệnh nhân ung thư.
- Giải tỏa áp lực tâm lý, cải thiện giấc ngủ: Quá trình vận động kích thích não bộ giải phóng các endorphin – hormone mang lại cảm giác tích cực, giúp người bệnh giải tỏa lo âu, trầm cảm, ăn ngon miệng hơn và có được giấc ngủ sâu, tái tạo năng lượng cho cơ thể.
Tập luyện khoa học giúp cải thiện dung tích phổi, hỗ trợ nâng cao thể trạng trước các đợt chụp chiếu theo dõi u (Nguồn: Sưu tầm)
Những bài tập luyện tốt cho người mắc bệnh ung thư phổi
Chương trình tập luyện ở người mắc bệnh ung thư phổi cần được xây dựng theo nguyên tắc: Tác động thấp, tăng dần liều lượng và tập trung vào kiểm soát hơi thở. Dưới đây là các nhóm bài tập được các chuyên gia phục hồi chức năng khuyến cáo:
Tập thở
Đây là bài tập cơ bản và quan trọng nhất, có thể thực hiện ngay tại giường bệnh ở bất kỳ giai đoạn nào:
- Thở chúm môi (Purse-lip breathing): Hít vào từ từ bằng mũi trong vòng 2 nhịp, sau đó chúm môi lại như đang huýt sáo và thổi hơi ra chậm rãi trong vòng 4 nhịp (thời gian thở ra gấp đôi thời gian hít vào). Bài tập này giúp giữ cho các đường dẫn khí nhỏ không bị xẹp lại khi thở ra, giúp tống xuất lượng khí cặn trong phổi ra ngoài nhiều hơn.
- Thở cơ hoành (Thở bụng): Đặt một tay lên ngực, một tay lên bụng. Hít vào chậm qua mũi sao cho bàn tay trên bụng cảm nhận được bụng phình lên (ngực giữ nguyên ít di động). Sau đó hóp bụng lại và thở ra từ từ qua miệng. Bài tập này giúp tối ưu hóa hoạt động của cơ hoành, giảm bớt sự phụ thuộc vào các cơ hô hấp phụ ở cổ và vai.
Giãn căng ngực
Bài tập này đặc biệt có lợi cho bệnh nhân sau phẫu thuật lồng ngực hoặc sau các đợt xạ trị vùng ngực để tránh co rút cơ và dây chằng:
- Thực hiện: Người bệnh ngồi thẳng lưng, đan hai tay ra sau gáy hoặc mở rộng hai tay sang hai bên. Từ từ hít vào sâu đồng thời ưỡn ngực ra phía trước, ép hai bả vai lại với nhau để lồng ngực được giãn nở tối đa. Giữ lại trong 3 giây rồi thở ra chậm rãi, thả lỏng cơ thể. Thực hiện lặp lại từ 5 đến 10 lần.
Các bài thể dục
Các bài tập thể dục vận động các khớp vai, khớp háng, nâng tay, nâng chân nhẹ nhàng tại chỗ giúp bôi trơn các khớp, tăng tính linh hoạt cho hệ cơ xương, ngăn ngừa tình trạng cứng khớp do nằm lâu một tư thế.
Bài tập aerobic
Các hoạt động như đi bộ chậm trên mặt phẳng, đạp xe đạp lực kế cố định ở mức nhẹ được coi là các bài tập aerobic tuyệt vời. Chúng giúp rèn luyện hệ tim mạch hoạt động bền bỉ hơn, tăng khả năng vận chuyển oxy của hồng cầu mà không bắt phổi phải làm việc quá tải. Bệnh nhân nên bắt đầu với khoảng 5 – 10 phút đi bộ mỗi ngày, sau đó tăng dần lên 20 – 30 phút tùy theo khả năng dung nạp của cơ thể.
Tập yoga và thái cực quyền
Các bộ môn này là sự kết hợp hoàn hảo giữa vận động thể chất nhẹ nhàng, kéo giãn cơ bắp và kiểm soát hơi thở sâu. Thái cực quyền (Tai Chi) với các chuyển động chậm, uyển chuyển còn giúp người bệnh ung thư cải thiện khả năng giữ thăng bằng, giảm nguy cơ té ngã do yếu cơ hoặc do tác dụng phụ gây tê bì đầu ngón chân của hóa chất.
Các chuyển động nhẹ nhàng của yoga kết hợp thở sâu hỗ trợ tuần hoàn máu và điều hòa các chỉ số sinh học (Nguồn: Sưu tầm)
Các lưu ý khi tập luyện ở người mắc bệnh ung thư phổi
Để đảm bảo an toàn tuyệt đối và tránh các chấn thương hoặc biến chứng nguy hiểm, người bệnh và gia đình cần tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc sau:
- Bắt buộc phải tham vấn ý kiến bác sĩ điều trị: Trước khi bắt đầu bất kỳ chương trình tập luyện nào, hãy thảo luận với bác sĩ ung bướu để được đánh giá toàn diện về: chức năng hô hấp hiện tại, tình trạng di căn xương (nếu có di căn xương cột sống hoặc xương đùi, cần tránh hoàn toàn các bài tập chịu lực hoặc vặn xoắn mạnh vì nguy cơ gãy xương bệnh lý rất cao), và số lượng tế bào máu (hồng cầu, tiểu cầu).
- Lắng nghe cơ thể và tuân thủ nguyên tắc “từ từ”: Đừng cố gắng ép bản thân phải đạt được mục tiêu ngay lập tức. Hãy bắt đầu bằng những động tác đơn giản nhất, liều lượng ngắn nhất. Nếu cảm thấy cơ thể mệt mỏi, hãy nghỉ ngơi. Ngày hôm sau có thể tập lại với cường độ nhẹ hơn.
- Nhận biết các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm để DỪNG TẬP ngay lập tức: Người bệnh cần ngừng tập ngay và thông báo cho nhân viên y tế nếu xuất hiện một trong các triệu chứng sau trong lúc tập:
- Đau ngực, tức ngực dữ dội hoặc có cảm giác đè nén ở vùng tim.
- Khó thở đột ngột, thở dốc, không thể nói hết một câu ngắn.
- Chóng mặt, hoa mắt, nhìn mờ, cảm giác sắp ngất xỉu.
- Ho ra máu tươi hoặc khạc đờm có lẫn máu dòng lớn.
- Đau nhức đột ngột tại các vị trí xương khớp.
- Lưu ý về môi trường tập luyện: Người bệnh ung thư phổi có hệ miễn dịch suy yếu và hệ hô hấp nhạy cảm. Do đó, cần tránh tập luyện ở những nơi có không khí ô nhiễm, nhiều khói bụi, khói thuốc lá, hoặc nơi quá đông người để phòng ngừa nguy cơ nhiễm trùng hô hấp. Nên tập ở không gian thoáng mát, sạch sẽ, kín gió lùa. Nếu thời tiết quá lạnh hoặc quá nóng, nên ưu tiên tập luyện các bài tập tại chỗ trong nhà.
- Đảm bảo bổ sung đủ nước: Người bệnh nên uống vài ngụm nước ấm nhỏ trước, trong và sau khi tập luyện để giữ cho niêm mạc đường thở không bị khô, hỗ trợ quá trình làm loãng đờm dễ dàng hơn.
Người bệnh nên phối hợp kiểm tra sức khỏe định kỳ để bác sĩ điều chỉnh cường độ tập luyện phù hợp với từng giai đoạn phác đồ (Nguồn: Sưu tầm)
Tóm lại, việc thiết lập thói quen tập luyện ở người mắc bệnh ung thư phổi là một phần không thể tách rời của phác đồ chăm sóc toàn diện. Vận động đúng cách, kết hợp giữa các bài tập thở sâu và các hoạt động thể chất nhẹ nhàng sẽ tiếp thêm nguồn năng lượng tích cực, giúp lá phổi tăng cường chức năng thông khí để người bệnh có đủ sức mạnh, kiên cường vượt qua các liệu trình điều trị cam go.
Nguồn tham khảo:
https://www.hopkinsmedicine.org/health/conditions-and-diseases/lung-cancer/exercising-with-lung-cancer
https://www.lungevity.org/blogs/exercise-and-lung-cancer-low-impact-workouts
📝Nguồn tài liệu: Chọn lọc từ nhiều nguồn y tế uy tín
🔎Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tổng quan. Vui lòng tham khảo ý kiến của Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để nhận được hướng dẫn phù hợp với tình trạng sức khỏe của bạn.