Tiêm chủng vaccine COVID-19 đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng hàng rào miễn dịch cộng đồng và bảo vệ sức khỏe cá nhân trước những biến chứng nguy hiểm của virus SARS-CoV-2. Tuy nhiên, hiệu quả của vaccine không chỉ phụ thuộc vào chất lượng thuốc mà còn chịu tác động lớn bởi cách chăm sóc cơ thể của mỗi người.
Vaccine COVID-19 là gì và vì sao cần theo dõi sau tiêm?
Vaccine COVID-19 là loại vaccine được bào chế nhằm kích thích hệ thống miễn dịch tạo ra kháng thể đặc hiệu chống lại virus SARS-CoV-2. Hiện nay có nhiều công nghệ sản xuất khác nhau như vaccine mRNA, vaccine vector virus hay vaccine bất hoạt. Sau khi tiêm, cơ thể bắt đầu quá trình nhận diện thành phần của virus và tập dượt phản ứng phòng vệ. Đây là giai đoạn hệ miễn dịch hoạt động mạnh mẽ, dẫn đến các phản ứng tự nhiên như sốt, đau mỏi cơ hoặc sưng tại chỗ tiêm. Việc theo dõi sau tiêm là vô cùng cần thiết để phân biệt giữa các phản ứng thông thường và các dấu hiệu bất thường hiếm gặp. Việc nắm rõ các quy tắc chăm sóc sức khỏe giúp các bạn chủ động xử lý tình huống, đảm bảo an toàn tuyệt đối cho bản thân trong suốt quá trình tạo miễn dịch.
Sau khi tiêm vaccine COVID-19 cần làm gì?
Sau khi kim tiêm được rút ra, hành trình tạo miễn dịch của cơ thể mới chính thức bắt đầu. Các bạn cần thực hiện đúng các chỉ dẫn của nhân viên y tế để quá trình này diễn ra suôn sẻ.
Nghỉ ngơi và theo dõi sức khỏe tại nhà
Việc đầu tiên và quan trọng nhất sau khi tiêm là dành thời gian cho cơ thể nghỉ ngơi. Các bạn nên sắp xếp công việc để có ít nhất 2 đến 3 ngày thư giãn, tránh làm việc căng thẳng hay chịu áp lực tâm lý lớn. Việc theo dõi sức khỏe tại nhà cần được thực hiện liên tục trong ít nhất 7 ngày đầu, đặc biệt là trong 3 ngày đầu tiên sau tiêm. Hãy luôn chuẩn bị sẵn nhiệt kế để kiểm tra nhiệt độ cơ thể thường xuyên và có người thân bên cạnh để hỗ trợ khi cần thiết. Một giấc ngủ sâu và đủ giấc sẽ giúp hệ miễn dịch vận hành hiệu quả hơn trong việc xử lý vaccine.
Theo dõi các phản ứng thông thường sau tiêm
Phần lớn mọi người sẽ gặp các phản ứng nhẹ sau khi tiêm vaccine COVID-19. Các dấu hiệu phổ biến bao gồm sốt nhẹ hoặc sốt cao (thường dưới 39 độ C), đau đầu, mệt mỏi, đau cơ, ớn lạnh hoặc sưng đỏ tại vị trí tiêm. Đây là những tín hiệu cho thấy cơ thể các bạn đang đáp ứng tốt với vaccine. Những triệu chứng này thường xuất hiện trong vòng 12 đến 24 giờ sau tiêm và sẽ tự thuyên giảm sau 2 đến 3 ngày. Trong trường hợp này, các bạn chỉ cần uống đủ nước, mặc quần áo thoáng mát và nghỉ ngơi để cơ thể tự phục hồi.
Khi nào cần liên hệ cơ sở y tế
Mặc dù các biến chứng nặng sau tiêm là rất hiếm, nhưng các bạn tuyệt đối không được chủ quan. Hãy liên hệ ngay với cơ quan y tế hoặc đến bệnh viện gần nhất nếu xuất hiện các dấu hiệu như: sốt cao trên 39 độ C kéo dài hoặc không đáp ứng với thuốc hạ sốt; đau ngực, khó thở, tim đập nhanh; sưng nề vùng mặt, môi hoặc cổ họng; phát ban nhanh trên da; đau bụng dữ dội hoặc đau đầu không thuyên giảm. Việc phát hiện và can thiệp y tế sớm đối với các phản ứng dị ứng hoặc biến chứng hiếm gặp như viêm cơ tim sẽ giúp bảo vệ sức khỏe và tính mạng của các bạn một cách tốt nhất.
Việc theo dõi sức khỏe sát sao giúp các bạn phát hiện sớm các phản ứng bất thường sau tiêm (Nguồn: Sưu tầm)
Sau tiêm vaccine COVID-19 cần kiêng những gì?
Để tránh làm nhiễu loạn phản ứng miễn dịch và giảm bớt gánh nặng cho cơ thể, các bạn cần lưu ý danh sách tiêm vaccine covid cần kiêng những gì dưới đây.
Tránh sử dụng rượu, bia và các chất kích thích
Rượu, bia và các thức uống chứa cồn là những thứ cần được loại bỏ hàng đầu trong ít nhất 5 đến 7 ngày sau khi tiêm. Chất cồn làm ức chế hệ thống miễn dịch, khiến cơ thể sản sinh kháng thể kém hơn. Ngoài ra, rượu bia có thể gây ra tình trạng mất nước và làm trầm trọng thêm các triệu chứng như đau đầu, mệt mỏi do vaccine gây ra. Việc sử dụng rượu bia cũng khiến việc theo dõi các phản ứng sau tiêm trở nên khó khăn hơn, vì các bạn có thể nhầm lẫn giữa cảm giác say rượu và các phản ứng phụ của vaccine.
Hạn chế vận động mạnh và làm việc quá sức
Trong vòng một tuần sau khi tiêm, các bạn nên tránh các bài tập thể thao cường độ cao như cử tạ, chạy bộ đường dài hay bơi lội quá sức. Vận động mạnh làm tăng nhịp tim và áp lực lên hệ tim mạch trong khi cơ thể đang tập trung năng lượng để phản ứng với vaccine. Thay vào đó, các bạn có thể thực hiện các bài tập nhẹ nhàng như đi bộ hoặc yoga để giúp lưu thông máu. Hãy lắng nghe cơ thể, nếu cảm thấy mệt mỏi hoặc đau nhức, hãy dừng mọi hoạt động thể chất và dành thời gian nghỉ ngơi hoàn toàn.
Ngủ đủ giấc, tránh thức khuya
Thức khuya là một trong những thói quen gây hại cho hệ miễn dịch. Khi các bạn thiếu ngủ, cơ thể không có đủ thời gian để phục hồi và tái tạo tế bào, dẫn đến khả năng đáp ứng miễn dịch bị suy yếu. Hãy đảm bảo ngủ ít nhất 7 đến 8 tiếng mỗi ngày sau khi tiêm. Một cơ thể được nghỉ ngơi đầy đủ sẽ giúp giảm bớt các cảm giác khó chịu và giúp vaccine phát huy tác dụng bảo vệ tối ưu nhất.
Hạn chế thực phẩm chiên rán, nhiều dầu mỡ, thức uống có cồn
Chế độ ăn uống có tác động trực tiếp đến mức độ viêm trong cơ thể. Các thực phẩm nhiều dầu mỡ, đồ chiên rán hay thực phẩm chế biến sẵn chứa nhiều chất béo bão hòa có thể thúc đẩy phản ứng viêm, khiến các bạn cảm thấy mệt mỏi và uể oải hơn sau khi tiêm. Ngoài ra, đồ ăn quá ngọt hoặc chứa nhiều đường cũng nên được hạn chế vì chúng có thể gây xáo trộn mức năng lượng của cơ thể. Hãy tạm rời xa các món ăn nhanh để ưu tiên cho những bữa ăn thanh đạm và giàu dinh dưỡng hơn.
Không tự ý sử dụng thuốc giảm đau, hạ sốt
Nhiều người có thói quen uống thuốc giảm đau ngay sau khi tiêm để “phòng ngừa” cơn đau. Tuy nhiên, các chuyên gia khuyến cáo các bạn không nên tự ý uống thuốc trước khi các triệu chứng thực sự xuất hiện. Một số loại thuốc giảm đau có thể làm giảm phản ứng miễn dịch nếu dùng không đúng cách. Nếu các bạn bị sốt cao hoặc đau đầu dữ dội, hãy sử dụng thuốc hạ sốt theo đúng liều lượng chỉ định của nhân viên y tế (thường là Paracetamol). Tuyệt đối tránh sử dụng các loại thuốc nhóm Steroid vì chúng có khả năng ức chế miễn dịch mạnh.
Không sử dụng rượu bia sau tiêm giúp vaccine đạt hiệu quả phòng bệnh cao nhất (Nguồn: Sưu tầm)
Chế độ ăn uống trước và sau khi tiêm vaccine COVID-19
Dinh dưỡng hợp lý là nền tảng giúp cơ thể vượt qua giai đoạn tiêm chủng một cách nhẹ nhàng nhất.
Trước khi đi tiêm vaccine COVID-19 nên ăn gì?
Một sai lầm phổ biến là nhịn ăn trước khi đi tiêm vì lo sợ bị nôn hoặc phản ứng phụ. Thực tế, các bạn nên ăn một bữa ăn nhẹ đầy đủ dinh dưỡng trước khi đến điểm tiêm chủng. Việc để bụng đói có thể dẫn đến hạ đường huyết, khiến các bạn dễ bị chóng mặt hoặc ngất xỉu do tâm lý lo lắng. Hãy ưu tiên các loại thực phẩm dễ tiêu hóa và uống đủ nước lọc. Tránh ăn quá no hoặc sử dụng các loại thực phẩm lạ có nguy cơ gây dị ứng để bác sĩ dễ dàng phân biệt với các phản ứng của vaccine sau đó.
Sau khi tiêm vaccine COVID-19 nên bổ sung thực phẩm nào?
Uống nước là ưu tiên hàng đầu. Hãy bổ sung ít nhất 2 lít nước mỗi ngày, bao gồm nước lọc, nước trái cây hoặc nước oresol để bù điện giải nếu có sốt. Các loại trái cây giàu Vitamin C như cam, bưởi, ổi, kiwi giúp tăng cường sức đề kháng và hỗ trợ quá trình phục hồi tế bào. Ngoài ra, hãy bổ sung các loại thực phẩm giàu kẽm và Protein như thịt nạc, cá, trứng, các loại đậu và hạt để cung cấp nguyên liệu cho việc sản sinh kháng thể. Các loại rau xanh lá đậm cũng rất tốt cho việc giảm viêm và cung cấp khoáng chất cần thiết. Nếu cảm thấy chán ăn, các bạn có thể chia nhỏ bữa ăn và sử dụng các món loãng như súp, cháo để cơ thể dễ hấp thu hơn.
Những lưu ý quan trọng trước, trong và sau khi tiêm vaccine COVID-19
Quá trình tiêm chủng cần sự chuẩn bị kỹ lưỡng và tuân thủ các quy tắc an toàn y tế.
Lưu ý trước khi tiêm chủng
Các bạn cần chuẩn bị đầy đủ các giấy tờ tùy thân và sổ tiêm chủng (nếu có). Hãy mặc quần áo thoải mái, áo ngắn tay hoặc áo có tay rộng để thuận tiện cho việc tiêm vào vùng bắp tay. Trước ngày tiêm, hãy đi ngủ sớm và giữ tâm lý bình tĩnh. Nếu các bạn đang điều trị bất kỳ bệnh lý nào hoặc đang sử dụng thuốc theo đơn, hãy mang theo danh sách thuốc để bác sĩ khám sàng lọc tư vấn. Đặc biệt, nếu các bạn có tiền sử dị ứng nghiêm trọng, hãy thông báo ngay với nhân viên y tế để được theo dõi ở chế độ đặc biệt.
Lưu ý trong quá trình tiêm
Tại điểm tiêm, hãy tuân thủ quy tắc 5K và các hướng dẫn phân luồng. Khi đến lượt tiêm, hãy thả lỏng cơ bắp tay để giảm bớt cảm giác đau khi kim đâm vào. Sau khi tiêm xong, các bạn bắt buộc phải ở lại điểm tiêm chủng để theo dõi ít nhất 30 phút. Đây là khoảng thời gian quan trọng nhất để nhân viên y tế phát hiện và xử lý kịp thời các phản ứng phản vệ (nếu có). Đừng vội vã ra về ngay cả khi cảm thấy hoàn toàn bình thường.
Lưu ý sau khi tiêm và theo dõi tại nhà
Sau khi về nhà, hãy ghi lại thời gian tiêm và tên loại vaccine mình đã nhận. Tiếp tục theo dõi vết tiêm, không đắp bất kỳ loại lá, thuốc hay vật lạ nào lên vùng tiêm để tránh nhiễm trùng. Hãy giữ số điện thoại của cơ sở tiêm chủng hoặc đường dây nóng y tế ở nơi dễ thấy để gọi hỗ trợ khi cần thiết. Trong ít nhất 24 giờ đầu, hãy có người thân bên cạnh để hỗ trợ ăn uống và theo dõi sức khỏe. Việc tuân thủ đúng danh sách tiêm vaccine covid cần kiêng những gì sẽ giúp các bạn vượt qua kỳ tiêm chủng một cách an toàn và nhanh chóng lấy lại thể trạng bình thường.
Chăm sóc dinh dưỡng đúng cách giúp cơ thể phục hồi nhanh chóng sau tiêm chủng (Nguồn: Sưu tầm)
Việc tiêm chủng vaccine COVID-19 là quyền lợi và trách nhiệm của mỗi cá nhân trong việc bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Bằng việc trang bị kiến thức về tiêm vaccine covid cần kiêng những gì cùng với một chế độ sinh hoạt khoa học, các bạn hoàn toàn có thể làm chủ quá trình tiêm chủng và sớm đạt được miễn dịch an toàn.